Η εποχή που η συνεχής διαπραγμάτευση με τα μικρά παιδιά και οι απόλυτα δομημένες δραστηριότητες αποτελούσαν την κυρίαρχη τάση στο τι πρέπει να κάνουν οι γονείς, φαίνεται να φτάνει στο τέλος της.
Μάλιστα μέθοδοι που χρησιμοποιούσαν κατά κόρον οι γονείς μέχρι και τη δεκαετία του 90 και για αρκετά χρόνια ύστερα θεωρούνταν λανθασμένες, γίνονται ξανά πηγή έμπνευσης για τη διαμόρφωση μιας νέας γονεϊκής συμπεριφοράς που δεν αποθεώνει τους «παλιούς τρόπους» αλλά δεν τους απορρίπτει κιόλας ολοκληρωτικά.
Η δημοσιογράφος του artfulparents.com Άλισον Πράις γράφει πως μερικές φορές πιάνει τον εαυτό της να δρα ως μητέρα με τρόπους που νιώθει οικείους, σαν το μυαλό της να τους ανακαλεί από την παιδική της ηλικία. «Την περασμένη εβδομάδα, ενώ βοηθούσα την πεντάχρονη κόρη μου να ξεδιαλέγει βελανίδια και κουκουνάρια που είχε μαζέψει, ξαφνικά θυμήθηκα ότι περνούσα ώρες κάνοντας ακριβώς το ίδιο πράγμα με τη μητέρα μου στην αυλή μας», σημειώνει και εξηγεί: «Μεγαλώνοντας, η οικογένειά μου δεν είχε πολλά χρήματα, αλλά κοιτάζοντας πίσω, μερικά από τα πράγματα που έκαναν οι γονείς μου από ανάγκη ή από παράδοση αποδείχθηκαν εκπληκτικά προοδευτικά».
Εκπαιδευτικός η ίδια, λέει πως μετά από επτά χρόνια στο νηπιαγωγείο και τώρα μητέρα δύο παιδιών, ανακάλυψε ότι πολλές «παλιομοδίτικες» πρακτικές στην πραγματικότητα ευθυγραμμίζονται όμορφα με αυτά που προτείνουν οι ψυχολόγοι και οι ερευνητές σήμερα. Εδώ οκτώ τέτοιες πρακτικές που οι παλιότεροι γονείς εφάρμοζαν:
- Άφηναν τα παιδιά να παίζουν χωρίς επίβλεψη σε εξωτερικούς χώρους
Μπορεί να το έχετε κι εσείς σαν ανάμνηση, ειδικά τα καλοκαίρια στο χωριό, τα παιδια να εξαφανίζονται για ώρες μόνα τους για παιχνίδι. «Οι γονείς μας δεν ήταν αμελείς. Ακούσια ενθάρρυναν αυτό που οι ψυχολόγοι τώρα αποκαλούν 'ριψοκίνδυνο παιχνίδι', το οποίο ενισχύει την αυτοπεποίθηση, τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων και την ανθεκτικότητα», γράφει η Πράις.
2. Έβαζαν τα παιδιά να κάνουν πραγματικές δουλειές στο σπίτι
Στην παραδοσιακή οικογένεια όλα τα μέλη συνεισέφεραν στις καθημερινές εργασίες, καθένας με τις δυνάμεις του. Τα παιδιά έκαναν δουλειές όχι μόνο ως παιχνίδι, αλλά γιατί το νοικοκυριό υπολόγιζε στις ικανότητες και τη δύναμή τους.
«Η μητέρα μου με έβαζε να διπλώνω τα ρούχα και να βοηθάω στην προετοιμασία του δείπνου. Όχι επειδή το είχε διαβάσει σε κάποιο βιβλίο για γονείς, αλλά επειδή χρειαζόταν βοήθεια», σημειώνει η Πράις. Η σύγχρονη έρευνα επιβεβαιώνει ότι τα παιδιά που κάνουν δουλειές του σπιτιού από μικρή ηλικία αναπτύσσουν ισχυρότερη εργασιακή ηθική, καλύτερες δεξιότητες ομαδικής εργασίας και υψηλότερη αυτοεκτίμηση.
3. Δείπνο όλοι μαζί χωρίς περισπασμούς από οθόνες
Ανάλογα με τη χώρα και τις ώρες φαγητού - π.χ. στην Ελλάδα αυτό συνέβαινε με το μεσημεριανό - τις περασμένες δεκαετίες υπήρχε τουλάχιστον ένα γεύμα μέσα στην ημέρα στο οποίο η οικογένεια έτρωγε γύρω από το τραπέζι και μιλούσε για το πώς πήγε η ημέρα.
«Κάθε βράδυ, ό,τι και να γινόταν, η οικογένειά μου έτρωγε μαζί. Ούτε τηλεόραση, ούτε ραδιόφωνο, μόνο εμείς γύρω από το τραπέζι», θυμάται η Πράις. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι τα τακτικά οικογενειακά δείπνα συσχετίζονται με τα πάντα, από καλύτερους βαθμούς μέχρι χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης και κατάχρησης ουσιών στους εφήβους.
4. Περιορισμός επιλογών
Στους σύγχρονους γονείς είναι πολύ γνώριμη η κατάσταση όπου τα παιδιά αρνούνται να φάνε αυτό που τους προσφέρεται να ζητούν επίμονα κάτι άλλο. Παλιότερα, αυτή η διαπραγμάτευση σε πολλές οικογένειες ήταν αδιανόητη. «Το μεσημεριανό ήταν ό,τι έφτιαχνε η μητέρα μου. Δεν είχαμε δεκαεπτά επιλογές», λέει η αρθρογράφος.
Αυτό που τότε φαινόταν περιοριστικό, τώρα αναγνωρίζεται ως ωφέλιμο από τους παιδοψυχολόγους. Οι πολλές επιλογές μπορούν να μπερδέψουν τα παιδιά, αντίθετα ο περιορισμός τους τα βοηθά να αναπτύξουν δεξιότητες ικανοποίησης και λήψης αποφάσεων, χωρίς την παράλυση που προέρχεται από τις ατελείωτες δυνατότητες.
5. Η διαφορετική αντιμετώπιση της πλήξης
Τώρα όταν ένα μικρό παιδί λέει «βαριέμαι», οι γονείς συνήθως γεμίζουν ενοχές σκεπτόμενοι «το έχω παραμελήσει, πρέπει να κάνουμε μαζί κάτι δημιουργικό». Παλιότερα το «βαριέμαι» του παιδιού, ακολουθούσε το «πήγαινε να βρεις κάτι να κάνεις» από τους γονείς.
«Η μητέρα μου ποτέ δεν ένιωθε υπεύθυνη να μας διασκεδάζει κάθε στιγμή», θυμάται η Πράις. Οι ψυχολόγοι τώρα τονίζουν ότι η πλήξη πυροδοτεί τη δημιουργικότητα και το αυτοκατευθυνόμενο παιχνίδι. Όταν τα παιδιά πρέπει να δημιουργήσουν τη δική τους διασκέδαση, αναπτύσσουν φαντασία, πρωτοβουλία και εσωτερικό κίνητρο.
6. Παίζοντας με ό, τι έχουμε
Τις εποχές που η πλειοψηφία των ανθρώπων δεν είχε πρόσβαση σε άφθονα υλικά αγαθά, τα παιδιά φορούσαν συγκεκριμένα ρούχα και μετέτρεπαν σε παιχνίδι οποιοδήποτε αντικείμενο. Θυμηθείτε το χτίσιμο φρουρίων με τα μαξιλάρια του καναπέ ή τα παιχνίδια με τις κατσαρόλες της κουζίνας.
Αυτή η έλλειψη «σοφιστικέ» επιλογών μπορεί να βιωνόταν ως ένδεια, όμως στην πραγματικότητα δίδαξε στα παιδιά την ευρηματικότητα και τη δημιουργικότητα, την οποία οι ερευνητές τώρα συνδέουν με καλύτερες ικανότητες επίλυσης προβλημάτων και μειωμένο υλισμό.
7. Οι πράξεις πρέπει να έχουν συνέπειες
«Ξέχναγες να πάρεις το τάπερ με το μεσημεριανό σου; Θα πεινάς μέχρι να γυρίσεις σπίτι. Δεν έκανες την εργασία σου; Αντιμετώπιζες ο ίδιος τον δάσκαλο». Αυτά είναι μόνο δύο παραδείγματα από το πώς τα παιδιά παλιότερα έρχονταν αντιμέτωπα με τις συνέπειες όταν δεν ήταν αρκετά επιμελή.
Οι σύγχρονοι ειδικοί στην ανατροφή των παιδιών υποστηρίζουν τώρα ακριβώς αυτήν την προσέγγιση. Τα παιδιά που βιώνουν φυσικές συνέπειες αναπτύσσουν καλύτερη κρίση και προσωπική ευθύνη από εκείνα που οι γονείς διαρκώς σώζουν από τα λάθη τους.
8. Λιγότερο δομημένες δραστηριότητες
Παιδιά έξι ή οκτώ χρονών στο σήμερα, φτάνουν να τρέχουν από δραστηριότητα σε δραστηριότητα. Αθλήματα, μουσική, ξένες γλώσσες μαζί με το σχολείο, γεμίζουν το εβδομαδιαίο πρόγραμμα. Τα πράγματα δεν ήταν πάντα έτσι. Τα παιδιά είχαν πολύ ελεύθερο χρόνο.
Ο χρόνος αυτός δεν ήταν χαμένος, αντίθετα έδινε στον εγκέφαλο τη δυνατότητα να ξεκουραστεί. Οι νευροεπιστήμονες γνωρίζουν πλέον ότι το αδόμητο παιχνίδι είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη της εκτελεστικής λειτουργίας, της δημιουργικότητας και της συναισθηματικής ρύθμισης. Η συνεχής εναλλαγή ερεθισμάτων μπορεί στην πραγματικότητα να εμποδίζει την ίδια την ανάπτυξη που προσπαθούμε να καλλιεργήσουμε.
Οι «παλιοί τρόποι» δεν ήταν τέλειοι αλλά είναι χρήσιμοι
Όλα αυτά δεν πρέπει να μας κάνουν να απορρίψουμε όλη την πρόοδο που έχει γίνει τις τελευταίες δεκαετίες πάνω στη γονεϊκή συμπεριφορά. Είναι καλό που είμαστε σαν γονείς πιο ευγενικοί και διαλλακτικοί από τους δικούς μας γονείς. Είναι καλό που αρνούμαστε να αφήσουμε τα παιδιά στο αυτοκίνητα χωρίς να είναι δεμένα στο κάθισμά τους. Η επιστροφή στις δεκαετίες του 70 και του 80 δεν είναι λύση στα σημερινά αδιέξοδα που βιώνουν γονείς και παιδιά. «Αλλά ίσως, απλώς ίσως, οι γονείς και οι παππούδες μας είχαν καταλάβει κάποια πράγματα που εμείς τα έχουμε περιπλέξει υπερβολικά στην εποχή μας που είναι κορεσμένη από πληροφορίες», παρατηρεί η Άλις Πράις.
Έχει σημασία ότι αυτές οι πρακτικές προέκυψαν μέσα από την ανάγκη και την καθημερινότητα και όχι ως εφαρμογή συμβουλών από ειδικούς. Οι γονείς έκαναν ό,τι λειτουργούσε με τους πόρους που είχαν. Και άθελά τους, μας έδιναν δώρα που τώρα μαθαίνουμε να εκτιμούμε.