Η Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας, που «εορτάζεται» στις 4 Μαρτίου, τη σημερινή Τετάρτη, δηλαδή, δεν είναι απλώς μία αφορμή για την υπενθύμιση των σχετικών επιδημιολογικών δεδομένων και των στατιστικών στοιχείων.
Είναι μια παγκόσμια καμπάνια για την ευαισθητοποίηση, η οποία αναγνωρίζει την παχυσαρκία ως χρόνια νόσο και όχι ως προσωπική αποτυχία. Στόχος της είναι να μετατοπίσει τη συζήτηση από την ενοχή στην επιστήμη, από τα στερεότυπα στη φροντίδα και από τις γενικές συμβουλές στις τεκμηριωμένες παρεμβάσεις.
Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος που έχει αιτίες και θεραπείες
Σύμφωνα με όσα δηλώνει στο iefimerida η επίκουρη καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και επιστημονικά υπεύθυνη του Διαβητολογικού Ιατρείου του νοσοκομείου της Αθήνας “Αλεξάνδρα”, Σταυρούλα (Λίνα) Πάσχου, “δεν μιλάμε, πλέον, απλώς για ενοχές ή προσωπική ευθύνη, αναγνωρίζουμε την παχυσαρκία ως χρόνια νόσο που έχει αιτίες και θεραπείες. Με εργαλεία όπως η σεμαγλουτίδη, η τιρζεπατίδη και η ρετατρουτίδη, η επιστήμη μπορεί να φέρει πραγματικά θεαματικά αποτελέσματα: απώλεια σωματικού βάρους, βελτίωση της καρδιομεταβολικής υγείας, καλύτερη ποιότητα ζωής. Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η μάχη με την παχυσαρκία δεν είναι πλέον μόνο θέμα δύναμης θέλησης, είναι θέμα σωστής, επιστημονικά τεκμηριωμένης θεραπείας. Το μέλλον είναι πιο αισιόδοξο από ποτέ”.
Η παχυσαρκία ορίζεται κυρίως με βάση τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ μεγαλύτερο ή ίσο με 30). Ωστόσο, επειδή ο ΔΜΣ δεν αποτυπώνει πάντα, από μόνος του, τον πραγματικό μεταβολικό κίνδυνο, γι’ αυτό, ολοένα και περισσότερο, η ιατρική κοινότητα δίνει έμφαση στο σημείο του σώματος στο οποίο συσσωρεύεται το λίπος και όχι μόνο στην παράμετρο “πόσο ζυγίζει το σώμα”.
Η επικινδυνότητα της κεντρικής παχυσαρκίας
Η κ. Πάσχου μας εξηγεί, λοιπόν, ότι ιδιαίτερη σημασία και κεντρικό βάρος στη διάγνωση και την θεραπεία διαδραματίζει το λεγόμενο κοιλιακό βάρος: “Η κεντρική παχυσαρκία, δηλαδή το αυξημένο λίπος στην κοιλιά, συνδέεται άμεσα με το σπλαχνικό λίπος, το οποίο ‘αγκαλιάζει’ τα εσωτερικά όργανα. Αυτός ο τύπος λίπους είναι μεταβολικά ενεργός και αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο για σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, για αρτηριακή υπέρταση, για δυσλιπιδαιμία και για καρδιαγγειακά συμβάματα. Η περίμετρος μέσης, δηλαδή περισσότερο ή ίσο με 102 εκατοστά στους άνδρες και περισσότερο ή ίσο με 88 εκατοστά στις γυναίκες, συχνά προβλέπει τον κίνδυνο καλύτερα από τη ζυγαριά”.
Και τι σημαίνει το γεγονός ότι η παχυσαρκία παύει να θεωρείται, απλώς, ως θέμα θέλησης, βούλησης ή πειθαρχίας; Τα τελευταία χρόνια η φαρμακολογία της παχυσαρκίας έκανε τεράστια άλματα και μετέτρεψε την απώλεια βάρους, από αβέβαιη προσωπική προσπάθεια, σε στοχευμένη ενδοκρινολογική θεραπεία με μετρήσιμα αποτελέσματα. Η κ. Πάσχου εξηγεί στο iefimerida διεξοδικά:
“Η ορλιστάτη προσέφερε μικρή απώλεια βάρους (3% - 5%) με πολύ συχνές γαστρεντερικές ενοχλήσεις. Ο συνδυασμός ναλτρεξόνης/βουπροπιόνης φτάνει το 5% - 6%, αλλά και πάλι με κάποιους περιορισμούς. Ήταν σαφές ότι χρειαζόταν κάτι πιο αποτελεσματικό. Ποια ήταν η πραγματική ‘επανάσταση’; Οι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1. Η σεμαγλουτίδη, αρχικά φάρμακο για τον διαβήτη, έδειξε ότι μπορεί να επιτύχει απώλεια βάρους κατά 12% - 15%, με σημαντικό ποσοστό ασθενών να ξεπερνά το 20%. Μειώνει την όρεξη, επιβραδύνει την κένωση του στομάχου και δρα στα κέντρα του κορεσμού στον υποθάλαμο, ένα σπουδαίο ενδοκρινή αδένα. Με σταδιακή τιτλοποίηση, δηλαδή με σταδιακή διαχείριση της χορήγησης των φαρμάκων, οι γαστρεντερικές ανεπιθύμητες ενέργειες είναι συνήθως διαχειρίσιμες”.
Οι δύο φαρμακολογικές εξελίξεις για την παχυσαρκία
Σύμφωνα με την κ. Πάσχου, δύο ειδήσεις, δύο επιστημονικές, φαρμακολογικές εξελίξεις, διεθνώς, κάνουν το “game changer”. Μας εξηγεί σχετικά η ίδια:
“Πρώτον, η από του στόματος λήψη σεμαγλουτίδης για παχυσαρκία έχει ήδη εγκριθεί στις ΗΠΑ, προσφέροντας αποτελεσματικότητα, συγκρίσιμη με την ενέσιμη μορφή της. Το μεγάλο πλεονέκτημα του χαπιού είναι η ευκολία και η άνεση στη χρήση, που μπορούν να αυξήσουν τη συμμόρφωση και την πρόσβαση για τους ασθενείς. Δεύτερον, πρόσφατα δεδομένα οδήγησαν σε νέα έγκριση της χορήγησης μεγάλης δόσης, δηλαδή 7,2 mg σεμαγλουτίδης. Η μεγάλη δόση φτάνει στην αποτελεσματικότητα που παρατηρείται με τον διπλό αγωνιστή GLP-1/GIP, προσφέροντας σημαντικά μεγαλύτερη απώλεια βάρους, σε σχέση με τις τρέχουσες δόσεις. Τι έχουμε μετά τους GLP-1 αγωνιστές; Τις λεγόμενες συνδυαστικές θεραπείες: Η τιρζεπατίδη (διπλός αγωνιστής GIP/GLP-1) ήδη χρησιμοποιείται και στη χώρα μας και δίνει μέσες απώλειες του σωματικού βάρους στις μεγάλες δόσεις, ακόμη και στα 20% - 22%. Η ρετατρουτίδη είναι τριπλός αγωνιστής (GLP-1/GIP/γλυκαγόνης). Σε πρώιμες μελέτες, έχει δείξει μέση απώλεια βάρους άνω του 25%. Αν επιβεβαιωθεί η μακροχρόνια ασφάλεια, μιλάμε για φαρμακευτική ισχύ, η οποία, μέχρι πρόσφατα, ήταν αποκλειστικό προνόμιο της χειρουργικής βαριατρικής αντιμετώπισης. Όπως καταλαβαίνετε, αυτό αλλάζει ριζικά τον λεγόμενο θεραπευτικό αλγόριθμο”.
Όλα τα ως άνω πολύ ελπιδοφόρα, τα οποία μας εξηγεί η κ. Πάσχου έχουν ευθεία απήχηση και επιρροή στον ίδιο τον ασθενή με παχυσαρκία, και μάλιστα όχι θεωρητικώς, αλλά στην πιο καθημερινή πράξη: Όλα αυτά σημαίνουν περισσότερες επιλογές, εξατομίκευση και πιο περιορισμένο κοινωνικό στίγμα. Η παχυσαρκία αντιμετωπίζεται πλέον όπως κάθε χρόνια νόσος: με συνδυασμό φαρμάκων, διατροφής, άσκησης και ψυχοκοινωνικής υποστήριξης.
Έτσι, προγράμματα πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης, όπως αυτά που ήδη εφαρμόζονται στη χώρα μας, σαν το δωρεάν πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου “Προλαμβάνω” για την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας των ενηλίκων, το οποίο έχει σχεδιάσει και “τρέχει” η αναπληρώτρια υπουργός Υγείας, Ειρήνη Αγαπηδάκη, βρίσκουν – ή μάλλον έχουν ήδη βρει - επιτέλους τα φαρμακολογικά “εργαλεία” τα οποία χρειάζονται.