Την έρευνα του γύρω από το ενδεχόμενο η πραγματικότητα να είναι προσομοίωση υπολογιστή, παρουσιάζει ο συγγραφέας Λόικ Χεκτ στο βιβλίο του «The Simulation».
Ο ίδιος σε συνέντευξή του στο franceinfo.fr μελετώντας τη θεωρία που έγινε ευρέως γνωστή μέσω της σειράς ταινιών «The Matrix» περιγράφει τη συναρπαστική ιδέα του ότι δύο δισεκατομμυριούχοι της Silicon Valley έχουν χρηματοδοτήσει κρυφά ερευνητές για να προσπαθήσουν να την αποδείξουν.
Ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Λόικ Χεκτ αποφασίζοντας να ερευνήσει το θέμα οδηγείται στο να συναντήσει ειδικούς της τεχνητής νοημοσύνης, επιστήμονες και στοχαστές που εξερευνούν τα όρια της πραγματικότητας.
«Καθώς προχωρούσε η έρευνά μου, μέσα από συζητήσεις με επιχειρηματίες της Σίλικον Βάλεϊ και μια σειρά από διακεκριμένους επιστήμονες, συνειδητοποίησα ότι δεν είναι μια εντελώς τρελή ιδέα», εξήγησε ο συγγραφέας του «The Simulation».
Αναλυτικά η συνέντευξη:
Γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με αυτό το θέμα;
Λόικ Χεκτ: Γράφω για τη Σίλικον Βάλεϊ εδώ και λίγο πάνω από δεκαπέντε χρόνια, και για το πώς η τεχνολογία, ειδικά τα προϊόντα που προέρχονται από αυτόν τον πολύ συγκεκριμένο τόπο, καταλήγουν να πλημμυρίζουν τη ζωή μας. Πριν από δέκα χρόνια, το 2016, διάβασα ένα αφιέρωμα στο New Yorker. (Νέο παράθυρο) Για έναν νεαρό «λύκο της τεχνολογίας» ονόματι Sam Altman. Εκείνη την εποχή ήταν ακόμα σχετικά άγνωστος, έχοντας μόλις ιδρύσει την OpenAI. Ανακαλύπτουμε ότι έχει έναν εμμονικό φόβο: ότι μια μέρα θα μπορούσαμε να υποδουλωθούμε από μια τεχνητή νοημοσύνη που θα μας ξεπερνά. Και το άρθρο αποκαλύπτει επίσης ότι, σε συζητήσεις που σχετίζονται κάπως με αυτόν τον φόβο της υποδούλωσης από την τεχνητή νοημοσύνη, ένα άλλο θέμα ανακύπτει συχνά: η πιθανότητα να εξελισσόμαστε και να ζούμε μέσα σε μια προσομοίωση.
Για τι ακριβώς μιλάμε: για μια προσομοίωση υπολογιστή ή για μια άλλη διάσταση;
Δεν γνωρίζουμε πολλά περισσότερα, και αυτό ακριβώς προσπαθώ να καταλάβω: τι εννοούμε με τον όρο προσομοίωση; Πώς το αποδεικνύουμε; Συνοψίζοντας, η ιδέα πίσω από αυτή την έννοια της προσομοίωσης είναι ότι η πραγματικότητα όπως την αντιλαμβανόμαστε δεν είναι αυτό που πραγματικά είναι. Αυτό που υπονοεί αυτή η υπόθεση είναι ότι ο κόσμος στον οποίο ζούμε δεν είναι η «βασική πραγματικότητα», για να χρησιμοποιήσω μια έκφραση που χρησιμοποίησε ο Έλον Μασκ σε μια διάσκεψη και την οποία έχουμε ακούσει πολλές φορές από τότε. Η ιδέα δεν είναι καινούργια· στην πραγματικότητα είναι μια διαίσθηση που διαπερνά τη φιλοσοφία για πάνω από 2.500 χρόνια.
Αυτό το είχε ήδη αναφέρει ο Πλάτωνας στην αλληγορία του για το σπήλαιο;
Ακριβώς, έχουμε ήδη να κάνουμε με αυτή την ιδέα όταν ο Πλάτωνας μας λέει ότι ο κόσμος που αντιλαμβανόμαστε δεν είναι ο κόσμος όπως είναι πραγματικά, και ότι υπάρχει μια πραγματικότητα που είναι σχεδόν πιο ουσιώδης, πιο αληθινή, την οποία ονομάζει κόσμο των Ιδεών. Περίπου την ίδια εποχή, ο Βούδας πρότεινε την ίδια ιδέα με διαφορετικούς όρους, λέγοντας ότι η πραγματικότητά μας είναι μια ψευδαίσθηση που καθίσταται δυνατή από ένα πέπλο, και ότι ο σκοπός όλης της ανθρώπινης ζωής είναι ακριβώς να μάθουμε να αφαιρούμε το πέπλο της ψευδαίσθησης για να έχουμε πρόσβαση στην πραγματικότητα όπως είναι πραγματικά. Αυτό το θέμα της προσομοίωσης υπάρχει εδώ και πολύ καιρό. Όμως, καθώς προχωρά η έρευνά μου, μέσα από συζητήσεις με επιχειρηματίες της Silicon Valley και έναν αριθμό σεβαστών επιστημόνων, καταλαβαίνω ότι δεν είναι μια εντελώς τρελή ιδέα.
Ποια στοιχεία υποστηρίζουν την πιθανότητα αυτής της θεωρίας;
Θα έλεγα ότι υπάρχουν τρία στοιχεία. Το πρώτο σχετίζεται με ανακαλύψεις στην κβαντική φυσική που υποδηλώνουν ότι, σε πολύ μικρές κλίμακες, η πραγματικότητα δεν συμπεριφέρεται σαν ένας κόσμος πλήρως καθορισμένων αντικειμένων και ότι τελικά μπορεί να είναι περισσότερο πληροφοριακή παρά υλική. Σε κβαντικό επίπεδο, η πραγματικότητα φαίνεται να «υλοποιείται» μόνο τη στιγμή που γίνεται μια μέτρηση. Με άλλα λόγια, τον υπόλοιπο χρόνο, υπάρχει ως ένα σύνολο πιθανοτήτων που δεν έχουν ακόμη συμβεί.
Το δεύτερο στοιχείο βασίζεται στη νευροεπιστήμη. Μας διδάσκει ότι ο εγκέφαλος δημιουργεί μια αναπαράσταση του κόσμου, αλλά όχι τον κόσμο όπως είναι στην πραγματικότητα. Η εμπειρία μας από τον κόσμο είναι, επομένως, ήδη μια ανακατασκευή. Το τελευταίο στοιχείο, το οποίο έχουν υιοθετήσει πολλοί στη Σίλικον Βάλεϊ, είναι η ιδέα ότι μέσα σε εξήντα χρόνια, έχουμε περάσει από εξαιρετικά στοιχειώδη βιντεοπαιχνίδια, όπως το Pong ή το Pac-Man, σε παιχνίδια «ανοιχτού κόσμου», μερικά από τα οποία είναι μεγαλύτερα από τις ίδιες τις πόλεις μας. Εικονικές πραγματικότητες που είναι πλέον εντυπωσιακά ρεαλιστικές.
Πρόκειται απλώς για άλλη μια θεωρία συνωμοσίας ή για μια φαντασίωση των δισεκατομμυριούχων της τεχνολογίας;
Είναι ενδιαφέρον να αναρωτηθούμε γιατί αυτό έχει τις ρίζες του στη Σίλικον Βάλεϊ. Έχουμε να κάνουμε με ανθρώπους των οποίων η δουλειά είναι να δημιουργούν προσομοιώσεις. Περνούν τις μέρες τους κατασκευάζοντας εικονικούς κόσμους, εκπαιδεύοντας την τεχνητή νοημοσύνη και προσομοιώνοντας συμπεριφορές. Αυτό οδηγεί στο αντίστροφο ερώτημα: «Τι θα γινόταν αν ζούσαμε σε ένα τέτοιο σύστημα;» Επιπλέον, ιστορικά, η Σίλικον Βάλεϊ χαρακτηριζόταν πάντα από τα αντιπολιτισμικά κινήματα της δεκαετίας του 1960. Ήταν πάντα ένας τόπος, είτε το θέλει είτε όχι, που ουσιαστικά δημιουργούσε νέες μεταφυσικές πραγματικότητες. Υπάρχει επίσης μια κουλτούρα στην καρδιά της οποίας η τεχνολογία θεωρείται ως ένα εργαλείο που θα λύσει όλα τα προβλήματα.
Έχουμε λοιπόν ένα είδος ιδεολογίας και γόνιμου εδάφους, αλλά δεν θα το αποκαλούσα συνωμοσία. Οι συνωμοσιολόγοι προβάλλουν μια ιδέα με εντελώς αβάσιμο τρόπο, και στη συνέχεια ισχυρίζονται ότι έτσι είναι τα πράγματα και δεν μπορεί να είναι αλλιώς, ή λέγοντας: «Μας λένε ψέματα». Εδώ όμως, κανείς δεν το λέει αυτό· αναρωτιούνται αν η πραγματικότητα λειτουργεί με έναν συγκεκριμένο τρόπο και αποφασίζουν να διερευνήσουν αυτή την πιθανότητα. Κατά κάποιον τρόπο, αυτό συνάδει περισσότερο με τη λογική του Κοπέρνικου, του Γαλιλαίου ή του Νεύτωνα… παρά με κάποιον που σχολιάζει στο Reddit ή στο YouTube.
Είναι αυτή η θεωρία ευρέως διαδεδομένη στη Σίλικον Βάλεϊ;
Στην αρχή της έρευνάς μου, θεώρησα ότι ήταν ένα ενδιαφέρον και κάπως διασκεδαστικό θέμα προς διερεύνηση, αλλά δεν πίστευα απαραίτητα ότι είχε πραγματική ουσία. Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της έρευνάς μου συνάντησα αρκετούς ερευνητές -αστροφυσικούς στη NASA, ερευνητές τεχνητής νοημοσύνης στο Μπέρκλεϊ και μηχανικούς στο MIT- οι οποίοι με οδήγησαν να αναθεωρήσω την άποψή μου. Μου είπαν ότι η θεωρία της προσομοίωσης -λαμβάνοντας υπόψη την τεχνολογική πρόοδο και τις ανακαλύψεις στην κβαντική φυσική και τις νευροεπιστήμες - δεν πρέπει να απορριφθεί τόσο εύκολα. Μπορεί να εξηγήσει μια σειρά από πράγματα που δεν κατανοούμε στον σημερινό κόσμο. Και το πιο εκπληκτικό είναι ότι ανακάλυψα ότι εξερευνούσαν επιστημονικά αυτές τις πτυχές.
Και πώς προσπαθούν ορισμένοι επιστήμονες να αποδείξουν την ύπαρξη αυτής της προσομοίωσης;
Αν θέλουμε να αποδείξουμε ότι βρισκόμαστε σε μια προσομοίωση, χρειαζόμαστε αποδεικτικά στοιχεία. Και εδώ μπαίνει η αναζήτηση για εκείνα τα περίφημα «σφάλματα». Ένα «σφάλμα» είναι μια ανωμαλία, ένα bug. Για παράδειγμα, στην ταινία The Matrix, ο Νέο και η ομάδα του κατεβαίνουν στο Matrix και παρατηρούν ότι μια μαύρη γάτα έχει περάσει για δεύτερη φορά. Αναγνώρισαν αυτό το φαινόμενο «déjà vu» ως «glitch» στο Matrix. Οι φυσικοί σε όλη την ιστορία έχουν προχωρήσει αναζητώντας αυτές τις «ανωμαλίες». Είναι μάλιστα η κινητήρια δύναμη της επιστήμης: χτίζουμε μοντέλα της πραγματικότητας και μετά εξετάζουμε τι τα αντιστέκεται.
Και όταν οι ανωμαλίες πολλαπλασιάζονται και δεν επιτρέπουν πλέον στο μοντέλο μας να είναι απόλυτα συνεπές, αυτό συνήθως αποτελεί αφορμή για να εξετάσουμε ένα νέο μοντέλο.
Και πού μπορούμε να βρούμε αυτές τις «διαταραχές»;
Οι ερευνητές θα αναζητήσουν «διαταραχές» με βάση την κατανόησή τους για τον τρόπο λειτουργίας της πραγματικότητας. Ορισμένοι, με έντονα υλιστική προσέγγιση, προτείνουν να τις αναζητήσουμε είτε στους μηχανισμούς της κβαντικής φυσικής είτε εντοπίζοντας ανωμαλίες στον τρόπο με τον οποίο το φως διαδίδεται στα πιο απομακρυσμένα άκρα του σύμπαντος. Άλλοι επιστήμονες, τους οποίους θα συναντήσω, και οι οποίοι πιστεύουν ότι η συνείδηση θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν πιο θεμελιώδη ρόλο, θα επικεντρωθούν σε αυτά που σήμερα θεωρούνται παραφυσικά φαινόμενα ή παραψυχολογικά στοιχεία. Αναρωτιούνται αν η τηλεπάθεια, οι εξωσωματικές εμπειρίες, οι εμπειρίες κοντά στο θάνατο, ή ακόμα και η φερόμενη ικανότητα ορισμένων ανθρώπων να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες εξ αποστάσεως θα μπορούσαν να θεωρηθούν «δυσλειτουργίες».
Οι ερευνητές θα αναζητήσουν «διαταραχές» με βάση την κατανόησή τους για τον τρόπο λειτουργίας της πραγματικότητας. Ορισμένοι, με έντονα υλιστική προσέγγιση, προτείνουν να αναζητηθούν αυτές οι διαταραχές είτε στους μηχανισμούς της κβαντικής φυσικής είτε μέσω της παρακολούθησης ανωμαλιών στον τρόπο με τον οποίο το φως διαδίδεται στα πιο απομακρυσμένα σημεία του σύμπαντος. Άλλοι επιστήμονες, τους οποίους θα συναντήσω, και οι οποίοι πιστεύουν ότι η συνείδηση θα μπορούσε να διαδραματίσει έναν πιο θεμελιώδη ρόλο, θα επικεντρωθούν σε αυτά που σήμερα θεωρούνται παραφυσικά φαινόμενα ή παραψυχολογικά στοιχεία. Αναρωτιούνται αν η τηλεπάθεια, οι εξωσωματικές εμπειρίες, οι εμπειρίες κοντά στο θάνατο, ή ακόμα και η φερόμενη ικανότητα ορισμένων ανθρώπων να έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες εξ αποστάσεως θα μπορούσαν να θεωρηθούν «δυσλειτουργίες».
Δεν βγαίνουμε έξω από το πεδίο της επιστήμης όταν αρχίζουμε να ενδιαφερόμαστε για παραφυσικά φαινόμενα;
Κατανοώ αυτή την αντίρρηση. Αλλά αυτό που ήθελα να κάνω με το βιβλίο μου ήταν να ανακτήσω ένα δημοσιογραφικό πεδίο που έχει παραμεληθεί σοβαρά. Θα συναντηθώ με εξαιρετικά σεβαστούς ερευνητές που πιστεύουν ότι δεν μπορούμε να έχουμε τόσες πολλές αναφορές για αυτά τα ασυνήθιστα φαινόμενα και στη συνέχεια να ισχυριζόμαστε ότι δεν υπάρχουν. Αυτοί οι επιστήμονες, οι περισσότεροι από τους οποίους προέρχονται από κορυφαία πανεπιστήμια, αξίζουν αναγνώριση για την επιθυμία τους να υποβάλουν αυτές τις υποθέσεις σε αυστηρά επιστημονικά πρωτόκολλα.