Η «Έναστρη Νύχτα» (The Starry Night) είναι ένας από τους διάσημους πίνακες του μετα-ιμπρεσιονιστή Βίνσεντ βαν Γκογκ, ζωγραφισμένη τον Ιούνιο του 1889.
- Νοτιοκορεάτες επιστήμονες, μέσω «δικαστικής αστρονομίας», επαναχρονολογούν την «Έναστρη Νύχτα». Η μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο Scientific Reports, τοποθετεί τη δημιουργία του έργου γύρω στις 22 Ιουλίου 1889, αμφισβητώντας την παραδοσιακή χρονολόγηση του Ιουνίου.
- Η έρευνα ταυτοποίησε τη θέση της φθίνουσας ημισελήνου, του πλανήτη Αφροδίτη και του αστρικού σμήνους των Υάδων. Η συγκεκριμένη διάταξη των ουράνιων σωμάτων αντιστοιχεί με ακρίβεια στον ουρανό λίγο πριν την αυγή της 22ης Ιουλίου.
- Η ερευνητική ομάδα ανασύνθεσε τη θέα του Βαν Γκογκ από το άσυλο, χρησιμοποιώντας σκίτσα και αστρονομικό λογισμικό. Τα δεδομένα επιβεβαιώθηκαν από μετεωρολογικά αρχεία και τις αναφορές του ζωγράφου σε τζιτζίκια, που υποδεικνύουν τις θερμοκρασίες του Ιουλίου.
- Η μελέτη αποδεικνύει ότι ο Βαν Γκογκ δεν βασίστηκε μόνο στη φαντασία του αλλά παρατηρούσε το σύμπαν με εξαιρετική ακρίβεια. Η προσέγγιση αυτή επιβεβαιώνεται και σε άλλα έργα του, ενισχύοντας την άποψη ότι ήταν προσεκτικός παρατηρητής.
Ο πίνακας αποτυπώνει τη θέα από το παράθυρο του ζωγράφου στο άσυλο του Σεν-Ρεμί αλλά τελικά, σύμφωνα με τους επιστήμονες, το τελικό αποτέλεσμα ίσως δεν ήταν προϊόν της φαντασίας του βαν Γκογκ.
Νέα μελέτη διαπιστώνει ότι το διάσημο έργο του Ολλανδού μετρ, πριν από 137 χρόνια, βασίζεται σε μια ακριβή και συγκεκριμένη διάταξη του νυχτερινού ουρανού.
Πραγματικός ο ουρανός του πίνακα - Λίγο πριν την αυγή της 22ης Ιουλίου 1889
Οι ιστορικοί τέχνης χρονολογούν εδώ και καιρό τον πίνακα στον Ιούνιο του 1889, λίγο μετά την εισαγωγή του Βαν Γκογκ στο άσυλο του Σαν Ρεμί, αφού μήνες νωρίτερα είχε κόψει το αριστερό του αυτί, κατά τη διάρκεια ενός καβγά με τον ζωγράφο Πολ Γκωγκέν.
Τώρα, ομάδα Νοτιοκορεατών επιστημόνων - χρησιμοποιώντας μεθόδους «δικαστικής αστρονομίας» - η χρήση των αστρονομικών γνώσεων και δεδομένων για την επίλυση νομικών υποθέσεων, ιστορικών μυστηρίων ή τη χρονολόγηση έργων τέχνης- και προσδιόρισε ότι ο πίνακας απεικονίζει πράγματι τον προαυγινό ουρανό πάνω από το Σαιν-Ρεμί της Γαλλίας.
Ωστόσο, βασιζόμενοι στα αστρονομικά δεδομένα της περιόδου εκείνης, η «Εναστρη Νύχτα» απεικονίζει τον νυχτερινό ουρανό γύρω στις 22 Ιουλίου 1889, και όχι τον Ιούνιο του 1889.
Η ανακάλυψη αυτή, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports του ομίλου Nature, αμφισβητεί την παραδοσιακή χρονολόγηση των ιστορικών τέχνης, οι οποίοι θεωρούσαν ότι το έργο ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο του 1889
Οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η θέση της Σελήνης, της Αφροδίτης και ορισμένων άστρων στον πίνακα ταιριάζει με τον ουρανό που ήταν ορατός λίγο πριν από την ανατολή του ήλιου στις 22 Ιουλίου 1889.
Συγκεκριμένα, ανακάλυψαν ότι ο στενός ορίζοντας του πίνακα ταιριάζει με τη γεωμετρία της συνάντησης μιας φθίνουσας ημισελήνου, του πλανήτη Αφροδίτη και του αστρικού σμήνους των Υάδων, όπως ακριβώς εμφανίζονταν λίγο πριν την αυγή της 22ης Ιουλίου 1889.
Πώς προσδιόρισαν την ημερομηνία
Προσπαθώντας να ανασυνθέσουν με ακρίβεια όσα έβλεπε ο Βαν Γκογκ από το παράθυρό του στο άσυλο, οι ερευνητές, με επικεφαλής τον αστρονόμο Ελάιτζα Τζονγκ-χιουν Κιμ από το Πανεπιστήμιο Kyung Hee, αρχικά εντόπισαν έναν λόφο νοτιοδυτικά του ιδρύματος του Σαν Ρεμί και συνέκριναν το πραγματικό τοπίο με ένα παλαιότερο σκίτσο του ζωγράφου.
Έτσι υπολόγισαν ποιο ακριβώς τμήμα του ορίζοντα είχε μπροστά του.
Στη συνέχεια χρησιμοποίησαν ειδικό αστρονομικό λογισμικό για να αναπαραστήσουν τον ουρανό κάθε αυγής του Ιουνίου και του Ιουλίου του 1889 - καταλήγοντας στην 22η Ιουλίου 1889
«Ο ουρανός που μοιάζει περισσότερο με τον πίνακα, απεικονίστηκε γύρω στις 22 Ιουλίου 1889», δήλωσε ο Κιμ, τονίζοντας ωστόσο ότι οι νύχτες πριν και μετά θα μπορούσαν επίσης να έχουν εμπνεύσει τον ζωγράφο.
«Κανένας ουρανός δεν είναι ίδιος. Κάτι αλλάζει πάντα. Πιστεύω ότι ο Βίνσεντ παρατήρησε αυτές τις αλλαγές και τις έβαλε στον πίνακα. Είμαι βέβαιος ότι η 22α Ιουλίου είναι η καλύτερη ημερομηνία» ανέφερε ο αστρονόμος.
Επιπλεόν, ιστορικά μετεωρολογικά αρχεία επιβεβαιώνουν ότι ο ουρανός εκείνες τις ημέρες ήταν καθαρός.
Παράλληλα, οι συχνές αναφορές σε τζιτζίκια στις επιστολές του Βαν Γκογκ εκείνη την περίοδο προδίδουν τις υψηλές θερμοκρασίες που αντιστοιχούν στον θερμότερο μήνα Ιούλιο και όχι στον Ιούνιο.
Ο Βαν Γκογκ πιθανότατα είχε γνώσεις αστρονομίας
Αν και μέσα στο άσυλο, ο Βαν Γκογκ ζωγράφιζε στο εργαστήριό του βασιζόμενος σε προσχέδια και μνήμες (κάτι που σήμαινε μέχρι τώρα ότι ο ουρανός στην «Εναστρη Νύχτα» είναι εν μέρει μια σύνθεση πολλαπλών νυχτών), η μελέτη αποδεικνύει ότι παρατηρούσε το πραγματικό σύμπαν με εξαιρετική ακρίβεια.
Μάλιστα, η ίδια Νοτιοκορεατική ερευνητική ομάδα εφάρμοσε επιτυχώς τη μέθοδό της και σε άλλα έργα, όπως ο εξίσου διάσημος πίνακας «Café Terrace at Night» (Εξώστης καφενείου τη νύχτα, 1888), αποδεικνύοντας ότι εκεί απεικονίζεται το λεγόμενο «Θερινό Τρίγωνο» (τα αστέρια Βέγας, Αλτάιρκαι Ντενέμπ).
Από την πλευρά του, ο καθηγητής φυσικής στο Εθνικό Αυτόνομο Πανεπιστήμιο του Μεξικού, Χοσέ Λουίς Αραγκόν – ο οποίος έχει μελετήσει την «Ένστρη Νύχτα» αλλά δεν συμμετείχε στη νέα έρευνα – θεωρεί την νέα εξήγηση για τον πίνακα «μια προσεκτική και πραγματικά διεπιστημονική μελέτη».
Παρόλο που θεωρεί την ημερομηνία του Ιουλίου ως »μια ενδιαφέρουσα υπόθεση παρά ως μια ορισμένη απάντηση», ο Αραγκόν ανέφερε: «Αυτό που βρίσκω πιο πειστικό είναι το ευρύτερο μήνυμα: Ο πίνακας δεν είναι καθαρή φαντασία. Ο Βαν Γκογκ παρατήρησε τον πραγματικό ουρανό από πολύ κοντά».