Η καθηγήτρια Αιματολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Σερένα Βαλσάμη εξηγεί στο iefimerida πώς γίνεται η διαδικασία, τι απομακρύνεται από το αίμα, πότε εφαρμόζεται και πόσο μπορεί να διαρκέσει
Ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη έφερε στο προσκήνιο και την πλασμαφαίρεση, μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία για την οποία μέχρι σήμερα ελάχιστα γνώριζε το ευρύ κοινό. Τι ακριβώς είναι, γιατί εφαρμόζεται, τι αφαιρεί από το αίμα και σε ποιες περιπτώσεις μπορεί να χρησιμοποιηθεί; Η καθηγήτρια Αιματολογίας της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ Σερένα Βαλσάμη μιλά στο iefimerida και εξηγεί βήμα προς βήμα τη διαδικασία, διευκρινίζοντας παράλληλα ότι η πλασμαφαίρεση αποτελεί θεραπευτική παρέμβαση που εφαρμόζεται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.
«Η πλασμαφαίρεση είναι μια διαδικασία κατά την οποία ολικό αίμα αφαιρείται από τον ασθενή και οδηγείται σε ένα ειδικό μηχάνημα. Το μηχάνημα διαχωρίζει το πλάσμα από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος, δηλαδή τα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια. Το πλάσμα αφαιρείται και τα υπόλοιπα συστατικά επιστρέφουν στον ασθενή», εξηγεί η καθηγήτρια.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια εξωσωματική διαδικασία κατά την οποία το αίμα περνά από ειδικό σύστημα διαχωρισμού. Το μηχάνημα διαχωρίζει τα συστατικά του αίματος και κρατά το πλάσμα, ενώ τα ερυθρά αιμοσφαίρια και τα αιμοπετάλια επιστρέφουν στον οργανισμό. «Υπάρχει ένα ειδικό μηχάνημα στο οποίο εφαρμόζεται ένα κλειστό κύκλωμα με σωλήνες και ασκούς. Ο ασθενής συνδέεται με το μηχάνημα, όπως σε μια αιμοληψία. Ολικό αίμα αφαιρείται από τον ασθενή και οδηγείται στο μηχάνημα. Εκεί διαχωρίζεται στα συστατικά του: ερυθρά αιμοσφαίρια, πλάσμα και αιμοπετάλια. Το πλάσμα κατακρατείται και τα υπόλοιπα συστατικά επιστρέφουν στον ασθενή», περιγράφει η Σερένα Βαλσάμη.
Με τι αντικαθίσταται το πλάσμα
Το πλάσμα που αφαιρείται,ανάλογα με την ιατρική ένδειξη, αντικαθίσταται με πλάσμα αιμοδοτών ή με άλλα κατάλληλα διαλύματα. Στόχος είναι να διατηρηθεί η ομοιόσταση, δηλαδή η ισορροπία του οργανισμού και ο απαιτούμενος όγκος του κυκλοφορούντος αίματος. «Για να μην διαταραχθεί η ομοιόσταση του ασθενούς, το αφαιρεθέν πλάσμα αντικαθίσταται είτε με πλάσμα αιμοδοτών είτε με άλλα διαλύματα, ανάλογα με την ένδειξη», σημειώνει η καθηγήτρια.
Γιατί αφαιρείται το πλάσμα από το αίμα
Το ερώτημα, επομένως, είναι γιατί χρειάζεται να αφαιρεθεί το πλάσμα ενός ασθενούς. Η απάντηση βρίσκεται στο περιεχόμενό του. Σε ορισμένες παθήσεις, στο πλάσμα υπάρχουν αντισώματα ή άλλες παθολογικές ουσίες που συμμετέχουν στη δημιουργία ή την επιδείνωση της νόσου. Η πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται ακριβώς για να απομακρυνθούν αυτοί οι παράγοντες από την κυκλοφορία.
«Ο σκοπός είναι η αφαίρεση του πλάσματος που περιέχει στοιχεία, όπως αντισώματα, τα οποία προκαλούν ή επιδεινώνουν την ασθένεια», αναφέρει χαρακτηριστικά η Σερένα Βαλσάμη.
Σε ποιες παθήσεις εφαρμόζεται
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες παθήσεις και όχι ως μια γενική θεραπεία. Στις αιματολογικές παθήσεις περιλαμβάνονται η θρομβωτική-θρομβοπενική πορφύρα και η μακροσφαιριναιμία Waldenstrom. Στις νευρολογικές παθήσεις περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, το σύνδρομο Guillain-Barré και η βαριά μυασθένεια, γνωστή και ως μυασθένεια Gravis.
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο στόχος είναι διαφορετικός ανάλογα με την πάθηση, αλλά η βασική αρχή είναι να απομακρυνθεί από το αίμα ένας παθολογικός παράγοντας που βρίσκεται στο πλάσμα και συμβάλλει στη νόσο.
Γιατί απαιτείται ειδική αγγειακή πρόσβαση
Η διαδικασία, ωστόσο, δεν είναι μια απλή αιμοληψία. Απαιτεί ειδικό εξοπλισμό και κατάλληλη αγγειακή πρόσβαση, καθώς πρέπει να διακινηθεί σημαντικός όγκος αίματος μέσα από το εξωσωματικό κύκλωμα.
«Η πλασμαφαίρεση δεν είναι μια απλή διαδικασία. Απαιτεί πρόσβαση σε μεγάλες φλέβες, συνήθως μέσω κεντρικών φλεβικών γραμμών, καθώς μια απλή φλέβα στο χέρι δεν επαρκεί», εξηγεί η καθηγήτρια.
Πόσο διαρκεί μια συνεδρία
Η διάρκεια μιας συνεδρίας δεν είναι ίδια σε όλες τις περιπτώσεις. Εξαρτάται από την πάθηση και την ποσότητα του πλάσματος που χρειάζεται να αφαιρεθεί. Δεν υπάρχει, δηλαδή, ένας συγκεκριμένος χρόνος που μπορεί να δοθεί ως γενικός κανόνας για κάθε θεραπευτική πλασμαφαίρεση.
«Δεν υπάρχει συγκεκριμένος κανόνας. Είναι κατά περίπτωση, ανάλογα με την περίσταση», λέει η κα Σερένα Βαλσάμη.
Σε σοβαρές παθήσεις, όπου χρειάζεται να απομακρυνθεί μεγάλη ποσότητα πλάσματος, η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει αρκετή ώρα.
«Για παθήσεις όπως η θρομβωτική-θρομβοπενική πορφύρα, όπου πρέπει να αφαιρεθεί πολύ πλάσμα, η διαδικασία κρατάει πολύ ώρα», αναφέρει.
Πόσες συνεδρίες χρειάζονται
Ανάλογα με την πάθηση και την ανταπόκριση του ασθενούς καθορίζεται και ο αριθμός των συνεδριών. Δεν υπάρχει ένας προκαθορισμένος αριθμός που να ισχύει για όλους τους ασθενείς. Οι θεράποντες γιατροί ακολουθούν συγκεκριμένα πρωτόκολλα και αξιολογούν την πορεία της νόσου.
«Ο αριθμός των συνεδριών είναι επίσης κατά περίπτωση για τους ασθενείς. Εξαρτάται από την ανταπόκριση του ασθενούς στη θεραπεία. Υπάρχουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα που καθορίζουν τον αριθμό των συνεδριών», επισημαίνει η καθηγήτρια.
Πώς αξιολογείται η ανταπόκριση στη θεραπεία
Η ανταπόκριση στη θεραπεία δεν αποτιμάται με τον ίδιο τρόπο σε κάθε ασθενή. Ανάλογα με τη νόσο, οι γιατροί εξετάζουν την κλινική εικόνα, αλλά και εργαστηριακά δεδομένα, προκειμένου να διαπιστώσουν εάν υπάρχει βελτίωση.
«Ο χρόνος εμφάνισης της βελτίωσης ποικίλλει ανάλογα με την πάθηση. Η εκτίμηση της βελτίωσης είναι κλινική, μέσω της παρατήρησης του ασθενούς, και εργαστηριακή, μέσω βιοδεικτών, εξετάσεων αίματος και απεικονιστικών εξετάσεων», εξηγεί η κα Σερένα Βαλσάμη.
Η διαφορά από τη δωρεά πλάσματος
Ένα ακόμη στοιχείο που έχει σημασία είναι η διάκριση ανάμεσα στη θεραπευτική πλασμαφαίρεση και στη δωρεά πλάσματος. Πρόκειται για δύο διαφορετικές διαδικασίες, παρότι και στις δύο περιπτώσεις χρησιμοποιείται μηχάνημα που διαχωρίζει το πλάσμα από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος.
Στη θεραπευτική πλασμαφαίρεση ο ασθενής υποβάλλεται στη διαδικασία επειδή υπάρχει συγκεκριμένη νόσος και στόχος είναι η απομάκρυνση παθολογικών παραγόντων από το πλάσμα. Στη δωρεά πλάσματος, αντίθετα, ένας υγιής εθελοντής προσφέρει πλάσμα, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή φαρμακευτικών και θεραπευτικών προϊόντων.
«Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση στοχεύει στην αφαίρεση του παθολογικού πλάσματος από ασθενείς για θεραπευτικούς λόγους. Αντίθετα, στη δωρεά πλάσματος υγιείς εθελοντές δωρίζουν πλάσμα, όχι ερυθρά, για την παραγωγή φαρμάκων, όπως ανοσοσφαιρίνες και άλλα θεραπευτικά παράγωγα ανθρώπινου πλάσματος», σημειώνει.
Πόσο συχνά μπορεί να γίνεται δωρεά πλάσματος
Στους υγιείς δότες η διαδικασία είναι σχεδιασμένη έτσι ώστε να μην επηρεάζεται η ομοιόσταση του οργανισμού. Η συχνότητα της δωρεάς μπορεί να φτάσει τη μία φορά την εβδομάδα, με ανώτατο όριο τις δέκα φορές τον χρόνο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παραθέτει η καθηγήτρια.
Διαφορετικά είναι τα δεδομένα όταν πρόκειται για ασθενή που υποβάλλεται σε θεραπευτική πλασμαφαίρεση. Εκεί η συχνότητα των συνεδριών αποφασίζεται με βάση την πάθηση, το θεραπευτικό πρωτόκολλο και την ανταπόκριση του οργανισμού.
Δεν ενδείκνυται για υγιή άτομα χωρίς νόσο
Η καθηγήτρια Αιματολογίας ξεκαθαρίζει επίσης ότι η πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί παρέμβαση που ενδείκνυται για έναν υγιή άνθρωπο χωρίς συγκεκριμένη νόσο. «Η πλασμαφαίρεση είναι μια θεραπευτική παρέμβαση. Δεν ενδείκνυται για υγιή άτομα χωρίς συγκεκριμένη πάθηση», τονίζει.
Όπως εξηγεί, η εφαρμογή της γίνεται είτε για εγκεκριμένες ιατρικές ενδείξεις είτε στο πλαίσιο αυστηρά οριοθετημένων κλινικών μελετών, οι οποίες πρέπει να βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και να έχουν τις απαιτούμενες εγκρίσεις και τη συγκατάθεση του ασθενούς.
«Εφαρμόζεται μόνο για εγκεκριμένες ενδείξεις ή στο πλαίσιο αυστηρά οριοθετημένων κλινικών μελετών, οι οποίες βασίζονται σε επιστημονικά δεδομένα και γίνονται με πλήρη έγκριση και συγκατάθεση του ασθενούς. Παρεμβάσεις εκτός κλινικών μελετών δεν γίνονται στον δυτικό κόσμο», τονίζει.