Με την έλευση των πρώτων υψηλών θερμοκρασιών το καλοκαίρι, χιλιάδες νοικοκυριά έρχονται αντιμέτωπα με την ίδια γνώριμη και δυσάρεστη πραγματικότητα.
- Κτίρια σχεδιασμένα με τις αρχές των «παθητικών σπιτιών» διατηρούν σταθερή θερμοκρασία όλο τον χρόνο, ελαχιστοποιώντας την ανάγκη για ψύξη. Μικρές, καθημερινές κινήσεις μπορούν να μεταφέρουν αυτή τη λογική και σε συμβατικά διαμερίσματα, μειώνοντας σημαντικά την κατανάλωση ενέργειας.
- Το πρωταρχικό λάθος που μετατρέπει τα σπίτια σε «θερμοκήπια» είναι η ανεμπόδιστη είσοδος της ηλιακής ακτινοβολίας. Τα αντικείμενα απορροφούν τη θερμότητα, καθιστώντας στη συνέχεια εξαιρετικά δύσκολη τη μείωση της εσωτερικής θερμοκρασίας.
- Η σωστή στρατηγική απαιτεί την παρεμπόδιση του ήλιου κατά τη διάρκεια της ημέρας με ρολά και τέντες, σε συνδυασμό με τον εντατικό αερισμό του σπιτιού τις νυχτερινές ώρες για την αποβολή του συσσωρευμένου θερμικού φορτίου.
- Τα παθητικά σπίτια, μέσω κορυφαίας μόνωσης και ενεργειακών κουφωμάτων, επιτυγχάνουν μείωση στην ανάγκη χρήσης κλιματισμού έως και 90%. Σε συνθήκες καύσωνα, η εσωτερική θερμοκρασία παραμένει έως και 12 βαθμούς χαμηλότερη από την εξωτερική.
Τα σπίτια μετατρέπονται σε πραγματικούς φούρνους κατά τις μεσημεριανές ώρες. Το αποτέλεσμα είναι αναπόφευκτο και αποτυπώνεται στους λογαριασμούς του ρεύματος, καθώς οι συσκευές κλιματισμού λειτουργούν ασταμάτητα για να προσφέρουν λίγες ανάσες δροσιάς.
Ωστόσο, οι ειδικοί της αρχιτεκτονικής κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, υπενθυμίζοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος της θερμότητας μπορεί να αναχαιτιστεί προτού καν περάσει το κατώφλι του σπιτιού μας.
Το καλοκαίρι και το φαινόμενο του θερμοκηπίου
Αυτή ακριβώς είναι η φιλοσοφία πίσω από τα λεγόμενα «παθητικά σπίτια». Πρόκειται για κτίσματα σχεδιασμένα με τέτοιο τρόπο ώστε να διατηρούν μια ευχάριστη και σταθερή θερμοκρασία καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, ελαχιστοποιώντας την ανάγκη για θέρμανση ή ψύξη.
Αν και η πλειονότητα των πολιτών δεν διαμένει σε μια τέτοια υπερσύγχρονη κατασκευή, ορισμένες από τις βασικές αρχές της μπορούν να εφαρμοστούν με αξιοσημείωτη ευκολία σε οποιοδήποτε συμβατικό διαμέρισμα. Όπως εξηγεί η διακεκριμένη αρχιτέκτονας και σχεδιάστρια παθητικών κατοικιών, Γκισέλα Τρίγια, μερικές μικρές, καθημερινές κινήσεις μπορούν να κάνουν τη διαφορά κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα. Το πιο σημαντικό, μάλιστα, έχει να κάνει με μια συνήθεια που πολλοί από εμάς εφαρμόζουμε εντελώς λανθασμένα.
Το σύνδρομο του «υπερθερμασμένου» σπιτιού
«Το καλοκαίρι είναι εξαιρετικά κρίσιμο να μην επιτρέπουμε την υπερθέρμανση του σπιτιού από την ηλιακή ακτινοβολία, διότι δημιουργείται το λεγόμενο φαινόμενο του θερμοκηπίου», προειδοποιεί η Ισπανίδα αρχιτέκτονας. Αυτό είναι, κατά την ίδια, το πρωταρχικό λάθος που μετατρέπει τους χώρους διαβίωσης σε παγίδες θερμότητας.
Σύμφωνα με την ειδικό, το να κρατάμε τα παράθυρα ανοιχτά και να επιτρέπουμε στον ήλιο να εισβάλλει στο εσωτερικό κατά τις ώρες αιχμής της ζέστης, οδηγεί σε θερμοκρασίες που στη συνέχεια είναι εξαιρετικά δύσκολο να μειωθούν. Τα παράθυρα με νότιο και δυτικό προσανατολισμό είναι εκείνα που πλήττονται περισσότερο. Από τα μέσα του πρωινού, οι ακτίνες του ήλιου πέφτουν απευθείας πάνω στα τζάμια, στους τοίχους και στα έπιπλα. Τα αντικείμενα αυτά απορροφούν τη θερμότητα και τη διοχετεύουν αργά και σταδιακά στον χώρο για ώρες.
Για τον λόγο αυτό, η Τρίγια συνιστά να αναλαμβάνουμε δράση προτού η εξωτερική θερμοκρασία αγγίξει το ζενίθ της. «Στα παράθυρα που βλέπει ο ήλιος από τις 11 το πρωί έως τις 8 το βράδυ, πρέπει πάση θυσία να εμποδίσουμε την πρόσκρουση των ακτίνων», τονίζει.
Η λύση είναι απλή: κατέβασμα των ρολών, κλείσιμο των θερμικών κουρτινών ή άπλωμα των τεντών. Στόχος είναι να μην διαπεράσει η ζέστη το τζάμι, καθώς αν εγκλωβιστεί μέσα, η θερμοκρασία μπορεί να ανέβει κατά αρκετούς βαθμούς Κελσίου. Το φαινόμενο αυτό μοιάζει με αυτό που συμβαίνει σε ένα αυτοκίνητο σταθμευμένο στον ήλιο.
Αερισμός με τη δύση του ηλίου: Το μυστικό της νύχτας
Εξίσου σημαντικό με τη θωράκιση του σπιτιού κατά τη διάρκεια της ημέρας είναι και η αξιοποίηση των πιο δροσερών βραδινών ωρών. Η Τρίγια επισημαίνει ότι ένα άλλο συχνό σφάλμα είναι η παράλειψη του νυχτερινού αερισμού. Πολλοί άνθρωποι κρατούν το σπίτι ερμητικά κλειστό όλο το εικοσιτετράωρο, με αποτέλεσμα η ζέστη να συσσωρεύεται μέρα με τη μέρα.
Η στρατηγική επιτάσσει το άνοιγμα των παραθύρων μόλις πέσει ο ήλιος και αρχίσει η πτώση της εξωτερικής θερμοκρασίας. Αν, μάλιστα, δημιουργηθεί ρεύμα αέρα μεταξύ των δωματίων, η ανανέωση είναι πολύ πιο αποτελεσματική. Με αυτή την πρακτική, οι τοίχοι και τα δάπεδα αποβάλλουν το θερμικό φορτίο της ημέρας, εξασφαλίζοντας ένα πιο δροσερό ξεκίνημα το επόμενο πρωί.
Έως και 90% λιγότερη ανάγκη για κλιματισμό
Τα παθητικά σπίτια οδηγούν αυτές τις αρχές στο ανώτατο επίπεδο, χάρη σε μια αρχιτεκτονική μελέτη που ελαχιστοποιεί τις απώλειες. Μονώσεις υψηλής ποιότητας, ενεργειακά κουφώματα και ελεγχόμενος αερισμός προσφέρουν σταθερότητα.
«Το παθητικό σπίτι δεν είναι απλώς τεχνολογία, είναι ποιότητα ζωής», συνοψίζει η Τρίγια. Αν και διαθέτουν συστήματα ψύξης και θέρμανσης, η ανάγκη χρήσης τους μειώνεται κατά 90% σε σχέση με μια συμβατική κατοικία. Κατά τη διάρκεια ενός καύσωνα, ένα τέτοιο σπίτι μπορεί να παραμείνει από 6 έως 12 βαθμούς κάτω από την εξωτερική θερμοκρασία, επιφέροντας άμεση ελάφρυνση στην τσέπη των καταναλωτών, προστατεύοντας παράλληλα και το περιβάλλον.