Η Gen Z βρήκε έναν ακόμη όρο που κυριαρχεί στα κοινωνικά δίκτυα και στις εφαρμογές γνωριμιών: τις «χαμηλής δόνησης» ή «low vibrational» σχέσεις.
- Ο όρος «χαμηλής δόνησης» (low vibrational) σχέσεις, που διαδόθηκε από την Gen Z μέσω του TikTok, περιγράφει συναισθηματικά εξαντλητικούς δεσμούς, όπου η προσπάθεια για βελτίωση και εξέλιξη προέρχεται αποκλειστικά από τη μία πλευρά.
- Ένα βασικό σημάδι αυτών των σχέσεων είναι η σταδιακή επιδείνωση της προσωπικής ευεξίας του ενός συντρόφου, ο οποίος βιώνει μείωση ενέργειας, κινήτρου και αυτοπεποίθησης, νιώθοντας παράλληλα μια συνεχή ένταση στη σχέση.
- Οι ειδικοί προειδοποιούν για την καταχρηστική χρήση του όρου, καθώς δεν πρέπει να γίνεται εργαλείο δαιμονοποίησης εσωστρεφών ατόμων ή ανθρώπων που απλώς βιώνουν μια προσωρινά δύσκολη περίοδο στη ζωή τους.
- Η έννοια επεκτείνεται πέρα από τις ερωτικές σχέσεις, σε φιλίες και οικογενειακούς δεσμούς, με τους ειδικούς να προτείνουν την αυτοπαρατήρηση για να εξετάσει κανείς αν τα δικά του μοτίβα συμπεριφοράς εξαντλούν τους άλλους.
Οι σχέσεις ανέκαθεν αποκτούσαν νέες ετικέτες για να περιγράψουν παλιά προβλήματα. Από το «toxic» και το «gaslighting» μέχρι το «breadcrumbing» και το «future faking», κάθε γενιά ανακαλύπτει τη δική της γλώσσα για να μιλήσει για τις δυσκολίες των ανθρώπινων δεσμών.
Η Gen Z φαίνεται πως βρήκε τώρα έναν ακόμη όρο που κυριαρχεί στα κοινωνικά δίκτυα, στις εφαρμογές γνωριμιών και στις συζητήσεις περί ψυχικής υγείας: τις «χαμηλής δόνησης» ή «low vibrational» σχέσεις. Πρόκειται για μια έκφραση που ξεκίνησε από τον χώρο της πνευματικότητας και της αυτοβελτίωσης, αλλά σήμερα χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για να περιγράψει σχέσεις που εξαντλούν συναισθηματικά τον έναν από τους δύο ανθρώπους.
Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, οι περισσότεροι έχουμε βρεθεί κάποια στιγμή σε μια τέτοια σχέση - ίσως μάλιστα να έχουμε υπάρξει και εμείς οι ίδιοι η πηγή αυτής της αρνητικής ενέργειας.
Η δημοτικότητα του όρου εκτοξεύτηκε μέσω του TikTok
Η δημοτικότητα του όρου εκτοξεύτηκε κυρίως μέσω του TikTok, όπου χιλιάδες χρήστες μοιράζονται εμπειρίες για συντρόφους, φίλους ή συγγενείς που χαρακτηρίζουν «χαμηλής δόνησης». Παρότι η φράση ακούγεται κάπως μυστικιστική, στην πράξη χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα πολύ συγκεκριμένο και οικείο μοτίβο: μια σχέση όπου η συναισθηματική εργασία, η προσπάθεια και η επιθυμία για εξέλιξη προέρχονται σχεδόν αποκλειστικά από τη μία πλευρά.
Σχέσεις που εξαντλούν, αντί να ενδυναμώνουν
Ο θεραπευτής ζευγαριών Μάθιου Τζ. Γκρίνγουντ εξηγεί ότι ο όρος έγινε δημοφιλής επειδή προσφέρει έναν εύκολο τρόπο να περιγράψει συμπεριφορές που παλαιότερα θα χαρακτηρίζονταν απλώς προβληματικές ή τοξικές.
Σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι καταναλώνουν τεράστιες ποσότητες περιεχομένου για ψυχική υγεία και σχέσεις, τέτοιες λέξεις λειτουργούν σαν γρήγορα φίλτρα κατανόησης της πραγματικότητας.
«Οι χαρακτηρισμοί όπως το “low vibe” βοηθούν τους ανθρώπους να επιβεβαιώσουν το ένστικτό τους και να δώσουν προτεραιότητα στην αυτοφροντίδα, αντί να προσπαθούν διαρκώς να διορθώσουν τον σύντροφό τους», σημειώνει.
Η ειδικός σχέσεων της Bumble, Σαν Μπουντράμ, περιγράφει τις σχέσεις αυτές ως δεσμούς που εξαντλούν, αντί να ενδυναμώνουν.
«Στον πυρήνα τους πρόκειται για μια κατάσταση όπου η ανάπτυξη είναι μονόπλευρη. Εσύ είσαι αυτός που ξεκινά τις δύσκολες συζητήσεις, που αναστοχάζεται, που προσπαθεί να εξελιχθεί συναισθηματικά. Με τον καιρό αυτή η ανισορροπία σε αφήνει εξαντλημένο».
Η περιγραφή μοιάζει γνώριμη σε πολλούς. Είναι η σχέση στην οποία ένας άνθρωπος προσπαθεί διαρκώς να επικοινωνήσει, να επιλύσει προβλήματα και να χτίσει κάτι καλύτερο, ενώ ο άλλος παραμένει παθητικός, αδιάφορος ή απρόθυμος να συμμετάσχει ουσιαστικά.
Το πρόβλημα δεν είναι απαραίτητα η κακή πρόθεση. Οι περισσότεροι «χαμηλής δόνησης» σύντροφοι δεν ξυπνούν το πρωί σχεδιάζοντας να εξαντλήσουν τον άνθρωπό τους. Συχνά πρόκειται για μοτίβα συμπεριφοράς που λειτουργούν ασυνείδητα.
Ωστόσο, τα αποτελέσματα είναι πραγματικά. Όσοι βρίσκονται σε τέτοιες σχέσεις συχνά περιγράφουν ότι αισθάνονται διαρκώς κουρασμένοι, αμφιβάλλουν για τον εαυτό τους και χάνουν σταδιακά τη διάθεση, τη φιλοδοξία και τον ενθουσιασμό που κάποτε είχαν.
Ένα από τα πιο συνηθισμένα σημάδια
Η ψυχοθεραπεύτρια και συγγραφέας Ελόιζ Σκίνερ αναφέρει ότι ένα από τα πιο συνηθισμένα σημάδια είναι η σταδιακή επιδείνωση της προσωπικής ευεξίας.
«Μπορεί να αρχίσεις να αναρωτιέσαι αν είσαι υπερβολικά φιλόδοξος ή αν οι στόχοι σου είναι μη ρεαλιστικοί. Μπορεί να νιώθεις μια συνεχή ένταση ή ένα αόρατο εμπόδιο ανάμεσα σε εσένα και τον σύντροφό σου. Συνολικά παρατηρείς μείωση της ενέργειας, της αποφασιστικότητας και του κινήτρου σου».
Οι ειδικοί εντοπίζουν αρκετά χαρακτηριστικά που επαναλαμβάνονται συχνά σε αυτές τις σχέσεις. Ο σύντροφος αποφεύγει να αναλαμβάνει ευθύνες για τη συμπεριφορά του. Οι ανάγκες σου υποβαθμίζονται ή παρουσιάζονται ως υπερβολικές. Κάθε φορά που ζητάς συνέπεια, σεβασμό ή ουσιαστική προσπάθεια, αντιμετωπίζεσαι σαν να απαιτείς πάρα πολλά. Παράλληλα, οι φίλοι και τα αγαπημένα πρόσωπα αρχίζουν να σχολιάζουν τη σχέση, παρατηρώντας αλλαγές στη διάθεσή σου πριν ακόμη τις συνειδητοποιήσεις εσύ ο ίδιος.
Όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η νέα αυτή ετικέτα μπορεί εύκολα να χρησιμοποιηθεί καταχρηστικά.
Όπως ακριβώς δεν είναι κάθε πρώην «τοξικός» ούτε κάθε απογοητευτική γνωριμία «gaslighting», έτσι και η έννοια της χαμηλής δόνησης δεν πρέπει να μετατρέπεται σε εργαλείο δαιμονοποίησης κάθε ανθρώπου που απλώς είναι διαφορετικός από εμάς.
Η σύγχρονη κουλτούρα που επιβραβεύει την εξωστρέφεια
Η Μπουντράμ επισημαίνει ότι η σύγχρονη κουλτούρα συχνά επιβραβεύει την εξωστρέφεια και την αδιάκοπη θετικότητα, με συνέπεια οι πιο εσωστρεφείς άνθρωποι να παρερμηνεύονται.
«Οι εσωστρεφείς συχνά χαρακτηρίζονται άδικα ως χαμηλής δόνησης. Επίσης, οι άνθρωποι περνούν δύσκολες περιόδους στη ζωή τους. Η ψυχική υγεία, τα τραύματα και οι προσωπικές δυσκολίες πρέπει πάντα να λαμβάνονται υπόψη».
Με άλλα λόγια, άλλο πράγμα είναι ένας άνθρωπος που βρίσκεται προσωρινά σε μια δύσκολη φάση και άλλο κάποιος που διατηρεί μόνιμα συμπεριφορές που εξαντλούν τους γύρω του.
Η ίδια λογική επεκτείνεται και πέρα από τις ερωτικές σχέσεις. Ο όρος χρησιμοποιείται πλέον όλο και περισσότερο για φιλίες, οικογενειακές σχέσεις και επαγγελματικές συνεργασίες.
Σχεδόν όλοι έχουν βιώσει κάποια στιγμή μια φιλία στην οποία ένας άνθρωπος λειτουργεί αποκλειστικά ως συναισθηματικός κάδος απορριμμάτων. Είναι ο φίλος που θέλει πάντα να μιλά για τα δικά του προβλήματα αλλά δεν δείχνει κανένα ενδιαφέρον όταν έρχεται η σειρά σου να μοιραστείς τις δικές σου δυσκολίες. Είναι εκείνος που περιμένει από εσένα να οργανώνεις συναντήσεις, να διατηρείς την επαφή και να κρατάς ζωντανή τη σχέση.
Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι ίδιες δυναμικές που εμφανίζονται στα ζευγάρια μπορούν να εμφανιστούν σχεδόν σε κάθε ανθρώπινο δεσμό.
Το πιο ενδιαφέρον ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν κάποιος άλλος είναι «low vibrational». Είναι αν μπορεί να είμαστε εμείς.
Η Σκίνερ προτείνει τακτική αυτοπαρατήρηση, θεραπεία, συζητήσεις με φίλους, ημερολόγιο, δημιουργικές δραστηριότητες και άσκηση ως τρόπους κατανόησης των δικών μας μοτίβων συμπεριφοράς.
«Το να νιώθεις ότι βρίσκεσαι σε μια χαμηλή φάση δεν πρέπει να σε γεμίζει ενοχές. Ίσως είναι απλώς ένα σημάδι ότι χρειάζεται να ασχοληθείς με βαθύτερα ζητήματα».
Η βασική διαφορά ανάμεσα στην αυτογνωσία και στην αυτοκαταστροφή βρίσκεται ακριβώς εκεί. Κανείς δεν είναι διαρκώς θετικός, ενεργητικός και συναισθηματικά διαθέσιμος. Η λύση δεν είναι να κυνηγά κανείς μια αδύνατη τελειότητα ούτε να απορρίπτει κάθε άνθρωπο που περνά μια δύσκολη περίοδο.