Μια νέα έρευνα επιχειρεί να αποσαφηνίσει πώς οι σκύλοι ερμηνεύουν τα ανθρώπινα σήματα και αν αυτά λειτουργούν ως απλές εντολές ή ως μορφή επικοινωνίας με βαθύτερο νόημα.
Ειδικά γυαλιά που θυμίζουν εξοπλισμό σκι, τοποθετημένα στο κεφάλι σκύλων, βοήθησαν επιστήμονες να απαντήσουν σε ένα ερώτημα που απασχολεί σχεδόν κάθε κηδεμόνα κατοικίδιου: ποιος είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για να τραβήξει κανείς την προσοχή ενός σκύλου.
Σύμφωνα με νέα μελέτη ερευνητών από το αυστριακό University of Veterinary Medicine Vienna στην Βιέννη, ο συνδυασμός δύο απλών και οικείων χειρονομιών —του δείξιμου με το χέρι [προτεταμένος δείκτης] και του σταθερού βλέμματος προς το ίδιο σημείο— φαίνεται να υπερέχει σημαντικά έναντι κάθε άλλης μεμονωμένης ένδειξης.
Το πείραμα
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B, επιχειρεί να αποσαφηνίσει πώς οι σκύλοι ερμηνεύουν τα ανθρώπινα σήματα και αν αυτά λειτουργούν ως απλές εντολές ή ως μορφή επικοινωνίας με βαθύτερο νόημα. Επικεφαλής της μελέτης ήταν ο μεταδιδακτορικός ερευνητής στη συγκριτική γνωστική επιστήμη Κρίστοφ Φέλτερ, ο οποίος και σχεδίασε ένα πείραμα που συνδύαζε καθημερινές χειρονομίες με ακριβή καταγραφή της οπτικής προσοχής των ζώων.
Το πειραματικό πρωτόκολλο ήταν απλό αλλά αυστηρά ελεγχόμενο. Ένας ερευνητής καθόταν γονατιστός απέναντι από τον σκύλο, με δύο μπολ τοποθετημένα δεξιά και αριστερά του. Μόνο το ένα περιείχε λιχουδιά, κρυμμένη ώστε να μην είναι ορατή. Στη συνέχεια, οι σκύλοι εκτίθεντο σε πέντε διαφορετικά «σενάρια επικοινωνίας», καθένα από τα οποία επαναλαμβανόταν έξι φορές: απλό δείξιμο με το χέρι, δείξιμο σε συνδυασμό με βλέμμα προς το μπολ, μόνο βλέμμα, κίνηση που μιμούνταν ρίψη μπάλας και, τέλος, μια συνθήκη ελέγχου χωρίς καμία ένδειξη.
Για να μετρηθεί με ακρίβεια η αντίδραση των ζώων, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν ειδικό εξοπλισμό ανίχνευσης οφθαλμικών κινήσεων. Τα δεδομένα κατέγραφαν πόσο συχνά οι σκύλοι ακολουθούσαν το βλέμμα ή τη χειρονομία του ανθρώπου και αν τελικά επέλεγαν το σωστό μπολ. Παρότι αρχικά συμμετείχαν σχεδόν 30 σκύλοι, πέντε αποκλείστηκαν: τρεις δεν δέχθηκαν να φορέσουν τα γυαλιά και δύο ήταν υπερβολικά «διεγερμένοι» στον χώρο δοκιμών.
Το τελικό δείγμα περιλάμβανε 20 σκύλους, από διάφορες φυλές και ημίαιμα, γεγονός που ενισχύει τη γενικευσιμότητα των ευρημάτων. Τα αποτελέσματα ήταν σαφή. Έξι σκύλοι απέδωσαν σημαντικά καλύτερα από το τυχαίο όταν ο ερευνητής συνδύαζε ταυτόχρονα δείξιμο και βλέμμα, ενώ τρεις πέτυχαν απόλυτη επιτυχία και στις έξι δοκιμές μόνο με δείξιμο. Αντίθετα, καμία από τις υπόλοιπες συνθήκες δεν παρήγαγε στατιστικά σημαντική υπεροχή.
Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, όλα σχεδόν τα σήματα ώθησαν τους σκύλους να κοιτάξουν προς κάποια κατεύθυνση, αλλά μόνο το δείξιμο λειτούργησε πραγματικά ως «αναφορική» χειρονομία: οι σκύλοι μετέφεραν το βλέμμα τους από το ανθρώπινο χέρι στο αντικείμενο-στόχο. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι ορισμένες χειρονομίες δεν είναι απλώς εντυπωσιακές κινήσεις, αλλά φέρουν ειδικό επικοινωνιακό βάρος για τα ζώα.
Παρά τη σαφή υπεροχή του συνδυασμού δείξιμο-βλέμμα, οι ερευνητές αποφεύγουν να αποδώσουν στους σκύλους ανθρώπινο τρόπο κατανόησης. «Είναι για εκείνους μια προστακτική εντολή να πάνε κάπου ή το αντιλαμβάνονται ως επικοινωνία;» διερωτάται ο Φέλτερ. Η απάντηση, όπως λέει, απαιτεί περαιτέρω έρευνα στον τομέα της φυσικής παιδαγωγικής —του τρόπου με τον οποίο τα κοινωνικά όντα μαθαίνουν μέσω ενδείξεων.
Πρακτικά, πάντως, το μήνυμα είναι καθησυχαστικό για τους κηδεμόνες σκύλων: δεν χρειάζονται ειδικά γυαλιά ή εργαστηριακός εξοπλισμός για να εκπαιδεύσουν το ζώο τους. Ένα σταθερό χέρι που δείχνει και ένα ξεκάθαρο βλέμμα προς το ίδιο σημείο φαίνεται πως αρκούν.
Και, όπως υποστηρίζουν οι ερευνητές, τα ευρήματα ίσως έχουν εφαρμογές και πέρα από τον κόσμο των σκύλων, προσφέροντας ενδείξεις για το πώς τα μικρά παιδιά μαθαίνουν τα ονόματα και τις λειτουργίες αντικειμένων στην καθημερινή ζωή.