Στην ελληνική παράδοση, η Τρίτη και 13 θεωρείται η απόλυτη ημέρα κακοτυχίας και «γρουσουζιάς». Ενώ ο υπόλοιπος δυτικός κόσμος φοβάται την Παρασκευή και 13, οι Έλληνες, καθώς και οι ισπανόφωνοι λαοί, διατηρούν αυτή τη μοναδική δεισιδαιμονία για την ημέρα Τρίτη.
Η ιστορική και αστρολογική εξήγηση πίσω από αυτόν τον φόβο συνθέτει ένα ενδιαφέρον μωσαϊκό από κορυφαία ιστορικά γεγονότα και αρχαίες δοξασίες.
Γιατί η Τρίτη θεωρείται γρουσούζικη μέρα
Σύμφωνα με την ελληνική παράδοση, η Τρίτη συνδέθηκε με την κακοτυχία εξαιτίας της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, στις 29 Μαΐου 1453, ημέρα που ήταν Τρίτη.
Η λιγότερο γνωστή λεπτομέρεια είναι ότι η πρώτη άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της Δ' Σταυροφορίας ολοκληρώθηκε την Τρίτη 13 Απριλίου 1204. Και αυτή η ημερομηνία συνδυάζει απόλυτα την ημέρα και τον αριθμό.
Όπως επισημαίνει ο Νικόλαος Πολίτης, ο οποίος θεωρείται θεμελιωτής της ελληνικής λαογραφίας, η σύνδεση της ημέρας με την εθνική συμφορά διαμορφώθηκε εκ των υστέρων. Οι άνθρωποι της εποχής απέδωσαν την πτώση της βυζαντινής πρωτεύουσας και στη δυσμενή επίδραση της συγκεκριμένης ημέρας.
Ωστόσο, η αντίληψη ότι η Τρίτη είναι αποφράς ημέρα φαίνεται πως προϋπήρχε της Άλωσης. Σύμφωνα με τον Νικόλαο Πολίτη, υπάρχουν σχετικές μαρτυρίες ήδη από το 1164, γεγονός που δείχνει ότι η πρόληψη είχε βαθύτερες ρίζες.
Ο Άρης, ο Κρόνος και η «κακιά ώρα»
Μία από τις ερμηνείες που έχουν προταθεί για την προέλευση της δεισιδαιμονίας σχετίζεται με τις αστρολογικές αντιλήψεις του παρελθόντος.
Σύμφωνα με αυτές, η Τρίτη συνδεόταν με τον πλανήτη Άρη, ο οποίος συμβόλιζε τη σύγκρουση, τον πόλεμο και την επιθετικότητα. Παράλληλα, σε συγκεκριμένη ώρα της ημέρας θεωρούνταν ότι η επιρροή του Άρη συνδυαζόταν με εκείνη του Κρόνου, δημιουργώντας μια ιδιαίτερα δυσμενή αστρολογική συγκυρία.
Επειδή, σύμφωνα με τη σχετική δοξασία, η ακριβής στιγμή αυτής της «κακιάς ώρας» δεν μπορούσε να προσδιοριστεί με βεβαιότητα, ολόκληρη η Τρίτη αντιμετωπιζόταν ως ημέρα που έπρεπε να αποφεύγονται σημαντικές ενέργειες.
Γιατί το 13 θεωρείται κακότυχος αριθμός
Η αρνητική φήμη της Τρίτης ενισχύεται όταν συμπίπτει με τη 13η ημέρα του μήνα. Ο αριθμός 13 θεωρείται σε πολλές παραδόσεις κακότυχος, καθώς έρχεται μετά το 12, έναν αριθμό που συνδέεται συμβολικά με την πληρότητα και την αρμονία.
Ο αριθμός 12 εμφανίζεται σε πολυάριθμες θρησκευτικές και μυθολογικές αναφορές: στους 12 θεούς του Ολύμπου, στους 12 άθλους του Ηρακλή, στις 12 φυλές του Ισραήλ και στους 12 μαθητές του Χριστού.
Αντίθετα, το 13 θεωρήθηκε ότι διαταράσσει αυτή τη συμβολική ισορροπία. Η σύνδεσή του με το άγνωστο και την υπέρβαση μιας καθιερωμένης αριθμητικής τάξης συνέβαλε στην ανάπτυξη αρνητικών συνειρμών, οι οποίοι σταδιακά συνδέθηκαν με ατυχή γεγονότα.
«Ούτε να παντρεύεσαι ούτε να ξεκινάς ταξίδι»
Η δεισιδαιμονία της Τρίτης και 13 δεν περιορίζεται στην Ελλάδα. Στις ισπανόφωνες χώρες, η αντίστοιχη αντίληψη αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην παροιμία «En martes, ni te cases ni te embarques», που σημαίνει «Την Τρίτη ούτε να παντρεύεσαι ούτε να ξεκινάς ταξίδι».
Ανάλογες αντιλήψεις υπάρχουν και στην ελληνική λαϊκή παράδοση. Οι προληπτικοί αποφεύγουν να αρχίσουν μια νέα εργασία, να ταξιδέψουν ή να τελέσουν αρραβώνα την Τρίτη, θεωρώντας ότι η επιλογή της ημέρας μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την εξέλιξη των γεγονότων.
Παράλληλα, σε ορισμένες παραδοσιακές δοξασίες, η Τρίτη θεωρείται κατάλληλη ημέρα για πράξεις μαγείας, μια ακόμη αντίληψη που αντανακλά τον ιδιαίτερο συμβολισμό που της αποδίδεται.
Επίσης λέγεται ότι το 13ο κεφάλαιο της Αποκάλυψης μιλά για τον Αντίχριστο και το θηρίο, τα δημιουργήματα του Διαβόλου, ενώ στα ταρώ, η κάρτα του θανάτου έχει πάνω της τον αριθμό 13.