Από τα ναρκωτικά δεν ξεφεύγεις επειδή το αποφάσισες. Αν είσαι τυχερός, μπορεί να τα καταφέρεις. Αυτή ήταν η σκληρή προειδοποίηση του αείμνηστου, κορυφαίου διεθνώς Έλληνα καθηγητή Ψυχιατρικής, Κώστα Στεφανή.
Έρικ Ντέιν, ο ηθοποιός που γνώρισε τη δόξα και πάλεψε με τον εθισμό
Μια προειδοποίηση που αποκτά ξανά δραματική επικαιρότητα μέσα από την προσωπική εξομολόγηση του Έρικ Ντέιν, του ηθοποιού που γνώρισε τη δόξα, αλλά πάλεψε επί χρόνια με τον εθισμό.
Πέντε φορές σε κέντρο απεξάρτησης χρειάστηκε να μπει ο Έρικ Ντέιν, ακόμη και την περίοδο που πρωταγωνιστούσε στη δημοφιλή τηλεοπτική σειρά «Grey’s Anatomy».
Ο ηθοποιός, ο οποίος πέθανε τον Φεβρουάριο σε ηλικία 53 ετών, έπειτα από μάχη με την αμυοτροφική πλευρική σκλήρυνση (ALS), αποκαλύπτει στα απομνημονεύματά του, με τίτλο «My Book of Days: A Memoir in Moments», το σκοτεινό κεφάλαιο της ζωής του: τη σχεδόν ολοκληρωτική παράδοση στον κόσμο των ναρκωτικών, τις επανειλημμένες προσπάθειες να απεξαρτηθεί και την επιστροφή του εθισμού, ακόμη και όταν η επαγγελματική του πορεία βρισκόταν σε ανοδική τροχιά. Το βιβλίο αναμένεται να κυκλοφορήσει στις 3 Νοεμβρίου.
Στα αποσπάσματα που εξασφάλισε το περιοδικό People, ο Ντέιν περιγράφει τα χρόνια της νεότητάς του, όταν η χρήση ουσιών είχε μετατραπεί σε καθημερινή πραγματικότητα.
«Δεν νομίζω ότι υπάρχει ναρκωτικό που να μην έχω δοκιμάσει» γράφει, χαρακτηρίζοντας εκείνη την περίοδο «τη σκοτεινή εποχή» του. Ενώ περνούσε από οντισιόν και εξασφάλιζε ρόλους, η ζωή του περιστρεφόταν κυρίως γύρω από τις ουσίες. «Έπαιρνα ναρκωτικά, κάπνιζα χασίς, γινόμουν λιώμα, έκανα ενέσεις, κάπνιζα κρακ και δοκίμαζα κάθε ναρκωτικό που μπορεί να φανταστεί κανείς», εξομολογείται.
Ο κατάλογος που παραθέτει είναι αποκαλυπτικός για το εύρος της χρήσης του: αλκοόλ, μαριχουάνα, LSD, ηρωίνη, κοκαΐνη, παραισθησιογόνα μανιτάρια, μεσκαλίνη, κρυσταλλική μεθαμφεταμίνη, κρακ, αλλά και μεγάλες ποσότητες παυσίπονων και άλλων φαρμακευτικών σκευασμάτων. Vicodin, Percocet, OxyContin, βενζοδιαζεπίνες, Xanax, Valium, μυοχαλαρωτικά και διεγερτικά, όπως το Adderall και το Ritalin, συμπληρώνουν την εικόνα μιας ζωής στην οποία τα όρια ανάμεσα στην αναζήτηση της ευφορίας και στην αυτοκαταστροφή είχαν σχεδόν εξαφανιστεί.
Ο εφιάλτης, ωστόσο, δεν τελείωσε όταν ο Ντέιν απέκτησε αναγνωρισιμότητα. Αντιθέτως, ο εθισμός στα παυσίπονα επανήλθε γύρω στο 2008, όταν υπέστη κήλη μεσοσπονδύλιου δίσκου στον αυχένα, ενώ γυμναζόταν. Η σωματική καταπόνηση και η επιστροφή στα φάρμακα επιβάρυναν την κατάστασή του, με τις συνέπειες να γίνονται πλέον ορατές και στους συναδέλφους του.
«Το σώμα μου καταρρέει. Το βάρος μου πέφτει στα 77 κιλά, το πρόσωπό μου βαθουλώνει, τα μάτια μου θολώνουν, φαίνομαι αποστεωμένος. Γαμώτο, μοιάζω με ναρκομανή», γράφει. Είναι η στιγμή που η εικόνα του επιτυχημένου ηθοποιού συγκρούεται με τη σκληρή πραγματικότητα της εξάρτησης: η επαγγελματική επιτυχία δεν αποτελεί ασπίδα απέναντι στον εθισμό, όπως ούτε η αναγνώριση, τα χρήματα ή η δυνατότητα πρόσβασης σε θεραπεία εγγυώνται από μόνα τους την οριστική απεξάρτηση.
«Μην εμπιστεύεσαι την τύχη σου απέναντι στα ναρκωτικά»
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης του Έρικ Ντέιν. Όχι απλώς στην προσωπική του περιπέτεια, αλλά σε μια αλήθεια για τα ναρκωτικά που, πριν από περισσότερες από δύο δεκαετίες, μας είχε επισημάνει -στους διαπιστευμένους συντάκτες του υπουργείου Υγείας, κατά τη διάρκεια μίας από τις μαγευτικές συνεντεύξεις Τύπου, τις οποίες είχε παραχωρήσει- ένας από τους κορυφαίους Έλληνες επιστήμονες στον χώρο της Ψυχιατρικής: ο αείμνηστος καθηγητής Κώστας Στεφανής, διανοούμενος, βαθιά ανθρωπιστής και τότε υπουργός Υγείας.
Ήταν το 2003, όταν στα ελληνικά σχολεία βρισκόταν σε εξέλιξη ένα πρόγραμμα πρόληψης, στο πλαίσιο του οποίου πρώην χρήστες ναρκωτικών, έχοντας ολοκληρώσει τη θεραπεία τους, μιλούσαν στους μαθητές και στις μαθήτριες για την εμπειρία τους. Οι προσωπικές τους μαρτυρίες είχαν έναν σαφή και αναμφισβήτητα θετικό στόχο: να δείξουν στους νέους πόσο επικίνδυνα μπορούν να αποδειχθούν τα ναρκωτικά για την υγεία και τη ζωή τους.
Ο Κώστας Στεφανής, ωστόσο, μας είχε επισημάνει μια λιγότερο προφανή, αλλά εξαιρετικά σημαντική διάσταση αυτής της προσέγγισης. Το γεγονός ότι ένας πρώην χρήστης καταφέρνει να απεξαρτηθεί, όσο ελπιδοφόρο κι αν είναι, μπορεί να λειτουργήσει και αντίστροφα στο υποσυνείδητο ενός παιδιού ή ενός εφήβου. Μπορεί, δηλαδή, να δημιουργήσει την εντύπωση ότι τα ναρκωτικά είναι ένας κίνδυνος από τον οποίο μπορεί κανείς να περάσει, να επιστρέψει και τελικά να ξεφύγει, αρκεί κάποια στιγμή να πάρει τη σωστή απόφαση και να αναζητήσει βοήθεια.
Αυτή ήταν η βασική ένσταση του καθηγητή. Η επιτυχής απεξάρτηση ενός ανθρώπου δεν πρέπει να μετατρέπεται, άθελά μας, σε μήνυμα εφησυχασμού για κάποιον που δεν έχει ακόμη δοκιμάσει ναρκωτικά. Δεν πρέπει να δημιουργείται η ψευδαίσθηση ότι η επιστροφή σε μια ζωή χωρίς εξάρτηση είναι μια εξασφαλισμένη δυνατότητα, διαθέσιμη σε όποιον αποφασίσει να την επιδιώξει.
Θυμάμαι ακόμη τη διατύπωση και την επιμονή του Κώστα Στεφανή: η ουσιαστική πραγματικότητα είναι ότι από τα ναρκωτικά δεν μπορείς να ξεφύγεις παρά μόνο εάν είσαι τυχερός. Η απεξάρτηση είναι δυνατή, αλλά δεν είναι αυτονόητη. Δεν είναι μια ευθεία διαδρομή από την εξάρτηση στην ελευθερία, ούτε μια απόφαση που αρκεί να ληφθεί για να εξαφανιστούν οι συνέπειες. Είναι μια δύσκολη και συχνά μακρά διαδικασία, με πισωγυρίσματα, υποτροπές και αβέβαιη έκβαση.
Η ιστορία του Έρικ Ντέιν φωτίζει αυτήν ακριβώς την πραγματικότητα. Πέντε φορές χρειάστηκε να αναζητήσει τη βοήθεια ενός θεραπευτικού προγράμματος. Η εξάρτηση επέστρεψε, η υγεία του επιβαρύνθηκε και η προσωπική του μαρτυρία καταγράφει το τίμημα μιας μακράς διαδρομής μέσα στον εθισμό. Η δική του περίπτωση δεν αποδεικνύει ότι κανείς δεν μπορεί να απεξαρτηθεί. Υπενθυμίζει, όμως, ότι η δυνατότητα θεραπείας δεν ισοδυναμεί με εγγύηση επιτυχίας και ότι κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει, όταν κάνει το πρώτο βήμα προς τις ουσίες, πού θα τον οδηγήσει αυτό.
Γι' αυτό και η πιο κρίσιμη στιγμή δεν είναι εκείνη κατά την οποία ένας εξαρτημένος αποφασίζει να ζητήσει βοήθεια. Είναι η στιγμή πριν από την πρώτη δοκιμή, όταν ο κίνδυνος μπορεί ακόμη να αποφευχθεί. Η πρόληψη, η ενημέρωση, η έγκαιρη παρέμβαση και η πρόσβαση σε θεραπεία είναι απαραίτητες. Αλλά το μήνυμα προς τους νέους δεν πρέπει ποτέ να αφήνει περιθώρια για την πεποίθηση ότι μπορούν να δοκιμάσουν και, αν τα πράγματα πάνε άσχημα, να επιστρέψουν χωρίς συνέπειες στην προηγούμενη ζωή τους.
Αυτό ήταν το βαθύτερο νόημα της προειδοποίησης του Κώστα Στεφανή. Και αυτό είναι το σκληρό μήνυμα που αναδύεται από τις αποκαλύψεις του Έρικ Ντέιν: μην εμπιστεύεσαι την τύχη σου απέναντι στα ναρκωτικά. Γιατί μπορεί να μην έχεις δεύτερη ευκαιρία. Η σημαντικότερη πρόληψη δεν είναι να μάθεις πώς να ξεφύγεις από τον εθισμό, αλλά να μην μπλέξεις ποτέ μαζί του.