Ένα τραγικό λάθος που παραμένει χαραγμένο στην ιστορία της οικολογίας, είναι η ακούσια κοπή του γηραιότερου -έως τότε- καταγεγραμμένου δέντρου στον κόσμο.
- Ο Donald R. Currey, μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωγραφίας, μελετούσε για τους παγετώνες στο Εθνικό Πάρκο «Great Basin» το 1964. Επικεντρώθηκε στα πεύκα Pinus longaeva, όπως ο «Προμηθέας», γνωστά για την αντοχή τους και τους πολύτιμους δακτυλίους ανάπτυξης που αποτελούν κλιματικά αρχεία.
- Η προσπάθεια του Currey να πάρει δείγμα από τον «Προμηθέα» με τρυπάνι απέτυχε λόγω του εξαιρετικά πυκνού ξύλου του δέντρου. Μετά από αδιέξοδο και με τη συγκατάθεση της Δασικής Υπηρεσίας, το δέντρο κόπηκε για να ληφθεί μια εγκάρσια τομή 30 εκατοστών για εργαστηριακή ανάλυση.
- Μετά την κοπή, ο Currey μέτρησε τους δακτυλίους, αποκαλύπτοντας με δέος ότι ο «Προμηθέας» ήταν περίπου 4.900 ετών. Αναγνωρίστηκε ως το γηραιότερο μη κλωνικό δέντρο που είχε καταγραφεί ποτέ στην επιστημονική βιβλιογραφία, αν και πλέον ήταν νεκρό.
Ήταν το καλοκαίρι του 1964, όταν ο Donald R. Currey, ένας νεαρός μεταπτυχιακός φοιτητής Γεωγραφίας, βρέθηκε στο σημερινό Εθνικό Πάρκο «Great Basin» στη Νεβάδα. Η αποστολή του φαινόταν τυπική: να μελετήσει την κίνηση των παγετώνων μέσω της δενδροχρονολόγησης. Ωστόσο, η κατάληξη της έρευνάς του θα ήταν η «θυσία» του «Προμηθέα», ενός πεύκου Bristlecone που στεκόταν αγέρωχο για χιλιάδες χρόνια.
Τα πιο ανθεκτικά πεύκα στον κόσμο
Τα πεύκα του είδους Pinus longaeva φημίζονται για την ικανότητά τους να επιβιώνουν στις πιο αντίξοες συνθήκες. Αναπτύσσονται εξαιρετικά αργά, δημιουργώντας ένα πυκνό ξύλο που ανθίσταται σε καιρικά φαινόμενα, έντομα και μύκητες. Οι δακτύλιοι ανάπτυξής τους αποτελούν ένα πολύτιμο «αρχείο» του κλίματος, προσφέροντας πληροφορίες που εκτείνονται σε βάθος χιλιετιών.
Ο Currey, έχοντας λάβει άδεια από τη Δασική Υπηρεσία των ΗΠΑ, επιχείρησε να πάρει δείγμα από τον «Προμηθέα» χρησιμοποιώντας ένα ειδικό τρυπάνι. Όμως, η φύση του συγκεκριμένου δέντρου έφερε τον ερευνητή σε αδιέξοδο.
«Η συνήθης προσέγγιση δεν λειτουργούσε, καθώς ακόμα και τα μεγαλύτερα διαθέσιμα τρυπάνια ήταν πολύ μικρά για να φτάσουν στο κέντρο του δέντρου», εξήγησε ο Currey σε ντοκιμαντέρ του 2001.
Με τη συγκατάθεση της Δασικής Υπηρεσίας, αποφασίστηκε μια πιο… δραστική λύση. Το δέντρο κόπηκε, ώστε να ληφθεί μια εγκάρσια τομή 30 εκατοστών για ανάλυση στο εργαστήριο.
Η σοκαριστική ανακάλυψη με την ηλικία του πεύκου
Όταν ο Currey κάθισε να μετρήσει τους δακτυλίους, η αρχική του υποψία ότι το δέντρο ήταν άνω των 4.000 ετών γρήγορα μετατράπηκε σε δέος και, στη συνέχεια, σε τρόμο.
Πρώτη μέτρηση: 4.500 έτη.
Δεύτερη μέτρηση: 4.700 έτη.
Τελικό αποτέλεσμα: Περίπου 4.900 έτη.
Ο «Προμηθέας» δεν ήταν απλώς ένα αρχαίο δέντρο. Ήταν το γηραιότερο μη κλωνικό δέντρο που είχε καταγραφεί ποτέ στην επιστημονική βιβλιογραφία έως τότε. Και πλέον, ήταν νεκρό.
Η κληρονομιά του «Προμηθέα»
Σήμερα, στο σημείο όπου κάποτε δέσποζε ο «Προμηθέας», απομένει μόνο ένας δυσδιάκριτος κορμός ανάμεσα στους βράχους. Οι επισκέπτες του Κέντρου Επισκεπτών του «Great Basin» μπορούν να δουν από κοντά ένα τμήμα του κορμού και να μετρήσουν οι ίδιοι την ιστορία χιλιάδων ετών.
Από τότε, η επιστήμη έχει εντοπίσει και άλλους «διεκδικητές» του τίτλου:
Ο Μαθουσάλας (Καλιφόρνια): ~4.789 ετών.
Ο Προπάππους (Χιλή): Εκτιμάται στα 5.400 έτη.
Ο Pando (Γιούτα): Ένας κλωνικός οργανισμός λεύκας, ηλικίας έως και 80.000 ετών.
Η ιστορία του Donald Currey παραμένει μια υπενθύμιση της λεπτής ισορροπίας μεταξύ της δίψας για γνώση και της ανάγκης για προστασία της φύσης.