Μέσα στην άγρια ομορφιά ενός άνυδρου ακρωτηρίου που το χτυπά ο βοριάς, αυτή η μοναδική κατοικία στην Αντίπαρο, εντυπωσιάζει με τον πρωτοποριακό αρχιτεκτονικό της σχεδιασμό.
Δεν είναι μονάχα η θέα εδώ που κόβει την ανάσα. Είναι η αίσθηση που έχεις βγαίνοντας σε αυτή την εξέδρα ότι ίπτασαι πάνω από το πέλαγος. Η κατοικία, πράγματι, «μετεωρίζεται» πάνω από ένα βραχώδες απόκρημνο ακρωτήρι, εκτεθειμένο στους βόρειους ανέμους, όπως μας εξηγούν οι σπουδαίοι Έλληνες αρχιτέκτονες Σοφία Τσιράκη και Τάσος Μπίρης, ιδρυτές του γραφείου Βiris-Τsiraki Αrchitects.
Το σπίτι απολαμβάνει μια μοναδική θέα στο νησί του Δεσποτικού με τα αρχαία ερείπια και το Αιγαίο, ενώ κοιτάζει την δύση του ηλίου και τα γύρω νησιά: Τη Σίκινο, τη Σίφνο, τη Σέριφο.
Το αρχιπέλαγος απλώνεται μπροστά της με την θάλασσα, άλλοτε να λαμπυρίζει ήρεμη και ακίνητη, και άλλοτε άγρια και απόκοσμη να αγκαλιάζει την σύνθεση.
«Ήταν ίσως φυσικό, ότι τα αρχαία ερείπια του Δεσποτικού, αλλά και το -περιβάλλον την σύνθεση- βραχώδες τοπίο άσκησαν πολλαπλή επιρροή πάνω μας: Και έτσι γέννησαν σε μεγάλο βαθμό την κεντρική ιδέα της κατοικίας στον άγριο αυτό τόπο και την ανάγκη μας να την συνδέσουμε με μια διαχρονική, πρωτογενή ρίζα. Ήταν επίσης (ενόσω το σπίτι κατασκευαζόταν, με τις αρχαιότητες να στέκουν μπροστά μας μέσα στην ερημιά) που φέραμε ξανά στο νου την μεγάλη αξία του όρου “αρχαϊκό μοντέρνο”. Όρο που χρησιμοποίησε πρώτος (και μόνος) ο μοντερνιστής καθηγητής των Αρχιτεκτονικών Συνθέσεων στη Σχολή της Αθήνας, Ι. Δεσποτόπουλος. Ήταν στην πραγματικότητα, μια ανάγκη επιστροφής που νιώσαμε προς μια πρωτογενή- αρχέτυπη βίωση του “κατοικείν”. Και έχοντας αυτήν την βίωση ως “οδηγό” κατά την συνθετική διαδικασία, προσπαθήσαμε να την μεταδώσουμε και στον μελλοντικό κάτοικο του σπιτιού», λένε οι δημιουργοί.
Πώς οι γλάροι που πετούν πάνω από το έρημο ακρωτήρι έδωσαν το σχήμα του σπιτιού
Οι δύο αρχιτέκτονες ανεβαίνοντας, για πρώτη φορά, στις απόκρημνες πλαγιές του άνυδρου αυτού τοπίου άγριας ομορφιάς, μετά την πρώτη εντύπωση και το δέος που δημιουργεί η θέα στο πέλαγος, παρατήρησαν το σχήμα που έχουν οι γλάροι όταν πετούν πάνω από το ακρωτήρι.
«Η “κεντρική ιδέα” της πρότασης γεννήθηκε λοιπόν στην ουσία της εξαρχής πάνω στον ίδιο τον βραχώδη τόπο και την βίωση του από εμάς ως μελετητές του έργου, σχεδόν κατά τα πρώτα “σκαρφαλώματά” μας στην άγρια αδιαμόρφωτη πλαγιά. Βασικό στοιχείο αυτής της ιδέας ήταν η φανταστική χάραξη ενός καθαρού “σταυρού” κάθετα τεμνόμενων αξόνων πάνω στην ειδική περιοχή της πλαγιάς όπου θα αναπτυσσόταν η σύνθεση. (“Σταυρό” που είχαμε παρατηρήσει να σχηματίζει το σώμα των γλάρων με τα φτερά τους, κατά τις αιωρήσεις τους στο κενό πάνω από το ακρωτήρι). Επιπλέον στοιχείο για τον συγκεκριμένο καθορισμό της θέσης του «σταυρού» και των αξόνων του ήταν η σχέση της κατοικίας και της καθημερινής ζωής στους χώρους της με τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Σύμφωνα με τον παραπάνω ζητούμενο καθορισμό αναφέρονται: Αφενός ο άξονας ανατολής-δύσης να συμπίπτει με την πρωταρχική υπαίθρια καθοδική- ανοδική κίνηση προς την είσοδο της κατοικίας, το πέλαγος και την δύση του ηλίου (κατεύθυνση που ήταν και -προσωπική- επιθυμία του συγκεκριμένου κατοίκου). Ενώ επιπλέον, ο άξονας αυτός να οδηγεί προς το εσωτερικό της σύνθεσης και να καταλήγει στον πρόβολο του δαπέδου της πισίνας με αναφορά την θέα. Αφετέρου, ο άξονας βορρά-νότου (δηλαδή από την ακατοίκητη, απόκρημνη περιοχή του νησιού και τους δυνατούς ανέμους, προς τον προστατευμένο νότιο κόλπο και την θέα προς τα αρχαία ερείπια του Δεσποτικού) να αποτελεί την κύρια ισόγεια προστατευμένη μετάβαση από τον υπαίθριο, στον ημιυπαίθριο και κλειστό χώρο της κατοικίας», επισημαίνουν ο Τάσος Μπίρης και η Σοφία Τσιράκη.
Ένα minimal κάστρο με πυργοειδές σχήμα που μοιάζει με ακατέργαστο διαμάντι
Η αρχιτεκτονική σύνθεση αποτελείται από δυο επιμέρους χώρους: τη γραμμική πτέρυγα ως επιμέρους ιδιωτικό χώρο κατοίκησης των παιδιών μέσα στην κατοικία και το κατακόρυφο πέτρινο πυργοειδές σχήμα που φιλοξενεί τους χώρους των υπνοδωματίων και της κουζίνας. Αυτές οι δύο επιμέρους ενότητες αγκαλιάζουν τον κεντρικό κοινόχρηστο χώρο, δηλαδή το καθιστικό, που αποτελεί την καρδιά της σύνθεσης.
«Θεωρούμε ότι ο χώρος αυτός παραπέμπει στο αρχέτυπο της “προστατευμένης αυλής”, ή αλλιώς στο αρχαϊκό ελληνικό αίθριο, μόνο που εδώ είναι στεγασμένο. Η στέγαση αυτή σχηματίζεται από μια πτυχωτή κεκλιμένη πλάκα. Έχει σημασία μάλιστα, ότι αυτή ακολουθεί εσωτερικά την φυσική κλίση της πλαγιάς και του προϋπάρχοντος βραχώδους εδάφους. Στο ίδιο πλαίσιο της σχέσης του με το φυσικό ανάγλυφο, ο ίδιος χώρος οριοθετείται από την μια του μεριά από τον υπάρχοντα φυσικό κατακόρυφο βράχο, ενώ ταυτοχρόνως από την άλλη διαχέεται μέσω των μεγάλων υαλοπετασμάτων των δύο παράλληλων όψεων του καθημερινού, προς την δύση και το πέλαγος», λένε οι αρχιτέκτονες.
«Εντέλει, η συνθετική δομή της κατοικίας συγκροτείται από την “πτέρυγα”, τα “κυβιστικά σχήματα” του κορμού της, τις “οριζόντιες πλάκες” και την “κεκλιμένη πτυχωτή πλάκαοροφή” της, συμπεριλαμβανομένων των φωτιστικών οπαίων της. Στην ουσία πρόκειται λοιπόν εδώ για μια σύγχρονη εντόπια έκφανση της -κατά Kandinsky- μοντέρνας στοιχειακής σύνθεσης “γραμμών”, “σημείων”, “επίπεδων” και “στερεών”, Αυτό το τελευταίο έντονα κατακόρυφο κυβιστικό στοιχείο της σύνθεσης αποτελεί και την κατάληξη της προς τον ουρανό», επισημαίνουν οι δύο δημιουργοί.
Ο ξενώνας: Ένας πέτρινος κύβος πάνω στο βράχο
Κατεβαίνοντας την πλαγιά, ο επισκέπτης θα συναντήσει έναν πέτρινο όγκο που φιλοξενεί τον ξενώνα της εντυπωσιακής αυτής κατοικίας.
Αυτός ο όγκος, αποτελεί, όπως εξηγούν οι αρχιτέκτονες, «μια υπόρρητη, αλλά ουσιώδη, υπενθύμιση της -εκ φύσεως- ανυπακοής μας προς το ίδιο το ρεύμα στο οποίο θεωρούμε ότι κινείται η αρχιτεκτονική μας: Πρόκειται για έναν “εκτός κανάβου” κύβο. Τηρώντας μάλιστα επακριβώς την αρχική διαδρομή που ακολουθήσαμε και εμείς, προκειμένου να κατανοήσουμε την επίδραση του πεδίου στο ίδιο μας το σώμα, πριν ακόμη οποιασδήποτε άλλης συνθετικής-σχεδιαστικής χάραξης σε αυτό».
Οι πέτρες που βγήκαν από τη γη «έντυσαν» την κατοικία
Σημαντικό στοιχείο για την εναρμόνιση του όγκου της κατοικίας αυτής στο φυσικό τοπίο αποτελεί η πέτρα. «Η ανάδειξη του εμφανούς φέροντα οργανισμού (υποστυλώματα, δοκοί και πλάκες) αλλά και η χρήση της εμφανούς αδρής πέτρας χτισμένης ως “ξερολιθιάς”, μέσα και έξω από τον κατοικήσιμο χώρο έχουν την ιδιαίτερη τους σημασία. Ειδικά η πέτρα, ως μέρος της εκσκαφής του ίδιου του οικοπέδου, είναι μια ακόμη αναφορά στη γη και δένει το κτίσμα με τον τόπο και την παράδοση του. Η αντιστικτική σχέση μεταξύ των αδρών γήινων υλικών, των αιχμηρών σιδηρών διατομών και της χρήσης του ξύλου τονίζουν τα ανάλογα διφυή χαρακτηριστικά αυτού του κατοικήσιμου χώρου, ως “πρωτογενούς- αρχαϊκού” ταυτοχρόνως και ¨”νεωτερικού-μοντέρνου», λένε οι δημιουργοί.
Επιπλέον, καθοριστικό ρόλο παίζει και το φυσικό φως που κάνει τόσο τους εξωτερικούς χώρους όσο και τους εσωτερικούς, κάνοντας το έργο να βρίσκεται σε έναν ανοιχτό διάλογο με τον ήλιο, προσφέροντας ευεξία.
«Το φυσικό φως που εισχωρεί στον χώρο από τις φωτιστικές οπές της οροφής, αλλά και από τα πολλαπλά ανοίγματα που ενισχύουν την άμεση σχέση με την θέα, το τοπίο και τον ήλιο. Και έτσι προσδίδει στην καθημερινή ζωή του κατοικήσιμου χώρου μια αίσθηση καλοκαιρινής “μεσογειακότητας”», καταλήγουν οι σπουδαίοι αρχιτέκτονες Σοφία Τσιράκη και Τάσος Μπίρης.
Info: biris-tsiraki-architects.com
Χρόνος μελέτης: 2019
Χρόνος αποπεράτωσης: 2024-2025
Μελετητές: Σοφία Τσιράκη και Τάσος Μπίρης
Συνεργάτες αρχιτέκτονες: Μάγδα Χαμπάλογλου, Σοφία Τζαβέλλα
Ομάδα αρχιτεκτονικής μελέτης: Άλκης Οικονομίδης, Πάνος Νιάρχος
Στατική μελέτη: Νίκος Δέτσης
Ηλεκτρομηχανολογική μελέτη: Νάσος Αρώνης
Επίπλωση και εξοπλισμός: Belgies Anan
Αρχιτεκτονική τοπίου: Σοφία Τσιράκη, Γαρουφαλιά Μαριάννου, Κάρολος Χανικιάν, Μανώλης Οικονόμου
Μελέτη φωτισμού: εταιρία IFI Lighting
Φωτογραφίες: Μπάμπης Λουϊζίδης και Κατερίνα Γληνού, Μαριάνα Μπίστη
- ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ
- Από μαγαζί, design micro-κατοικία -Η εντυπωσιακή μεταμόρφωση ενός ισόγειου χώρου στη Θεσσαλονίκη σε σπίτι
- Το διώροφο διαμέρισμα του αρχιτέκτονα Τσέργα και της interior designer Μαργαρίτογλου στου Παπάγου -Απλά υπέρκομψο
- Η αίγλη της παλιάς Αθήνας σε ένα ανακαινισμένο ρετιρέ του 1960 με θέα Ακρόπολη -Η επιτομή της κομψότητας