Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη μετέβη στη Βαρσοβία και παρέλαβε την ιστορική συλλογή των 91 ελληνικών εβραϊκών κειμηλίων, τα οποία επιστρέφουν στην Ελλάδα έπειτα από δεκαετίες.
Πρόκειται για τον πρώτο επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών από την Πολωνία στη χώρα προέλευσής τους, κατόπιν συμφωνίας των δύο κυβερνήσεων.
Τα κειμήλια είχαν αφαιρεθεί από συναγωγές και οικογένειες Ελλήνων Εβραίων κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο από τη ναζιστική οργάνωση «Επιχειρησιακό Επιτελείο του Ράιχσλαϊτερ Ρόζενμπεργκ» (ERR), που λεηλάτησε συστηματικά πολιτιστικούς θησαυρούς σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη.
«Χωρίς πολιτική βούληση δεν θα είχε γίνει»
Στην ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι τα κειμήλια «αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας και των Ελλήνων Εβραίων», τονίζοντας πως «χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε γίνει».
Η Πολωνή ομόλογός της, Μάρτα Τσιενκόφσκα, χαρακτήρισε την τελετή «ιστορική στιγμή», επισημαίνοντας ότι η υπόθεση αποτέλεσε προτεραιότητα από τις αρχές του 2024 και υλοποιήθηκε μέσω ειδικής διαδικασίας που προβλέπει η πολωνική νομοθεσία.
Η Ελληνίδα υπουργός συνέδεσε την υπόθεση με τη σταθερή πολιτική της χώρας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, κάνοντας αναφορά και στη διεκδίκηση των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Η διαδρομή των κειμηλίων και ο ρόλος του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος
Μετά τον πόλεμο, μέρος της λείας εντοπίστηκε από τις πολωνικές αρχές και μεταφέρθηκε το 1951 στο Εβραϊκό Ιστορικό Ινστιτούτο της Βαρσοβίας «Emanuel Ringelblum». Από το 2001, το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, διεκδικούσε την επιστροφή τους.
Το επίσημο αίτημα κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 και η διαδικασία επιταχύνθηκε χάρη στη στενή συνεργασία των δύο υπουργείων.
Η συλλογή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, 46 λειτουργικά υφάσματα, 17 ζεύγη rimonim (κυριολεκτικά «ρόδια», είναι τελετουργικά διακοσμητικά εξαρτήματα της Τορά) και άλλα τελετουργικά αντικείμενα, τεκμήρια της μακραίωνης εβραϊκής παρουσίας στην Ελλάδα.