Οι διατροφικές διαταραχές ή διαταραχές πρόσληψης τροφής είναι πολύπλοκα ψυχικά νοσήματα τα οποία χαρακτηρίζονται από μια διαταραγμένη σχέση με το φαγητό, το σωματικό βάρος και την εικόνα του σώματος.
Οι κύριες κατηγορίες διατροφικών διαταραχών είναι οι εξής:
• Νευρική Ανορεξία: Το άτομο περιορίζει δραστικά την πρόσληψη τροφής, λόγω έντονου φόβου για αύξηση του βάρους του και εξαιτίας της διαστρεβλωμένης αντίληψης για το σώμα του.
• Νευρική Βουλιμία: Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας τα οποία ακολουθούνται από αντισταθμιστικές μεθόδους καθαρισμού, όπως πρόκληση εμέτου, κατάχρηση καθαρτικών, υπεργυμναστική.
• Διαταραχή Επεισοδιακής Υπερφαγίας: Το άτομο καταναλώνει μεγάλες ποσότητες φαγητού, με αίσθημα απώλειας ελέγχου, αλλά χωρίς τις αντισταθμιστικές μεθόδους καθαρισμού.
Η διατροφική διαταραχή δεν τελειώνει όταν ο ασθενής ενηλικιωθεί ούτε η ανάρρωση σημαίνει απλώς ότι εκείνος θα επιστρέψει σε ένα φυσιολογικό βάρος. Αντίθετα, η μετάβαση στην ενήλικη ζωή μπορεί να κάνει τη μάχη ακόμη πιο δύσκολη, καθώς οι νέοι καλούνται να διαχειριστούν ταυτόχρονα την ασθένεια, την αυτονομία, τις σπουδές, την εργασία και τις προσωπικές τους σχέσεις. Την ίδια στιγμή, οι γονείς των εφήβων οι οποίοι νοσούν βιώνουν συχνά έντονη ψυχική εξάντληση.
Τα ευρήματα δύο μικρών μελετών φωτίζουν αυτές τις λιγότερο ορατές πλευρές των διατροφικών διαταραχών. Η Μαρία Τσιάκα, ψυχολόγος, διδάκτωρ Ψυχολογικής Ιατρικής του King’s College London και διευθύντρια του Ελληνικού Κέντρου Διατροφικών Διαταραχών, μιλά σήμερα στο iefimerida για τις δυσκολίες της ανάρρωσης από τις διατροφικές διαταραχές, την επιβάρυνση των οικογενειών και τα κενά στη σχετική θεραπευτική φροντίδα στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με την πρώτη μελέτη, οι νέοι ενήλικες με διατροφικές διαταραχές παρουσιάζουν χαμηλότερη συνολική ποιότητα ζωής από τους εφήβους. Η εν λόγω μελέτη συνέκρινε 29 εφήβους, ηλικίας 12–17 ετών, με 35 ασθενείς, ηλικίας 18–29 ετών. Οι νέοι ενήλικες παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερη συνολική ποιότητα ζωής, καθώς και χαμηλότερη ποιότητα ζωής σε σχέση με τις περιβαλλοντικές συνθήκες, σε σύγκριση με τους εφήβους.
Η Μαρία Τσιάκα μας εξηγεί σχετικά ότι «στην εφηβεία, παρά τη σοβαρότητα της ασθένειας, το άτομο βρίσκεται συνήθως μέσα σε ένα σχετικά σταθερό πλαίσιο οικογενειακής φροντίδας και υποστήριξης. Αντίθετα, στην αναδυόμενη ενηλικίωση καλείται σταδιακά να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για την καθημερινότητά του. Η περίοδος από τα 18 έως τα 29 έτη συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές, ενώ ο εγκέφαλος συνεχίζει να ωριμάζει. Για έναν νέο με προϋπάρχουσα ευαλωτότητα, το άγχος και η αβεβαιότητα μπορεί να ενισχύσουν τις δυσκολίες».
«Για ορισμένα άτομα, ο περιορισμός της τροφής, η υπερβολική άσκηση ή άλλες διαταραγμένες διατροφικές συμπεριφορές μπορεί να προσφέρουν μια προσωρινή αίσθηση ελέγχου ή ανακούφισης», επισημαίνει η Μαρία Τσιάκα, και διευκρινίζει επίσης ότι «οι διατροφικές διαταραχές προκύπτουν από την αλληλεπίδραση γενετικών, νευροβιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων».
Η δεύτερη μελέτη ανέδειξε χαμηλότερη ποιότητα ζωής στον τομέα της ψυχολογικής υγείας για τους φροντιστές εφήβων, συγκριτικά με τους φροντιστές νέων ενηλίκων. Η εν λόγω μελέτη εστίασε στους βασικούς φροντιστές, με 29 μητέρες εφήβων και 34 βασικούς φροντιστές ατόμων αναδυόμενης ενηλικίωσης. Οι φροντιστές των εφήβων παρουσίασαν σημαντικά χαμηλότερη ποιότητα ζωής στον τομέα της ψυχολογικής υγείας, λοιπόν, κάτι το οποίο αναδεικνύει το ιδιαίτερο ψυχολογικό φορτίο της φροντίδας ενός εφήβου με Διαταραχή Πρόσληψης Τροφής (ΔΠΤ) και την ανάγκη η θεραπεία να στηρίζει όχι μόνο τον ασθενή, αλλά και την οικογένεια.
Το καθημερινό οικογενειακό γεύμα, για παράδειγμα, μπορεί να μετατραπεί σε πεδίο συγκρούσεων και έντονου άγχους.
«Ο γονέας φοβάται για τη ζωή και την υγεία του παιδιού του, ενώ ο έφηβος μπορεί να βιώνει ως απειλή την προσπάθεια του γονέα να τον βοηθήσει να φάει. Έτσι, ο γονιός ο οποίος προσπαθεί να προστατεύσει το παιδί του μπορεί να αντιμετωπίζεται από το ίδιο ως αντίπαλος», μας λέει η Μαρία Τσιάκα, ενώ η ίδια υπογραμμίζει, με ιδιαίτερη έμφαση, ότι «οι γονείς δεν ευθύνονται για την ασθένεια, αλλά χρειάζονται ουσιαστική υποστήριξη, η οποία πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της θεραπείας».
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει επίσης η Μαρία Τσιάκα στην ανάγκη να μη διακόπτεται η θεραπευτική φροντίδα όταν ο ασθενής συμπληρώνει τα 18 χρόνια της ζωής του.
«Μια διατροφική διαταραχή δεν αλλάζει χαρακτήρα επειδή ο ασθενής συμπλήρωσε το 18ο έτος της ηλικίας του. Ούτε οι θεραπευτικές του ανάγκες μπορούν να καθορίζονται αποκλειστικά από ένα ηλικιακό όριο», εξηγεί η ίδια και συμπληρώνει:
«Η Ελλάδα χρειάζεται εξειδικευμένα διεπιστημονικά προγράμματα, ομαλή μετάβαση από τις υπηρεσίες εφήβων σε εκείνες των ενηλίκων και διαφορετικά επίπεδα θεραπευτικής φροντίδας».
Πάντως, εξίσου σημαντική είναι και η ριζική αλλαγή της κοινωνικής αντίληψης για την ίδια την ασθένεια. «Οι διατροφικές διαταραχές είναι σοβαρές ψυχικές ασθένειες, με πολύπλοκο βιολογικό, ψυχολογικό και κοινωνικό υπόβαθρο. Δεν αποτελούν επιλογή, ένδειξη ματαιοδοξίας ή απλώς αποτέλεσμα κοινωνικής πίεσης για αδυνάτισμα», τονίζει, επίσης με ιδιαίτερη έμφαση, η Μαρία Τσιάκα στο iefimerida και η ίδια καταλήγει με μια επισήμανση η οποία αποτυπώνει τη δυσκολία της ανάρρωσης:
«Ένα άτομο μπορεί να επιθυμεί πραγματικά να αναρρώσει και, παρ' όλα αυτά, να αδυνατεί να ολοκληρώσει ένα γεύμα χωρίς έντονη δυσφορία. Αυτό δεν είναι απλή έλλειψη θέλησης. Είναι νόσος».