Όταν ένας σκύλος γαβγίζει, έχει ήδη ξεπεράσει την ικανότητά του να παραμένει ήρεμος». Με αυτή τη φράση, ειδικοί στη συμπεριφορά των σκύλων επιχειρούν να εξηγήσουν τι κρύβεται πίσω από μια αντίδραση που συχνά παρερμηνεύεται από τους ιδιοκτήτες.
- Το γάβγισμα ενός σκύλου αποτελεί αντίδραση και όχι επιλογή, υποδηλώνοντας ότι το ζώο έχει ξεπεράσει το όριο ανοχής του. Η συμπεριφορά αυτή μπορεί να οφείλεται σε φόβο, απογοήτευση ή ακόμα και σε κάποιο πρόβλημα υγείας.
- Η ράτσα παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς εξηγεί μέρος της συμπεριφοράς. Σκύλοι όπως τα Border Collie χρειάζονται διέξοδο για τα ένστικτά τους, ενώ τα Μαστίφ επιδεικνύουν αυτονομία λόγω της εξελικτικής τους ιστορίας ως φύλακες.
- Η γενετική προδιάθεση δεν καθορίζει τα πάντα, καθώς το περιβάλλον και οι εμπειρίες διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο. Ένα σταθερό περιβάλλον βοηθά, ενώ η επιλογή σκύλου πρέπει να ταιριάζει στον τρόπο ζωής του ιδιοκτήτη.
- Η κοινωνικοποίηση τους πρώτους μήνες ζωής είναι καθοριστική για την ανάπτυξη ισορροπημένης συμπεριφοράς. Η σταδιακή και θετική έκθεση του κουταβιού σε νέα ερεθίσματα χτίζει την αυτοπεποίθηση και την ικανότητά του να διαχειρίζεται το άγνωστο.
«Ένας σκύλος που γαβγίζει είναι ένας σκύλος που δεν μπορεί, όχι ένας σκύλος που δεν θέλει», εξηγεί η εθολόγος και εκπαιδεύτρια σκύλων Ισαμπέλ Χιμένεθ, υπογραμμίζοντας ότι η συμπεριφορά ενός ζώου πρέπει να εξετάζεται στο σωστό πλαίσιο.
Ένα από τα βασικά σημεία στα οποία εστιάζει η ειδικός είναι η συχνή χρήση του όρου «αντιδραστικός» σαν να πρόκειται για διάγνωση. Ωστόσο, όπως επισημαίνει, μία συμπεριφορά από μόνη της δεν αρκεί για να προσδιοριστεί τι πραγματικά συμβαίνει σε έναν σκύλο.
Δύο σκύλοι μπορεί να γαβγίζουν με τον ίδιο τρόπο, αλλά για εντελώς διαφορετικούς λόγους. Ο ένας μπορεί να προσπαθεί να κρατήσει μακριά κάτι που του προκαλεί φόβο, ένας άλλος μπορεί να αισθάνεται απογοήτευση επειδή το λουρί δεν του επιτρέπει να πλησιάσει, ενώ ένας τρίτος μπορεί να αντιδρά όλο και πιο έντονα στις συναντήσεις επειδή αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα υγείας ή πόνο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι το όριο ανοχής, δηλαδή η στιγμή κατά την οποία ο σκύλος παύει να επεξεργάζεται ένα ερέθισμα με σχετική ηρεμία και περνά στη φάση της έντονης αντίδρασης.
Πριν φτάσει σε αυτό το σημείο, μπορεί να εμφανιστούν πιο διακριτικά σημάδια, όπως η ακαμψία του σώματος, το επίμονο βλέμμα, το κλείσιμο του στόματος, η διακοπή της όσφρησης ή η επιτάχυνση του βηματισμού.
Η αξιολόγηση, επομένως, θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη το ιστορικό του ζώου, το περιβάλλον στο οποίο ζει αλλά και την κατάσταση της υγείας του, καθώς ο πόνος μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη συμπεριφορά.
Η ράτσα εξηγεί μέρος της συμπεριφοράς του σκύλου
Η Χιμένεθ φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το Border Collie, μια ράτσα που, όπως αναφέρει, συναντά συχνά σε περιστατικά δύσκολης συμπεριφοράς.
Πρόκειται για σκύλο που έχει εκτραφεί επί γενιές για να εργάζεται με κοπάδια. Η δράση του δεν περιορίζεται στο τρέξιμο, αλλά περιλαμβάνει τον έλεγχο της κίνησης, την πρόβλεψη, τη λήψη αποφάσεων και τη διατήρηση υψηλής συγκέντρωσης για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Έτσι, σύμφωνα με την ειδικό, δεν πρόκειται απλώς για έναν σκύλο «με πολλή ενέργεια», αλλά για ένα ζώο με συγκεκριμένο ένστικτο και ανάγκη να διοχετεύει τις ικανότητές του. Ένα Border Collie που ζει σε ένα διαμέρισμα, κάνει δύο βόλτες την ημέρα και έχει ως βασική δραστηριότητα το παιχνίδι με μια μπάλα, μπορεί να μην έχει «πρόβλημα συμπεριφοράς». Μπορεί απλώς να μην έχει τον κατάλληλο τρόπο να εκφράσει τις φυσικές του ανάγκες. Η λύση, επομένως, δεν είναι απαραίτητα να κατασταλούν αυτά τα χαρακτηριστικά, αλλά να διοχετευθούν με τον κατάλληλο τρόπο.
Στον αντίποδα βρίσκονται τα Μαστίφ, όπου η πρόκληση μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική.
Ενώ για τα Μπόρντερ Κόλει οι κηδεμόνες συχνά παραπονιούνται ότι «ενεργοποιείται υπερβολικά», για τα Μαστίφ το παράπονο μπορεί να είναι ότι δεν υπακούει άμεσα, ή ότι φαίνεται να αποφασίζει μόνος του αν θα ακολουθήσει μια εντολή.
Η συμπεριφορά αυτή μπορεί εύκολα να εκληφθεί ως πείσμα. Ωστόσο, η εξελικτική ιστορία της φυλής δίνει μια διαφορετική εξήγηση.
Τα Μαστίφ έχουν εκτραφεί επί αιώνες για να παραμένουν μόνα με κοπάδια και να αποφασίζουν τα ίδια πότε κάτι αποτελεί απειλή. Η αυτονομία, επομένως, δεν αποτελεί απαραίτητα ελάττωμα, αλλά μέρος του ρόλου για τον οποίο αναπτύχθηκε η ράτσα.
Η γενετική δεν καθορίζει τα πάντα
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι η συμπεριφορά ενός σκύλου είναι προκαθορισμένη από τη ράτσα του. Η γενετική μπορεί να δημιουργεί μια προδιάθεση, αλλά το περιβάλλον και οι εμπειρίες παίζουν επίσης καθοριστικό ρόλο. Ένα περιβάλλον με συνέπεια, σταθερότητα και σαφείς κανόνες μπορεί να βοηθήσει έναν σκύλο με έντονο ένστικτο επιτήρησης να γίνει πιο σταθερός. Αντίθετα, ένα χαοτικό περιβάλλον μπορεί να ενισχύσει την υπερεπαγρύπνηση και το άγχος.
«Δεν είναι όλες οι ράτσες σκύλων κατάλληλες για όλους τους ανθρώπους», είναι το μήνυμα της ειδικού, υπογραμμίζοντας ότι η επιλογή ενός σκύλου θα πρέπει να γίνεται λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες, τα χαρακτηριστικά και τον τρόπο ζωής τόσο του ζώου όσο και του ανθρώπου.
Κοινωνικοποίηση από τους πρώτους μήνες
Καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη ενός ισορροπημένου σκύλου έχει η κοινωνικοποίηση, ιδιαίτερα κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Κτηνιατρική Εταιρεία Συμπεριφοράς των Ζώων (AVSAB), οι τρεις πρώτοι μήνες αποτελούν ιδιαίτερα σημαντική περίοδο για την κοινωνικοποίηση ενός κουταβιού. Κατά το διάστημα αυτό, το κουτάβι είναι χρήσιμο να έρχεται σταδιακά σε επαφή με διαφορετικούς ανθρώπους, ζώα, ήχους, χώρους, μυρωδιές και υφές, πάντα με τρόπο ασφαλή και χωρίς υπερβολική διέγερση.
Η εκπαίδευση και τα μαθήματα στο σπίτι θα πρέπει να βασίζονται σε θετικές μεθόδους, με τη χρήση επιβράβευσης, επαίνου, χάιδεματος, παιχνιδιού ή λιχουδιών.
Η κοινωνικοποίηση δεν σημαίνει ότι το κουτάβι πρέπει να εκτίθεται απότομα σε όσο το δυνατόν περισσότερα ερεθίσματα. Αντίθετα, η διαδικασία χρειάζεται να είναι σταδιακή και θετική. Νέοι άνθρωποι, χώροι, ήχοι και καταστάσεις μπορούν να εισάγονται προοδευτικά, ώστε το ζώο να αποκτά αυτοπεποίθηση χωρίς να αισθάνεται ότι απειλείται ή κατακλύζεται από ερεθίσματα.
Με αυτόν τον τρόπο, ο σκύλος μαθαίνει να διαχειρίζεται καλύτερα το άγνωστο και να αναπτύσσει μια πιο ασφαλή και ισορροπημένη στάση απέναντι στο περιβάλλον του.