Πότε ακριβώς ανοίγει η «ψαλίδα» και πόσο επιμένει, ακόμη και σήμερα που αρκετοί κλασικοί παράγοντες κινδύνου έχουν συγκλίνει μεταξύ των φύλων.
Τα τελευταία χρόνια, η καρδιαγγειακή πρόληψη επαναπροσδιορίζεται: δεν αρκεί να περιμένει κανείς τα 40 ή τα 50 για να αρχίσει να «μετράει» συστηματικά τον κίνδυνο. Μια μεγάλη, μακρόχρονη αμερικανική μελέτη με παρακολούθηση άνω των τριών δεκαετιών δείχνει ότι στους άνδρες ο κίνδυνος στεφανιαίας νόσου – που μπορεί να οδηγήσει σε έμφραγμα – αρχίζει να ανεβαίνει αισθητά ήδη από τα μέσα της τέταρτης δεκαετίας της ζωής, δηλαδή γύρω στα 35.
Το εύρημα δεν αφορά απλώς μια γενική διαφορά «οι άνδρες νωρίτερα, οι γυναίκες αργότερα», που είναι γνωστή εδώ και δεκαετίες, αλλά το πότε ακριβώς ανοίγει η «ψαλίδα» και πόσο επιμένει, ακόμη και σήμερα που αρκετοί κλασικοί παράγοντες κινδύνου έχουν συγκλίνει μεταξύ των φύλων.
Μελέτη που ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980
Η ανάλυση βασίστηκε στη μελέτη CARDIA (Coronary Artery Risk Development in Young Adults), μία από τις πιο γνωστές προοπτικές μελέτες στις ΗΠΑ για την καρδιαγγειακή υγεία, η οποία ξεκίνησε στα μέσα της δεκαετίας του 1980 και παρακολούθησε περισσότερους από 5.100 ενήλικες, μαύρους και λευκούς, ηλικίας 18 έως 30 ετών κατά την ένταξή τους, έως και το 2020. Το ιδιαίτερο πλεονέκτημα του CARDIA είναι ότι οι συμμετέχοντες ήταν υγιείς νεαροί ενήλικες στην αρχή, επιτρέποντας στους ερευνητές να εντοπίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια το σημείο όπου αρχίζουν να αποκλίνουν οι τροχιές κινδύνου για άνδρες και γυναίκες.
Στο ευρύ φάσμα των καρδιαγγειακών νοσημάτων – όπως ορίζονται στη μελέτη, συμπεριλαμβάνοντας έμφραγμα, εγκεφαλικό και καρδιακή ανεπάρκεια – οι άνδρες έφτασαν σε σωρευτική επίπτωση 5% περίπου επτά χρόνια νωρίτερα από τις γυναίκες: κατά μέσο όρο στα 50,5 έναντι 57,5 ετών.
Όμως η κύρια κινητήρια δύναμη αυτής της διαφοράς δεν ήταν το εγκεφαλικό, ούτε η καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά η στεφανιαία νόσος. Εκεί, η απόκλιση ήταν ακόμη πιο έντονη: οι άνδρες έφτασαν σε σωρευτική επίπτωση 2% περισσότερο από μία δεκαετία πριν από τις γυναίκες, ενώ οι ρυθμοί εμφάνισης εγκεφαλικού ήταν παρόμοιοι και οι διαφορές στην καρδιακή ανεπάρκεια εμφανίστηκαν αργότερα στη ζωή.
Το πιο «ηχηρό» σημείο της μελέτης είναι ο χρόνος
Το πιο «ηχηρό» σημείο της μελέτης είναι ο χρόνος: μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των 30, άνδρες και γυναίκες είχαν παρόμοιο καρδιαγγειακό προφίλ κινδύνου. Περίπου στα 35, όμως, η καμπύλη των ανδρών αρχίζει να ανεβαίνει ταχύτερα και παραμένει υψηλότερη στη μέση ηλικία. Αν αυτό ισχύει σε επίπεδο πληθυσμού, τότε η κλασική πρακτική που «ξεκλειδώνει» εντατικό έλεγχο μετά τα 40 κινδυνεύει να χάσει ένα κρίσιμο προληπτικό παράθυρο – χρόνια πριν γίνει ορατή η βλάβη ή εκδηλωθεί ένα σοβαρό συμβάν.
Η επικεφαλής/ανώτερη συγγραφέας της μελέτης, η Alexa Freedman από το Northwestern, το θέτει με τρόπο που μεταφέρει το κεντρικό μήνυμα της προληπτικής ιατρικής: η καρδιοπάθεια «χτίζεται» αργά. «Μπορεί να φαίνεται νωρίς, αλλά η καρδιοπάθεια αναπτύσσεται επί δεκαετίες, με πρώιμους δείκτες που είναι ανιχνεύσιμοι ήδη στη νεαρή ενήλικη ζωή», σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι ο έγκαιρος έλεγχος μπορεί να εντοπίσει νωρίτερα παράγοντες κινδύνου και να επιτρέψει στρατηγικές πρόληψης που μειώνουν τον μακροπρόθεσμο κίνδυνο.
Το ενδιαφέρον είναι ότι οι ερευνητές προσπάθησαν να «εξηγήσουν» τη διαφορά με τους συνήθεις υπόπτους: αρτηριακή πίεση, χοληστερόλη, σάκχαρο, κάπνισμα, διατροφή, φυσική δραστηριότητα και βάρος. Κάποια στοιχεία – ιδιαίτερα η υπέρταση – εξηγούν μέρος του χάσματος, αλλά συνολικά η συμβατική καρδιομεταβολική εικόνα δεν αρκούσε για να δικαιολογήσει πλήρως γιατί στους άνδρες η στεφανιαία νόσος ξεκινά νωρίτερα. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο εμπλοκής άλλων βιολογικών και κοινωνικών παραγόντων, πέρα από τα κλασικά «νούμερα» του check-up.
Στην πράξη, η συζήτηση για πιο έγκαιρη πρόληψη συνδέεται πλέον και με εργαλεία πρόβλεψης κινδύνου. Οι συγγραφείς επισημαίνουν τις νεότερες εξισώσεις PREVENT της American Heart Association, οι οποίες μπορούν να εκτιμήσουν καρδιαγγειακό κίνδυνο από την ηλικία των 30 ετών, δίνοντας θεωρητικά τη δυνατότητα να ξεκινήσει συστηματικότερη αξιολόγηση νωρίτερα, ειδικά για άνδρες που μπαίνουν στη δεκαετία όπου φαίνεται να ανοίγει το «ρήγμα» κινδύνου.
Μια ακόμη σημαντική παράμετρος
Υπάρχει, ωστόσο, μια ακόμη παράμετρος που δυσκολεύει την εφαρμογή της πρόληψης: η άνιση πρόσβαση – ή, πιο σωστά, η άνιση χρήση – της προληπτικής φροντίδας σε νεότερες ηλικίες. Στις ΗΠΑ, οι γυναίκες 18–44 είναι πάνω από τέσσερις φορές πιθανότερο να κάνουν τακτικούς προληπτικούς ελέγχους σε σχέση με τους άνδρες, σε μεγάλο βαθμό λόγω γυναικολογικών και μαιευτικών επισκέψεων. Αν ο κίνδυνος στους άνδρες αρχίζει να ανεβαίνει γύρω στα 35, τότε η χαμηλή προσέλευση νεαρών ανδρών σε προληπτική ιατρική γίνεται κομβικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, όχι απλή «αμέλεια».
Το συμπέρασμα δεν είναι ότι οι γυναίκες «δεν κινδυνεύουν» – τα καρδιαγγειακά παραμένουν κορυφαία αιτία θανάτου και για τα δύο φύλα – αλλά ότι οι τροχιές διαφέρουν και η πρόληψη πρέπει να συγχρονιστεί με το πότε ξεκινά η απόκλιση, όχι με το πότε συμβαίνει το έμφραγμα. Για τους ειδικούς, το μήνυμα είναι διπλό: πρώτον, να αξιολογούνται νωρίτερα οι παράγοντες κινδύνου, ιδιαίτερα στους άνδρες πριν τα 40, και δεύτερον, να διευρυνθεί το πλαίσιο πέρα από τους παραδοσιακούς δείκτες, αναζητώντας πρόσθετες βιολογικές ή κοινωνικές εξηγήσεις που κρατούν τη διαφορά ζωντανή παρά τη σύγκλιση σε κάπνισμα, πίεση και διαβήτη τις τελευταίες δεκαετίες.
- Όλες οι ειδήσεις
- Οι κρυφές μετρήσεις που δείχνουν 5ο το ΠΑΣΟΚ, αδιαφορία Μαξίμου για τον Σαμαρά, οι αμπελοφιλοσοφίες Ρουσόπουλου και τα Louboutin της Αλεξοπούλου
- Η παράξενη περίπτωση της Γροιλανδίας -Είναι το μόνο μέρος στον κόσμο όπου η στάθμη της θάλασσας πέφτει
- Ο ρωσόφιλος YouTuber-ευρωβουλευτής Φειδίας στήνει ευρωομάδα: Ποιους Έλληνες βολιδοσκοπεί