Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη μετέβη στη Βαρσοβία και παρέλαβε την ιστορική συλλογή των 91 ελληνικών εβραϊκών κειμηλίων, τα οποία επιστρέφουν στην Ελλάδα έπειτα από δεκαετίες.
Πρόκειται για τον πρώτο επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών από την Πολωνία στη χώρα προέλευσής τους, κατόπιν συμφωνίας των δύο κυβερνήσεων.
Τα κειμήλια είχαν αφαιρεθεί από συναγωγές και οικογένειες Ελλήνων Εβραίων κατά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο από τη ναζιστική οργάνωση «Επιχειρησιακό Επιτελείο του Ράιχσλαϊτερ Ρόζενμπεργκ» (ERR), που λεηλάτησε συστηματικά πολιτιστικούς θησαυρούς σε όλη την κατεχόμενη Ευρώπη.
«Χωρίς πολιτική βούληση δεν θα είχε γίνει»
Στην ομιλία της, η Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε ότι τα κειμήλια «αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας και των Ελλήνων Εβραίων», τονίζοντας πως «χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε γίνει».
Η Πολωνή ομόλογός της, Μάρτα Τσιενκόφσκα, χαρακτήρισε την τελετή «ιστορική στιγμή», επισημαίνοντας ότι η υπόθεση αποτέλεσε προτεραιότητα από τις αρχές του 2024 και υλοποιήθηκε μέσω ειδικής διαδικασίας που προβλέπει η πολωνική νομοθεσία.
Η Ελληνίδα υπουργός συνέδεσε την υπόθεση με τη σταθερή πολιτική της χώρας για την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, κάνοντας αναφορά και στη διεκδίκηση των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Η διαδρομή των κειμηλίων και ο ρόλος του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος
Μετά τον πόλεμο, μέρος της λείας εντοπίστηκε από τις πολωνικές αρχές και μεταφέρθηκε το 1951 στο Εβραϊκό Ιστορικό Ινστιτούτο της Βαρσοβίας «Emanuel Ringelblum». Από το 2001, το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, διεκδικούσε την επιστροφή τους.
Το επίσημο αίτημα κατατέθηκε τον Δεκέμβριο του 2024 και η διαδικασία επιταχύνθηκε χάρη στη στενή συνεργασία των δύο υπουργείων.
Η συλλογή περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, 46 λειτουργικά υφάσματα, 17 ζεύγη rimonim (κυριολεκτικά «ρόδια», είναι τελετουργικά διακοσμητικά εξαρτήματα της Τορά) και άλλα τελετουργικά αντικείμενα, τεκμήρια της μακραίωνης εβραϊκής παρουσίας στην Ελλάδα.
Διαβάστε ολόκληρη την ομιλία της υπουργού:
«Τα κειμήλια αυτά, τα οποία αφαιρέθηκαν από συναγωγές, σε ολόκληρη την Ελλάδα, στη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, σήμερα παίρνουν τον δρόμο της επιστροφής τους στην πατρίδα.Τα κειμήλια αυτά δεν έχουν μόνον ιστορική ή καλλιτεχνική αξία. Αποτελούν μέρος της ζώσας μνήμης της χώρας μου και των Εβραίων Ελλήνων. Είναι συνυφασμένα με αφηγήσεις που μεταδόθηκαν από γονείς και παππούδες. Συνδέθηκαν με τη μνήμη συγγενών που δεν επέστρεψαν ποτέ από τα στρατόπεδα, θύματα του Ολοκαυτώματος… Το συναισθηματικό τους βάρος είναι μεγάλο και η επιθυμία όλων μας για την επιστροφή τους υπήρξε ιδιαίτερα έντονη. Η διεκδίκησή τους υπαγορεύθηκε -πέραν των νομικών και διοικητικών ζητημάτων- από ένα έντονο αίσθημα καθήκοντος να τιμήσουμε τους Έλληνες Εβραίους, που εξοντώθηκαν στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Όπως τεκμαίρει η ιστορία των συγκεκριμένων κειμηλίων, η δίωξη εναντίον του εβραϊκού πληθυσμού -και στην Ελλάδα- δεν στράφηκε μόνον κατά των ανθρώπων. Έπληξε καίρια την πολιτιστική και τη θρησκευτική τους κληρονομιά… Ο επαναπατρισμός των 91 ιουδαϊκών κειμηλίων υπήρξε μια μακρά και απαιτητική διαδικασία για τις δύο χώρες μας, που συνδέονται με στενούς δεσμούς. Η Πολωνία χρειάστηκε να χαράξει έναν νέο δρόμο, καθώς δεν διέθετε θεσμικό προηγούμενο ή νομικό πλαίσιο επιστροφής. Γι' αυτό, η σημερινή τελετή αποτελεί ιστορικό ορόσημο. Είναι η πρώτη φορά που η Πολωνία προχωρεί στον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών, παρανόμως εξαχθέντων από μια χώρα και τα οποία βρίσκονταν υπό την δική της επιμέλεια. Θέλω να ευχαριστήσω θερμά εκ μέρους της Ελληνικής Κυβέρνησης, την Πολωνική Κυβέρνηση, την Υπουργό Πολιτισμού Μάρτα Τσιενκόφσκα, καθώς και την προκάτοχό της Χάνα Βρουμπλέφσκα, και τις αρμόδιες αρχές, για την αποφασιστικότητά τους να υπερβούν νομικές και διοικητικές δυσκολίες, προκειμένου να φέρουν εις πέρας αυτή τη διαδικασία. Χωρίς την ισχυρή πολιτική βούληση και των δύο πλευρών, ο σημερινός επαναπατρισμός δεν θα είχε επιτευχθεί».
