Το Traffic Commander μπορεί να περιορίσει τη διάρκεια ενός μποτιλιαρίσματος μετά από ένα ατύχημα, αλλά το πρόβλημα της Αττικής είναι βαθύτερο: πάρα πολλά οχήματα, διευρυμένες ώρες αιχμής, παράνομη στάθμευση, προβλήματα στα ΜΜΜ και ένας Κηφισός που «στενεύει» εκεί που δεν πρέπει.
Η Αθήνα έχει πλέον κάμερες, drones και ένα νέο σύστημα διαχείρισης της κυκλοφορίας που φιλοδοξεί να παρεμβαίνει πιο γρήγορα όταν ένας δρόμος μπλοκάρει. Το Traffic Commander, γνωστό και ως COMBOS, μπήκε σε λειτουργία από την 1η Σεπτεμβρίου, με στόχο να περιορίζει τις επιπτώσεις από ατυχήματα και άλλα έκτακτα περιστατικά στους βασικούς οδικούς άξονες. Το ερώτημα, όμως, είναι αν ένα σύστημα που δύναται να εντοπίζει και να διαχειρίζεται γρηγορότερα ένα συμβάν μπορεί, πράγματι, να αντιμετωπίσει το καθημερινό κυκλοφοριακό χάος της πρωτεύουσας.
«Το Combos δεν μπορεί να λύσει συνολικά το κυκλοφοριακό πρόβλημα» λέει ο καθηγητής Γιώργος Γιαννής
Ο καθηγητής Μεταφορών και Συγκοινωνιακής Υποδομής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου και επικεφαλής του Παρατηρητηρίου Οδικής Ασφάλειας του ΕΜΠ, Γιώργος Γιαννής, μιλώντας στο iefimerida, βάζει από την αρχή τα όρια του νέου συστήματος. «Ο κύριος στόχος είναι η διαχείριση των συμβάντων», σημειώνει αρχικά, εξηγώντας ότι το COMBOS μπορεί να συμβάλει κυρίως στην ταχύτερη αντιμετώπιση περιστατικών όπως ένα τροχαίο στον Κηφισό ή σε άλλον βασικό οδικό άξονα, ώστε να περιορίζεται η διάρκεια της συμφόρησης. Και επισημαίνει: «Δεν μπορεί να λύσει συνολικά το κυκλοφοριακό πρόβλημα. Γιατί άλλο η διαχείριση ενός έκτακτου συμβάντος και άλλο η αντιμετώπιση ενός συστήματος που καθημερινά δέχεται περισσότερα οχήματα από όσα μπορεί να εξυπηρετήσει».
Σύμφωνα με τον κ. Γιαννή, το κυκλοφοριακό είναι ένα σύνθετο σύστημα, στο οποίο παίζουν ρόλο τα μέσα μαζικής μεταφοράς, ο αριθμός των οχημάτων, η στάθμευση και η αστυνόμευση. Η λύση, επομένως, δεν μπορεί να στηρίζεται σε ένα μόνο μέτρο ή σε μια τεχνολογική παρέμβαση.
Την εικόνα της σημερινής κατάστασης στην Αττική δίνει με χαρακτηριστικό τρόπο ο σύμβουλος διαχείρισης κυκλοφορίας Κίμων Λογοθέτης. «Το πρόβλημα είναι ότι τα αυτοκίνητα που κυκλοφορούν στην Αττική είναι πάρα πολλά. Γενικά, και τα ΙΧ και τα επαγγελματικά είναι πολύ περισσότερα από αυτά που μπορεί να αντέξει το οδικό δίκτυο. Είναι σαν να βρισκόμαστε σε ένα δωμάτιο χωρητικότητας 10 ατόμων και να βρίσκονται μέσα 40 άτομα. Σε καμία περίπτωση δεν θα μπορεί να υπάρχει άνεση χώρου» εξηγεί.
Η εικόνα στους δρόμους επιβεβαιώνει την πίεση. Τα σοβαρότερα προβλήματα καταγράφονται τις πρωινές ώρες, κυρίως από τις 7:00 έως τις 8:30, με τους περισσότερους κεντρικούς δρόμους να βρίσκονται στο «κόκκινο». Ταυτόχρονα, η απογευματινή αιχμή έχει διευρυνθεί. Ξεκινά περίπου από τις 14:00-14:30 και συνεχίζεται μέχρι αργά το απόγευμα, με αισθητή βελτίωση μετά τις 18:30.
Η αυξημένη τουριστική κίνηση έχει επιβαρύνει την κατάσταση, την ίδια ώρα που άνοιξαν τα σχολεία και επέστρεψαν στους δρόμους γονείς, μαθητές και σχολικά λεωφορεία. «Θα πρέπει να δούμε τι λύσεις μπορούν να βρεθούν για να δώσουμε μια ανάσα», λέει ο κ. Λογοθέτης, περιγράφοντας έναν συνδυασμό παραγόντων που αυτή την περίοδο πιέζει ακόμη περισσότερο το οδικό δίκτυο.
Για τον καθηγητή του Μετσόβιου Γιώργο Γιαννή, η διαθεσιμότητα θέσεων στάθμευσης στο κέντρο αποτελεί έναν από τους παράγοντες που προσελκύουν αυτοκίνητα. Η πρόταση που έχει διατυπωθεί από ειδικούς στις μεταφορές είναι να περιοριστούν οι θέσεις στάθμευσης στις εμπορικές και επαγγελματικές περιοχές του κέντρου, όχι στις κατοικίες. «Το σκεπτικό είναι ότι, όσο υπάρχει διαθέσιμος χώρος για στάθμευση, τόσο περισσότερο ενθαρρύνεται η είσοδος του ΙΧ στο κέντρο, ενώ ένα μέρος της κυκλοφορίας δημιουργείται ακριβώς από την προσπάθεια των οδηγών να βρουν πού θα παρκάρουν».
Την ίδια ώρα, ο Κίμων Λογοθέτης επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη χώρων στάθμευσης, αλλά και η μη εφαρμογή της απαγόρευσης όπου αυτή υπάρχει. Φέρνει ως παραδείγματα την Ιπποκράτους στο κέντρο, την Αριστοτέλους κοντά στο υπουργείο Υγείας και δρόμους στην Καλλιθέα όπου υπάρχουν πινακίδες Ρ-40 «Απαγορεύονται η στάση και η στάθμευση» αλλά τα οχήματα συνεχίζουν να παρκάρουν, ακόμη και σε διπλή ή τριπλή σειρά. «Αυτό λοιπόν μειώνει τη διατομή των δρόμων και, φυσικά, αντίστοιχη εικόνα υπάρχει και με τις θέσεις για τουριστικά λεωφορεία στο κέντρο της Αθήνας, στη λεωφόρο Αμαλίας, στη Φιλελλήνων και στην Υμηττού, όπου οι θέσεις καταλαμβάνουν τμήμα του οδοστρώματος».
Για τον καθηγητή Γιώργο Γιαννή, η άλλη πλευρά της εξίσωσης είναι η ενίσχυση των μέσων μαζικής μεταφοράς. Τα λεωφορεία, όταν κινούνται απρόσκοπτα στις λεωφορειολωρίδες, μπορούν να μεταφέρουν περισσότερους επιβάτες και να λειτουργήσουν ως πραγματική εναλλακτική επιλογή απέναντι στο ΙΧ. Αντίστοιχα, το μετρό αποτελεί βασικό εργαλείο παρά τα προβλήματα συχνότητας των δρομολογίων που καταγράφονται. Η ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να συνδυαστεί με αλλαγή κουλτούρας. Το ζητούμενο είναι ο πολίτης να επιλέγει το μέσο που είναι ταχύτερο και αποτελεσματικότερο, ενώ παράλληλα οι πολιτικές αποφάσεις να κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση.
Στον Πειραιά η αυξημένη ζήτηση έχει προκαλέσει πρόσθετη πίεση. Ο σύμβουλος διαχείρισης κυκλοφορίας κάνει λόγο για αυξημένη κίνηση και καθυστερήσεις, σημειώνοντας ότι η ανάπτυξη στην περιοχή έχει προσθέσει έναν ακόμη παράγοντα στο ήδη επιβαρυμένο δίκτυο. «Έχουμε καθυστερήσεις, είναι πολύ αυξημένη η ζήτηση στην περιοχή, και λόγω της ανάπτυξης δημιουργείται ένα εκρηκτικό κοκτέιλ, το οποίο αυξάνει πάρα πολύ τις καθυστερήσεις», τονίζει ο κ. Λογοθέτης.
Στον Κηφισό το πρόβλημα είναι ακόμη πιο χαρακτηριστικό. Ο κ. Λογοθέτης αναφέρεται στη γνωστή συζήτηση για τις «μαγικές λύσεις» και επιμένει ότι αυτό που χρειάζεται είναι κάτι διαφορετικό. «Δεν χρειάζονται μαγικές λύσεις, χρειάζονται απλές λύσεις» υπογραμμίζει.
Σε μεσομακροπρόθεσμο επίπεδο, αναφέρει την ανάγκη για παρεμβάσεις στα σημεία όπου ο δρόμος στενεύει. Άμεσα όμως, όπως εξηγεί, μπορεί να γίνει ακόμη και αναδιαγράμμιση ώστε το πλάτος των λωρίδων να είναι σταθερό, καθώς σε διαφορετικά σημεία ο Κηφισός εμφανίζεται με δύο, τρεις ή τέσσερις λωρίδες.
Παράλληλα, θέτει ως ανάγκη τη συνεχή ύπαρξη και προστασία της ΛΕΑ. Εκεί, όπως λέει, το πρόβλημα είναι ορατό ακόμη και χωρίς τη χρήση drone. «Το μεγάλο πρόβλημα θα το δει ο υπουργός και με τα drones τα οποία έχει φέρει στη νέα ομάδα ΚΟΜΒΟΣ, αλλά δεν χρειάζεται να πετάξει drone, μπορεί απλώς να πάει στη γέφυρα στη Νέα Φιλαδέλφεια και να παρατηρήσει ότι έχουμε τουλάχιστον 30 με 40 παραβιάσεις στη ΛΕΑ την ώρα». Η συνέχιση της παράβασης προκαλεί νέα ανάσχεση, καθώς τα οχήματα που χρησιμοποιούν τη ΛΕΑ επιστρέφουν στη δεξιά λωρίδα. «Όλα λοιπόν τα ΙΧ που μπαίνουν στη ΛΕΑ επανέρχονται μετά στη δεξιά λωρίδα και προκαλείται ανάσχεση. Είναι το πρώτο σημείο της Αττικής το οποίο ξεκινάει η κίνηση».
Ο Γιώργος Γιαννής επισημαίνει ότι η Τροχαία μπορεί να τοποθετείται πριν και μετά από κρίσιμες διασταυρώσεις και όχι πάνω στον ίδιο τον κόμβο, ώστε να αντιμετωπίζεται η παράνομη στάθμευση, που περιορίζει την κυκλοφορία.
Ο Κίμων Λογοθέτης αναφέρει ως παράδειγμα τη λεωφόρο Αλίμου-Κατεχάκη, όπου όταν υπάρχει συντονισμός και τροχονόμος σε κάθε διασταύρωση, η εικόνα βελτιώνεται σημαντικά. Αντίστοιχη παρέμβαση, όπως λέει, μπορεί να γίνει στην Κατεχάκη, στην Κηφισίας και στη Μεσογείων κατά τις ώρες αιχμής.
Το COMBOS, λοιπόν, προσθέτει ένα ακόμη εργαλείο στη διαχείριση της κυκλοφορίας. Μπορεί να εντοπίζει και να βοηθά στη γρήγορη αντιμετώπιση ενός συμβάντος, να περιορίζει τον χρόνο που ένας δρόμος παραμένει μπλοκαρισμένος και να συντονίζει την αντίδραση σε κρίσιμα σημεία. Το καθημερινό κυκλοφοριακό, όμως, παραμένει ένα διαφορετικό και πολύ μεγαλύτερο ζήτημα. Περισσότερα αυτοκίνητα από όσα χωράει το δίκτυο, περιορισμένες δυνατότητες στάθμευσης, παράνομο παρκάρισμα, προβλήματα στις δημόσιες συγκοινωνίες και ένας Κηφισός που δέχεται καθημερινά τεράστιο όγκο οχημάτων συνθέτουν την εικόνα στους δρόμους της Αττικής. Και, όπως προκύπτει από τις επισημάνσεις των δύο ειδικών, οι κάμερες και τα drones μπορούν να καταγράψουν και να διαχειριστούν το πρόβλημα όταν εκδηλώνεται, αλλά δεν μπορούν από μόνα τους να αλλάξουν τις συνθήκες που το δημιουργούν.