Ολοένα και περισσότεροι νέοι συλλέκτες αναζητούν παλιά έπιπλα της αλυσίδας ΙΚΕΑ, πληρώνοντας ποσά που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζαν αδιανόητα.
- Προσιτά έπιπλα της IKEA μετατρέπονται σε ακριβά συλλεκτικά αντικείμενα, με την αξία τους να εκτοξεύεται στη δευτερογενή αγορά. Το ενδιαφέρον των συλλεκτών, που αρχικά εστίαζε σε παλαιότερα κομμάτια, επεκτείνεται πλέον και σε προϊόντα των τελευταίων δεκαετιών.
- Νέοι συλλέκτες, κυρίως Millennials και Gen Z, αναζητούν vintage κομμάτια της IKEA, ωθούμενοι από τη νοσταλγία και την αισθητική. Αγοράζουν έπιπλα από τις δεκαετίες ’80 και ’90, εκτιμώντας τον τολμηρό σχεδιασμό και τη σπανιότητά τους.
- Η ΙΚΕΑ, αναγνωρίζοντας την τάση, επανακυκλοφορεί εμβληματικά σχέδια του παρελθόντος μέσω της νέας συλλογής Nytillverkad. Προσαρμόζει τα κλασικά κομμάτια στις σύγχρονες αισθητικές απαιτήσεις, αξιοποιώντας την αυξημένη ζήτηση για τα vintage προϊόντα της.
- Ειδικοί συμβουλεύουν τους υποψήφιους συλλέκτες να επενδύουν σε έπιπλα από ανθεκτικά υλικά, όπως ατσάλι και γυαλί. Η εταιρεία δηλώνει πως ο σχεδιαστικός της στόχος δεν είναι η δημιουργία συλλεκτικών αντικειμένων, αλλά χρηστικών προϊόντων μεγάλης διάρκειας.
Η γενιά που μεγάλωσε με τις χαρακτηριστικές επίπεδες συσκευασίες, τα οικονομικά έπιπλα και τις ατελείωτες βόλτες στους διαδρόμους της IKEA είναι σήμερα εκείνη που μετατρέπει τα παλιά προϊόντα της σουηδικής εταιρείας σε αντικείμενα συλλεκτικής αξίας. Αυτό που για δεκαετίες θεωρούνταν συνώνυμο του προσιτού design αποκτά πλέον χαρακτηριστικά επένδυσης, καθώς ολοένα περισσότεροι νέοι συλλέκτες αναζητούν παλιά μοντέλα, πληρώνοντας ποσά που πριν από λίγα χρόνια θα έμοιαζαν αδιανόητα.
«Η ειρωνεία είναι προφανής»
«Η ειρωνεία είναι προφανής. Η IKEA έχτισε τη διεθνή επιτυχία της πάνω στην ιδέα ότι ο καλός σχεδιασμός πρέπει να είναι προσβάσιμος σε όλους. Ωστόσο, αρκετά από τα αντικείμενα που κάποτε αγοράζονταν για λίγες εκατοντάδες ευρώ ή δολάρια πωλούνται πλέον στη δευτερογενή αγορά έναντι χιλιάδων», σημειώνει το εκτενές ρεπορτάζ της Wall Street Journal.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πολυθρόνα Impala, η οποία κυκλοφόρησε το 1971 με τιμή που αντιστοιχεί σήμερα σε περίπου 354 δολάρια. Πενήντα πέντε χρόνια αργότερα, το ίδιο έπιπλο εμφανίζεται σε εξειδικευμένες πλατφόρμες μεταπώλησης με ζητούμενη τιμή που ξεπερνά τα 12.000 δολάρια, μετατρέποντας ένα προϊόν μαζικής παραγωγής σε περιζήτητο συλλεκτικό αντικείμενο.
Για χρόνια, το ενδιαφέρον των συλλεκτών επικεντρωνόταν κυρίως στα προϊόντα που είχε λανσάρει η IKEA πριν από την είσοδό της στις Ηνωμένες Πολιτείες το 1985, καθώς θεωρούνταν πιο δυσεύρετα και επομένως πιο πολύτιμα.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η εικόνα αλλάζει. Millennials και μέλη της Generation Z αναζητούν πλέον αντικείμενα ακόμη και από τις δεκαετίες του 1990, του 2000 ή ακόμη και του 2010, συνδυάζοντας τη νοσταλγία με την αισθητική και την προσδοκία ότι η αξία τους θα συνεχίσει να αυξάνεται.
Σύμφωνα με στοιχεία της αγοράς, η μέση τιμή ενός vintage επίπλου IKEA στην πλατφόρμα Chairish προσεγγίζει πλέον τα 1.000 δολάρια, ενώ οι δημοπρασίες και οι μεταπωλήσεις παρουσιάζουν εντυπωσιακή άνοδο σχεδόν σε κάθε δείκτη τα τελευταία πέντε χρόνια.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας τάσης
Η 28χρονη διακοσμήτρια εσωτερικών χώρων Άλεξ Γκριν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της νέας τάσης. Το διαμέρισμά της στη Γουάιτ Πλέινς της Νέας Υόρκης έχει αποκτήσει χιλιάδες ακόλουθους στα κοινωνικά δίκτυα χάρη στην πολύχρωμη διακόσμησή του, όπου δεσπόζουν παλιά αντικείμενα της IKEA.
Ανάμεσά τους βρίσκεται το φωτιστικό Flabb, σε σχήμα χειλιών, αλλά και η βιβλιοθήκη Enetri, σχεδιασμένη τη δεκαετία του 1980 από τον Νιλς Γκάμελγκααρντ. Η ίδια εξηγεί ότι την ελκύουν τα παλαιότερα αντικείμενα επειδή «χαρακτηρίζονται από τολμηρά και συχνά εκκεντρικά μοτίβα μοντέρνου σχεδιασμού».
Η βιβλιοθήκη Enetri αποτελεί το πολυτιμότερο κομμάτι της συλλογής της. Την αγόρασε το 2022 μέσω του Facebook Marketplace έναντι 500 δολαρίων, αφού, όπως λέει, είχε «κολλήσει» μαζί της όταν την είδε στο Instagram. «Όταν εμφανίστηκε επιτέλους μία στο Facebook Marketplace, εγώ και ο σύντροφός μου σχεδόν τρέξαμε στο Μανχάταν για να την παραλάβουμε την ίδια ημέρα», θυμάται.
Σήμερα εκτιμάται ότι η αξία της έχει ήδη διπλασιαστεί. Παρότι θεωρεί βέβαιο ότι τα αντικείμενά της θα συνεχίσουν να ακριβαίνουν, ξεκαθαρίζει ότι δεν σκοπεύει να τα αποχωριστεί. «Σημαίνουν πάρα πολλά για μένα», λέει χαρακτηριστικά.
Ανάλογη εμπειρία είχε και η 30χρονη Τζίνα Φουκς, διευθύντρια μάρκετινγκ στο Μπρούκλιν. Όταν μετακόμισε στο πρώτο της «πραγματικά ενήλικο σπίτι», άρχισε να μελετά τα παλιά προϊόντα της IKEA. Σε μια υπαίθρια αγορά vintage αναγνώρισε αμέσως μια σπάνια καρέκλα που είχε σχεδιάσει για την IKEA στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο διάσημος Δανός σχεδιαστής Βέρνερ Πάντον.
Δεν δίστασε να πληρώσει 350 δολάρια, γνωρίζοντας ότι παρόμοια κομμάτια πωλούνται σήμερα ακόμη και έναντι 2.900 δολαρίων. Παρ' όλα αυτά, ούτε εκείνη αντιμετωπίζει το εύρημά της αποκλειστικά ως επένδυση. «Εκτιμώ πραγματικά το γεγονός ότι υπάρχουν ελάχιστα τέτοια κομμάτια. Σίγουρα το βλέπω ως επενδυτικό αντικείμενο και ως έργο τέχνης, αλλά δεν θα το πουλούσα», τονίζει.
Η άνοδος δεν περιορίζεται στα προϊόντα της δεκαετίας του 1980
Η άνοδος των τιμών δεν περιορίζεται στα προϊόντα της δεκαετίας του 1980 ή του 1990. Ακόμη και αντικείμενα που κυκλοφόρησαν μετά το 2000 αποκτούν σταδιακά συλλεκτική αξία. Ένα ζευγάρι μεταλλικών καρεκλών από τη σειρά PS 2012, που κόστιζε περίπου 339 δολάρια σε σημερινές τιμές, μπορεί πλέον να μεταπωληθεί για περισσότερα από 3.000 δολάρια.
Αντίστοιχα, το daybed August του σχεδιαστή Νίκε Κάρλσον θεωρείται ήδη σπάνιο συλλεκτικό κομμάτι μόλις 17 χρόνια μετά την πρώτη του κυκλοφορία. Κοινό χαρακτηριστικό πολλών από αυτά τα προϊόντα είναι ότι ανήκαν σε ειδικές σειρές περιορισμένης παραγωγής, οι οποίες αργότερα καταργήθηκαν. Ιδιαίτερα περιζήτητη αποδεικνύεται η σειρά PS, μέσα από την οποία η IKEA παρουσίαζε τις πιο πειραματικές σχεδιαστικές προτάσεις της.
Η ίδια η IKEA γνωρίζει πολύ καλά ότι τα παλιά προϊόντα της έχουν αποκτήσει δεύτερη ζωή. Το 2023 παρουσίασε τη σειρά Nytillverkad, επαναφέροντας εμβληματικά σχέδια με νέους χρωματισμούς και διαφορετικά υλικά.
Η υπεύθυνη δημιουργικού της σειράς, Κάριν Γκούσταβσον, εξηγεί ότι οι επανεκδόσεις βασίζονται στις σύγχρονες τάσεις της αγοράς και όχι στις τιμές μεταπώλησης. Για παράδειγμα, η επιστροφή της βιβλιοθήκης Enetri, με τη νέα ονομασία Byakorre, έγινε επειδή παρατηρείται «τάση για πολύ πιο ανοιχτές λύσεις αποθήκευσης».
Παράλληλα, η νέα σειρά PS που κυκλοφόρησε τον Μάιο εξαντλήθηκε σε αρκετές αγορές των Ηνωμένων Πολιτειών μέσα σε λιγότερο από δύο εβδομάδες, ενώ ήδη έχουν εμφανιστεί πωλητές που επιχειρούν να αποκομίσουν άμεσο κέρδος μεταπωλώντας τα προϊόντα.
Σημασία στα υλικά κατασκευής παρά στη μόδα της στιγμής
Οι ειδικοί, πάντως, υποστηρίζουν ότι δεν θα μετατραπεί κάθε προϊόν σε συλλεκτικό θησαυρό. Ο Ντέιβιντ Ρόζενβασερ, της εταιρείας επίπλων Rarify, συμβουλεύει όσους αναζητούν τα επόμενα πολύτιμα κομμάτια να δίνουν μεγαλύτερη σημασία στα υλικά κατασκευής παρά στη μόδα της στιγμής.
Όπως επισημαίνει, πολλά από τα έπιπλα που σήμερα πωλούνται σε υψηλές τιμές διασώθηκαν όχι επειδή ήταν τα πιο δημοφιλή της εποχής τους, αλλά επειδή ήταν αρκετά ανθεκτικά ώστε να επιβιώσουν για δεκαετίες. Συνιστά να προτιμώνται αντικείμενα από γυαλί, ατσάλι ή σκληρό ξύλο, αποφεύγοντας τις μοριοσανίδες και τα μαλακά ξύλα.
Η IKEA, απαντώντας στην κριτική για την ποιότητα των προϊόντων της, τονίζει ότι στόχος της είναι να σχεδιάζει αντικείμενα «που προορίζονται να χρησιμοποιούνται και να συνοδεύουν την καθημερινή ζωή για μεγάλο χρονικό διάστημα».
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής σχεδιασμού της εταιρείας, Γιόχαν Έιντεμο, παραδέχεται ότι οι δημιουργοί χαίρονται όταν κάποιο προϊόν γίνεται συλλεκτικό, αλλά ξεκαθαρίζει ότι αυτό δεν αποτελεί ποτέ στόχο κατά τον σχεδιασμό του. «Δεν σκέφτεσαι έτσι όταν αναπτύσσεις ένα προϊόν», λέει, προσθέτοντας πάντως ότι τα φωτιστικά είναι συχνά εκείνα που καταλήγουν να αποκτούν τη μεγαλύτερη συλλεκτική αξία.