Η αγάπη των μικρών παιδιών για τους δεινόσαυρους είναι γνωστοί. Τι λέει όμως αυτό το ενδιαφέρον για την ευφυΐα των παιδιών, σύμφωνα με ψυχολόγους;
Αν έχετε παιδιά, σίγουρα θα έχετε περάσει τη φάση «δεινόσαυρος», όπου θέλουν τα πάντα μέσα στο δωμάτιό τους να έχουν πάνω τους τη φιγούρα των παλαιολιθικών αυτών ζώων ή ξέρουν να κατονομάσουν ποιος δεινόσαυρος τρώει φύλλα και ποιος έχει φτερά.
Τι λέει όμως αυτή η αγάπη για την ευφυΐα των παιδιών; «Οι καλές γνωστικές βάσεις, όπως η μεγαλύτερη διάρκεια προσοχής ή η ικανότητα να ταξινομούν και να ονομάζουν έννοιες, είναι περισσότερο πιθανό να οδηγήσουν τα παιδιά στην ανάπτυξη ενός βαθύτερου ενδιαφέροντος για τους δεινόσαυρους — και όχι το αντίστροφο», λέει ο Μόριτς Ντάουμ, καθηγητής Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, στη Frankfurter Rundschau της Ippen.Media.
«Δεν μπορείς απλώς να βάλεις ένα παιδί μπροστά σε δεινόσαυρους και να πιστεύεις ότι έτσι θα γίνει ο επόμενος νομπελίστας», λέει. Ωστόσο, η πιθανότητα τα πιο έξυπνα παιδιά να αναπτύξουν μια «εμμονή» με τους δεινόσαυρους είναι μεγαλύτερη.
Εμμονή των παιδιών με τους δεινόσαυρους: Προϋπόθεση οι γλωσσικές δεξιότητες
Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η εξειδικευμένη γνώση προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, καλές γλωσσικές δεξιότητες. Η ακριβής χρήση της γλώσσας βοηθά τα παιδιά να ταξινομούν και να κατανοούν νέα πράγματα.
«Οι γλωσσικές δεξιότητες είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να θέλει κανείς να ασχολείται με σύνθετους όρους, όπως ο Τρικεράτοπας ή ο Διπλόδοκος», λέει ο Ντάουμ, ο οποίος στην έρευνά του ασχολείται με την κοινωνικο-γνωστική ανάπτυξη των παιδιών και, ειδικότερα, με την απόκτηση της γλώσσας.
«Όταν τα παιδιά μπορούν να θυμούνται εύκολα τους ειδικούς όρους και να τους αποθηκεύουν σε κατηγορίες, αισθάνονται ότι είναι ικανά — και αυτό κάνει πιο πιθανό να συνεχίσουν να ασχολούνται με το συγκεκριμένο θέμα». Αν ένα παιδί δυσκολεύεται να επαναλάβει τέτοιους όρους, είναι λιγότερο πιθανό να έχει το κίνητρο να ασχοληθεί περαιτέρω μαζί τους. Το 20% των παιδιών διατήρησε το εξειδικευμένο ενδιαφέρον του για διάστημα τουλάχιστον ενός έτους, σύμφωνα με τα αποτελέσματα αμερικανικής μελέτης του Πανεπιστημίου της Ιντιάνα και του Πανεπιστημίου του Ουισκόνσιν, που πραγματοποιήθηκε το 2007.
Τι έδειξε η έρευνα
Για διάστημα δύο ετών, οι ερευνητές Αλεξάντερ, Τζόνσον, Λάιμπαμ και Κέλι ρωτούσαν κάθε δύο μήνες τους γονείς 215 παιδιών ηλικίας τεσσάρων έως έξι ετών. Διαπίστωσαν σημαντικές διαφορές μεταξύ των δύο φύλων: ενώ το 69% των αγοριών ανέπτυξε ένα εξειδικευμένο ενδιαφέρον, το αντίστοιχο ποσοστό στα κορίτσια ήταν 26% — εκείνα έδειχναν συχνότερα ενθουσιασμό για τα παιχνίδια ρόλων.
«Και σε αυτή την περίπτωση, η καλή γλωσσική επάρκεια μπορεί να είναι εξαιρετικά χρήσιμη», λέει ο Ντάουμ.
Οι διαφορές μεταξύ των δύο φύλων ενισχύονται, φυσικά, από τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία μας διαμορφώνει τους έμφυλους ρόλους. «Ωστόσο, υπάρχουν ενδείξεις ότι και βιολογικοί παράγοντες παίζουν ρόλο. Είναι ενδιαφέρον ότι στους πιθήκους ρέζους τα αρσενικά μικρά δείχνουν σαφή προτίμηση στα παιχνίδια με ρόδες, ενώ τα θηλυκά είναι πιο ευέλικτα και παίζουν τόσο με κούκλες όσο και με οχήματα».
Αναπτυξιακός ψυχολόγος εξηγεί γιατί τα παιδιά βρίσκουν τους δεινόσαυρους τόσο συναρπαστικούς
Σύμφωνα με τον Ντάουμ, το ενδιαφέρον των παιδιών για τέτοια θεματικά πεδία, όπως τα αυτοκίνητα, τα ζώα, τα πλοία, τα κτίρια, τα αεροπλάνα, τα τρόφιμα, οι κινηματογραφικοί χαρακτήρες ή οι δεινόσαυροι, αναπτύσσεται πολύ νωρίς, ήδη από την ηλικία του ενάμιση έτους.
Γιατί, όμως, οι δεινόσαυροι είναι τόσο συχνά το αντικείμενο αυτού του ενδιαφέροντος; Επειδή παρουσιάζουν πολλές μικρές διαφορές μεταξύ τους.
«Ο ένας έχει μακρύ λαιμό, ο άλλος κοντό, ο ένας έχει μεγάλα δόντια, ο άλλος μικρά, ο ένας είναι πράσινος, ο άλλος γκρίζος, κάποιος άλλος είναι πολύχρωμος», λέει ο αναπτυξιακός ψυχολόγος στη Frankfurter Rundschau.
Επιπλέον, οι δεινόσαυροι δεν ζουν πλέον, επομένως τα παιδιά δεν μπορούν να τους παρατηρήσουν σε έναν ζωολογικό κήπο. «Υπήρχαν κάποτε, αλλά αυτό συνέβη πάρα πολύ, πάρα πολύ παλιά. Αυτό είναι ήδη δύσκολο να το κατανοήσουμε εμείς οι ενήλικες — πόσο μάλλον τα παιδιά». Επιπλέον, μοιάζουν «με μαγικούς δράκους από παραμύθι. Αυτό δημιουργεί μια συναρπαστική αντίθεση ανάμεσα στην πραγματικότητα και τη φαντασία».
Ένας ακόμη παράγοντας είναι η «δύναμη της γνώσης». Συνήθως, οι ενήλικες γνωρίζουν περισσότερα από τα παιδιά. Όταν, όμως, πρόκειται για ένα εξειδικευμένο θέμα, η κατάσταση αντιστρέφεται.
«Όταν τα παιδιά συνειδητοποιούν ξαφνικά ότι γνωρίζουν περισσότερα για τους δεινόσαυρους ή το διάστημα από τους γονείς τους ή τη μεγαλύτερη αδελφή τους, αυτό ενισχύει σημαντικά την αίσθηση ότι είναι ικανά και συμβάλλει στην τόνωση της αυτοπεποίθησής τους».
Αν ένα παιδί δεν έχει κάποιο εξειδικευμένο ενδιαφέρον, οι γονείς δεν πρέπει να ανησυχούν. Περίπου τα δύο τρίτα των παιδιών δεν αναπτύσσουν μια τόσο έντονη προσήλωση σε κάποιο συγκεκριμένο θέμα.
«Το σημαντικό είναι να μην επιβάλλουμε στα παιδιά ενδιαφέροντα, αλλά να τα συνοδεύουμε στην εξερεύνησή τους και να ανταποκρινόμαστε θετικά στα ενδιαφέροντα που εκδηλώνουν», λέει ο Ντάουμ.
Το ενδιαφέρον για τους δεινόσαυρους, τους πλανήτες ή τα ψάρια των μεγάλων θαλασσινών βαθών μειώνεται στα περισσότερα παιδιά με την πάροδο του χρόνου, ιδιαίτερα όταν ξεκινούν το σχολείο.
«Το σχολείο φέρνει στο προσκήνιο άλλες δραστηριότητες, όπως η ανάγνωση και η γραφή, καθώς και πολλά ακόμη θέματα. Έτσι, απομένει λιγότερος χρόνος και μικρότερο περιθώριο πνευματικής ενασχόλησης για τέτοια έντονα εξειδικευμένα ενδιαφέροντα. Πρόκειται για μια φυσιολογική μετατόπιση», λέει ο Ντάουμ.