Μια νέα μελέτη επιστημόνων του Πανεπιστημίου Bar-Ilan στο Ισραήλ αμφισβητεί την ευρέως διαδεδομένη αντίληψη ότι, όταν πονάμε ή έχουμε κάποιον τραυματισμό, το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να στρέφουμε την προσοχή μας αλλού.
Ας σκεφτούμε αυτό που μας έλεγαν οι γονείς μας όταν ήμασταν μικροί και τραυματιζόμασταν ή αντίστοιχα το λέμε εμείς σήμερα στα παιδιά μας: «Μην το σκέφτεσαι και θα περάσει, αγνόησε το, στρέψε την προσοχή σου αλλού».
Σύμφωνα με την έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Nature Human Behaviour και παρουσιάζουν οι Times of Israel σχεδόν το 90% των συμμετεχόντων παρουσίασε ταχύτερη υποχώρηση της οξείας φλεγμονής όταν εστίαζε συνειδητά στην περιοχή που πονούσε και δεν επιχειρούσε να αγνοήσει τον πόνο.
Η μελέτη υποστηρίζει, για πρώτη φορά σε ανθρώπους, ότι η στοχευμένη προσοχή μπορεί να περιορίσει μια ενεργή βιολογική φλεγμονώδη αντίδραση σε πραγματικό χρόνο. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το εύρημα θα μπορούσε μελλοντικά να οδηγήσει σε τεχνικές εκπαίδευσης της προσοχής, οι οποίες θα χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά με τις παραδοσιακές θεραπείες για χρόνιες φλεγμονώδεις και αυτοάνοσες παθήσεις.
Ένας νέος σύμμαχος
«Μελετώ ανθρώπους για περισσότερα από 20 χρόνια και αυτή ήταν η πιο εντυπωσιακή επίδραση που έχω δει ποτέ», δήλωσε η δρ. Liron Rozenkrantz, επίκουρη καθηγήτρια στην Ιατρική Σχολή Azrieli του Bar-Ilan, η οποία επέβλεψε τη μελέτη. Την έρευνα διεξήγαγε και συντόνισε η δρ. Nofar Mizrachi, σε συνεργασία με τον καθηγητή Menachem Rottem, επικεφαλής της Υπηρεσίας Αλλεργίας, Άσθματος και Ανοσολογίας στο Ιατρικό Κέντρο Emek στην Αφούλα.
Η Rozenkrantz εξήγησε ότι η ομάδα της εξετάζει εδώ και χρόνια το πώς οι αντιλήψεις και οι νοητικές διαδικασίες μπορούν να επηρεάσουν την πορεία μιας ασθένειας ή την αποτελεσματικότητα μιας θεραπείας. «Οι γνωστικές μας διαδικασίες μπορούν να διαμορφώσουν τον τρόπο με τον οποίο το σώμα αυτορυθμίζεται. Το να αισθανόμαστε τον πόνο συμβάλλει πράγματι στη διαδικασία επούλωσης», ανέφερε.
Η ιδέα συνδέεται με το γνωστό φαινόμενο placebo. «Οι άνθρωποι γνωρίζουν το φαινόμενο placebo, όταν σε κάποιον χορηγείται ένα εικονικό φάρμακο, εκείνος πιστεύει ότι είναι πραγματικό και γίνεται καλύτερα», είπε. Η ερευνητική ομάδα θέλησε να εξετάσει αν η δύναμη του εγκεφάλου μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο την αντίληψη του πόνου, αλλά και μια πραγματική βιολογική διαδικασία.
Για το πείραμα συμμετείχαν 57 άνθρωποι ηλικίας 20 έως 45 ετών. Οι ερευνητές προκάλεσαν ελεγχόμενη οξεία φλεγμονή στο δέρμα χρησιμοποιώντας το δερματικό τεστ νυγμού με ισταμίνη, μια διαδικασία παρόμοια με εκείνη ενός τεστ αλλεργίας που κάνει ο αλλεργιολόγος στο δέρμα μας.
Το πείραμα με την φλεγμονή
«Μέσα σε λιγότερο από 30 δευτερόλεπτα βλέπεις ήδη την αντίδραση», εξήγησε η Rozenkrantz. «Είναι σαν να έχει τσιμπήσει κάτι το δέρμα. Υπάρχει ένα εξόγκωμα στο κέντρο και γύρω του εμφανίζεται έξαρση ή ερυθρότητα».
Η φλεγμονή διαρκούσε περίπου 20 έως 30 λεπτά και στη συνέχεια υποχωρούσε γρήγορα. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν ουσιαστικά σε δύο συνθήκες. Στη μία τους ζητήθηκε να εστιάσουν στις αισθήσεις που προέρχονταν από το σημείο της φλεγμονής. «Απλώς τους είπαμε να προσέχουν τις αισθήσεις που προέρχονταν από το σημείο της φλεγμονής. Αν η προσοχή τους απομακρυνόταν, να την επαναφέρουν εκεί», ανέφερε η Mizrachi.
Στην άλλη συνθήκη, οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν βίντεο, ώστε να αποσπώνται από την αίσθηση της φλεγμονής. «Κάναμε το ίδιο όταν ήταν αποσπασμένοι, εξηγώντας ότι αν η προσοχή τους περιπλανιόταν, έπρεπε να επιστρέψουν σε αυτό που συνέβαινε στην οθόνη», πρόσθεσε.
Οι επιστήμονες μέτρησαν το πρήξιμο και την ερυθρότητα με έναν τυπικό χάρακα σε έξι διαφορετικές χρονικές στιγμές μέσα σε 20 λεπτά. Παράλληλα, κατέγραψαν τον καρδιακό ρυθμό, τη θερμοκρασία του δέρματος, τους παλμούς και την αναπνευστική συχνότητα, προκειμένου να παρακολουθήσουν τη λειτουργία του ακούσιου νευρικού συστήματος.
Τα αποτελέσματα εμφανίστηκαν σχεδόν αμέσως. «Οι διαφορές ήταν σημαντικές μέσα σε ένα λεπτό», δήλωσε η Mizrachi. Σχεδόν το 90% των συμμετεχόντων εμφάνισε λιγότερη φλεγμονή όταν εστίαζε σε αυτήν, ενώ το συνολικό πρήξιμο και η ερυθρότητα ήταν περίπου 1,5 φορά μικρότερα σε σύγκριση με την κατάσταση όπου οι συμμετέχοντες αποσπώνταν.
Ο εγκέφαλος μπορεί να βοηθήσει στην επούλωση;
«Ο εγκέφαλος μπορεί να βοηθήσει στη ρύθμιση των ανοσολογικών αντιδράσεων», υπογράμμισε η ερευνητική ομάδα.
Η καθηγήτρια νευροεπιστήμης Asya Rolls από το Πανεπιστήμιο του Τελ Αβίβ, η οποία δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε τα ευρήματα ιδιαίτερα σημαντικά. «Πρόκειται για μία από τις πιο έξυπνες και συναρπαστικές μελέτες που έχουν γίνει σε ανθρώπους και μπορεί να ανοίξει νέες δυνατότητες για θεραπείες που βασίζονται στον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό σύστημα αλληλεπιδρούν», δήλωσε.
Όπως εξήγησε, είναι ήδη γνωστό ότι ο εγκέφαλος μπορεί να επηρεάσει το ανοσοποιητικό σύστημα μέσω του στρες, των προσδοκιών κλπ. Ωστόσο, η συγκεκριμένη έρευνα πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα, καθώς δείχνει ότι η προσοχή, κάτι που ο άνθρωπος μπορεί να ελέγξει ενεργά, είναι σε θέση να επιδράσει σε μια ανοσολογική αντίδραση που βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη.
Για τη Rozenkrantz, το εύρημα δημιουργεί νέα ερωτήματα σχετικά με την επούλωση μετά από τραυματισμούς. «Αν υποβληθείς σε χειρουργική επέμβαση και έχεις ουλές ή ράμματα, αν δώσεις λίγη περισσότερη προσοχή στον πόνο, θα βοηθούσε αυτό τις ουλές να υποχωρήσουν καλύτερα;» διερωτήθηκε.
Παράλληλα, εκτιμά ότι η ίδια λογική ίσως αξίζει να μελετηθεί και σε περιπτώσεις συναισθηματικού τραύματος ή PTSD. «Κάποιοι ερευνητές πιθανότατα θα συμφωνούσαν ότι πρέπει να δεις τον πόνο κατάματα για να τον επιλύσεις», είπε.
«Τώρα έχουμε μεγαλύτερη επίγνωση του τι μπορούν να κάνουν οι σκέψεις. Δεν είναι απλώς παθητικές, είναι στην πραγματικότητα ενεργές. Δεν γνωρίζουμε τα πάντα, αλλά είναι ένα ερώτημα που θέτουμε και κάτι για το οποίο όλοι θα ήμασταν πιο ευτυχείς αν μαθαίναμε περισσότερα», κατέληξε.