Στη δεκαετία του 60 τα σχολεία μου είχαν σε κάθε τάξη 40-50 μαθητές, σε δημοτικό και γυμνάσιο. Οι καθηγητές ήταν φτωχοντυμένοι αλλά επιμελημένοι, με πάθος να μεταφέρουν τη γνώση και ένιωθαν, παρά τον περιορισμένο μισθό τους, ότι επιτελούσαν σημαντικό έργο.
Τους το υπογράμμιζε ο σεβασμός, ο θαυμασμός των γονιών και των μαθητών. Ουδείς γονιός διανοούνταν να τους επιτεθεί, να τους προσβάλει γιατί παρατήρησαν τα παιδιά τους. Αντίθετα, δίδασκαν στα παιδιά τους να σέβονται τους δασκάλους τους. Οι δάσκαλοι, οι καθηγητές αφοσιωμένοι στο εκπαιδευτικό και παιδευτικό τους έργο πολλές φορές συμπλήρωναν ή και αντικαθιστούσαν τις αδυναμίες της οικογένειας να υποστηρίξουν τα παιδιά τους. Πολλά από όσα πέτυχα στη ζωή μου, οφείλονταν σε αυτούς τους δάσκαλους μου, το συνειδητοποίησα αργότερα, μου διέφυγε στα χρόνια της νεανικής ‘επαναστατικής’ μου ζωής.
Σήμερα δυστυχώς σπανίζουν αυτά τα χαρακτηριστικά στην εκπαίδευση, στην κοινωνία, η ‘προοδευτική’ μεταπολίτευση τα σάρωσε. Σήμερα στα σχολεία μας επικρατούν τα δικαιώματα, απουσιάζουν τα καθήκοντα, οι υποχρεώσεις στους περισσότερους μαθητές και καθηγητές. Οι γονείς αποτελούν μια κατηγορία από μόνη της. Κάποιοι επιτίθενται στους δασκάλους, στους καθηγητές των παιδιών τους, τους απαξιώνουν, γιατί τόλμησαν να παρατηρήσουν, να αντιδράσουν στις πολλές φορές προσβλητικές και απαράδεκτες συμπεριφορές των βλασταριών τους. Η ζημιά της μεταπολιτευτικής ισοπέδωσης ως ‘δημοκρατικό’ προνόμιο έχει συμβάλει καθοριστικά στην σημερινή καθίζηση της κοινωνίας μας: η αυθάδεια θεωρείται ελευθερία έκφρασης, η ήσσονα προσπάθεια, η καλοζωία με δανεικά δημοκρατικό δικαίωμα, το εύκολο βόλεμα ευγενής στόχος. Οι μαθητές εκπαιδεύονται στο κυνήγι τις ευδαιμονίας των υλικών, όχι της πνευματικής ανάπτυξης ή αξιών όπως η φιλία, ο σεβασμός και το ενδιαφέρον για τον συνάνθρωπο, η ευτυχία με τα απλά, τα λίγα, τα καθημερινά. Η διάθεση προσφοράς για το κοινό καλό θεωρείται χάσιμο χρόνου και οι προσφερόμενοι χαρακτηρίζονται από την εθνική λέξη που ξεκινά από Μ. Ετσι διαμορφώθηκε, ‘δημοκρατικά και προοδευτικά’ μια κακομαθημένη κοινωνία του μίσους, της εσωστρέφειας, της περιφρόνησης του σεβασμού στο κοινό καλό. Όσοι λίγοι υποστηρίζουν σήμερα αυτά με τα οποία εμείς μεγαλώσαμε θεωρούνται από τους ‘προοδευτικούς’ υποταγμένοι στο κατεστημένο και συντηρητικοί. Έτσι ήρθε η κοινωνική και οικονομική χρεοκοπία.
Στις μέρες των νιάτων μου η οικονομική ανέχεια συνέτεινε στην αλλαγή προτεραιοτήτων μέσα στην οικογένεια. Λιγότερα ρούχα, προσεγμένα έξοδα διατροφής και διασκέδασης. Λιγότερες διακοπές και περισσότερη δουλειά να ξανακερδηθεί η ευχέρεια που χάθηκε. Σήμερα, ο ελάχιστος περιορισμός των αγαθών θεωρείται δυστυχία και αποτυχία. Ο κόσμος καίγεται δίπλα μας και οι περισσότεροι δεν διανοούνται να περιορίσουν έστω και λίγο τις βολές τους, να πάρουν για παράδειγμα πιο συχνά το λεωφορείο, το μετρό αντί του αυτοκινήτου τους, να ελαττώσουν τα έξοδα τους.
Σήμερα ο κόσμος γύρω μας βρίσκεται σε ταχύτατη αναδιάταξη. Συμμαχίες δεκαετιών υποβαθμίζονται διαλύοντας τις γεωπολιτικές βεβαιότητες και ισορροπίες, οι πολλαπλασιαζόμενοι σε αριθμό πόλεμοι αλλάζουν τις οδούς εμπορίου πρώτων υλών και ενέργειας, η τεχνητή νοημοσύνη αναδιατάσσει τις εργασιακές σχέσεις και την οικονομία. Στις κατακλυσμιαίες αυτές αλλαγές η χώρα μας βρίσκει τον δύσκολο δρόμο της και παρά τις αστοχίες της, μετά από μια χρεοκοπία που λίγο έλλειψε να την γυρίσει στην εποχή του μεταπολέμου. Τα προβλήματα δεκαετιών δεν έχουν προφανώς λυθεί όλα, όμως γίνεται προσπάθεια η χώρα να αλλάξει, να νοικοκυρευτεί. Σε κάθε χρεοκοπημένη οικογένεια η διόρθωση απαιτεί εγκράτεια, περισσότερη δουλειά και αλλαγή προτεραιοτήτων και νοοτροπιών. Κάποιοι στις δύσκολες αυτές συνθήκες οραματίζονται τις εποχές που οι νεοέλληνες έδεναν τα σκυλιά με τα λουκάνικα, αγορασμένα με δανεικά που καλούνται να πληρώσουν σήμερα τα παιδιά τους.
Κάποιοι στις σημερινές επικίνδυνες διεθνείς συνθήκες αυξάνουν τις προσδοκίες των πολιτών για περαιτέρω απαιτήσεις από αυτές που αντέχει η οικονομία μας, με την νοοτροπία του ‘γαία πυρί μειχθήτω’ προκειμένου να πάρουν την εξουσία, προετοιμάζοντας με βεβαιότητα την επόμενη χρεοκοπία. Κάποιοι το μόνο που έχουν να προτείνουν είναι οι άρρωστες και αμετροεπείς νοοτροπίες της μεταπολίτευσης που συνέβαλλαν στην χρεοκοπία. Τον επόμενο χρόνο η κοινωνία μας θα δείξει τι πραγματικά έμαθε από την πρόσφατη κοινωνική και οικονομική χρεοκοπία της. Θα επιλέξει την συνέχιση του νοικοκυρέματος ή την ακυβερνησία και την οπισθοδρόμηση;