Οι όγκοι του κεντρικού νευρικού συστήματος αποτελούν τη συχνότερη συμπαγή κακοήθεια της παιδικής ηλικίας και μία από τις σημαντικότερες αιτίες θανάτου από καρκίνο στα παιδιά.
Κάθε χρόνο, εκατοντάδες οικογένειες έρχονται αντιμέτωπες με τη διάγνωση ενός όγκου εγκεφάλου, μια εμπειρία που επηρεάζει βαθιά τη ζωή του παιδιού και του οικογενειακού του περιβάλλοντος.
Με αφορμή την σημερινή Δευτέρα 8 Ιουνίου - Παγκόσμια Ημέρα κατά των Όγκων Εγκεφάλου, για τα σχετικά πολύ σημαντικά όσο και ευαίσθητα θέματα μιλά σήμερα στο iefimerida o καθηγητής Παιδιατρικής Αιματολογίας – Ογκολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και υπεύθυνος της πανεπιστημιακής ογκολογικής - αιματολογικής Μονάδας της Ογκολογικής Μονάδας “Ελπίδα – Μαριάννα Β. Βαρδινογιάννη”, Αντώνης Καττάμης
- Κύριε καθηγητά, στην εποχή της γονιδιακής Ιατρικής μήπως έχει αποδειχθεί ή έχουμε ενδείξεις για το ποσοστό των όγκων κεντρικού νευρικού συστήματος (δηλαδή εγκεφάλου και νωτιαίου μυελού), οι οποίοι αναπτύσσονται σε παιδιά, ηλικίας έως 16 ετών, και θα μπορούσαμε να πούμε ότι οφείλονται σε κληρονομικά αίτια;
Οι όγκοι εγκεφάλου είναι ιδιαίτερα σπάνιοι στα παιδιά. Αδρά η συχνότητα εκτιμάται σε 5 νέες περιπτώσεις ανά 100.000 παιδιά ανά έτος, που σημαίνει στην Ελλάδα διαγιγνώσκονται περίπου 70-90 νέα περιστατικά το χρόνο. Ενα μεγάλο ποσοστό, κοντά στο 10%, των παιδιών που αναπτύσσουν καρκίνο φέρουν στο γενετικό τους υλικό μεταλλάξεις σε συγκεκριμένα γονίδια που συμμετέχουν στην ογκογένεση, με αποτέλεσμα οι φορείς αυτοί να έχουν προδιάθεση στην ανάπτυξη νεοπλασιών.
- Ποιοι είναι εκείνοι οι όγκοι σε παιδιά, οι οποίοι εμφανίζουν την πλέον δυσμενή πρόγνωση;
Οι όγκοι εγκεφάλου έχουν μεγάλη ετερογένεια τόσο ως προς τη βιολογική τους συμπεριφορά όσο και στην πρόγνωση. Δυστυχώς τα υψηλόβαθμα νεοπλάσματα του εγκεφάλου, και ειδικά κάποιοι συγκεκριμένοι τύποι όπως το διάχυτο γλοίωμα της μέσης γραμμής, έχουνε πολύ επιφυλακτική πρόγνωση με ελάχιστη πιθανότητα επιβίωσης πέραν των 2 ετών.
- Υπάρχουν όγκοι σε παιδιά οι οποίοι θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελούν στην εποχή μας μία επέμβαση ρουτίνας για τον παιδονευροχειρουργό;
Γενικά καμία επέμβαση τον εγκέφαλο δεν είναι απόλυτα ασφαλής. Παρόλα αυτά υπάρχουν περιπτώσεις που λόγω θέσης και λόγω βιολογικής συμπεριφοράς των όγκων η αντίστοιχη νευροχειρουργική επέμβαση μπορεί να θεωρηθεί χαμηλού ρίσκου για επιπλοκές.
- Εάν υποθέσουμε ότι ορισμένα πρώιμα συμπτώματα για την ανάπτυξη όγκων σε παιδιά είναι εύκολο να διαπιστωθούν από τους γονείς όταν πρόκειται για τον εγκέφαλο του παιδιού, τι μπορεί να κινητοποιήσει τους γονείς όσον αφορά άλλους νεοπλασίες σε άλλα σημεία του παιδικού σώματος;
Τα συμπτώματα που μπορούν να εμφανιστούν όταν αναπτύσσεται ένας καρκίνος στα παιδιά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η θέση και η ταχύτητα ανάπτυξης της νεοπλασίας. Οι γονείς θα πρέπει να αναζητήσουν ιατρική συμβουλευτική όταν δουν συμπτώματα όπως εύκολη κόπωση, αιμορραγικά στοιχεία, αδυναμία, πόνοι που επιμένουν ιδίως αν ξυπνούν το παιδί το βράδυ, υποτροπιάζοντες πυρετοί ή απώλεια βάρους.
- Ποιος, κατά τη γνώμη σας, κύριε καθηγητά, είναι ο πλέον δύσκολος στην θεραπεία ή/και την ίασή του τύπος καρκίνου σε παιδιά, ηλικίας έως 16 ετών;
Ενώ κατά κανόνα οι περισσότεροι τύποι καρκίνου που εμφανίζονται στην παιδική ηλικία είναι αντιμετωπίσιμοι με υψηλά ποσοστά ίασης, υπάρχουν κάποιοι τύποι καρκίνου με πολύ επιφυλακτική πρόγνωση. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν τα υψηλόβαθμα γλοιώματα του εγκεφάλου, τα μεταστατικά σαρκώματα και το νευροβλάστωμα προχωρημένου σταδίου 4.
- Παρ’ όλα αυτά, έχουμε κάποιες σημαντικές ιατρικές επιστημονικές ανακαλύψεις, ως προς την θεραπεία ή την ίαση ακόμη και για αυτόν τους πλέον δύσκολους τύπος καρκίνου σε παιδιά ή η έρευνα σε αυτό το σημείο έχει μείνει πίσω;
Η έρευνα και σε αυτούς τους δύσκολους τύπους συνεχίζεται με αμείωτους ρυθμούς, αλλά αυτή τη στιγμή δεν έχουμε ακόμα αποτελεσματικές θεραπείες. Η επιστημονική πρόοδος που έχει συντελεστεί στην κατανόηση των γενετικών μηχανισμών και στην καλύτερη σταδιοποίηση και ταξινόμηση των διαφόρων τύπων καρκίνου, αποτελεί ένα πρώτο βήμα για την ανεύρεση νέων θεραπευτικών επιλογών. Στο πλαίσιο αυτό, νέες στοχευμένες θεραπείες, ανοσοθεραπείες και μέθοδοι διάσπασης του αιματοεγκεφαλικού φραγμού για την καλύτερη είσοδο δραστικών ουσιών στο καρκινικό περιβάλλον, αναμένεται να αλλάξουν το πεδίο των θεραπειών.
- Κύριε καθηγητά, ποιοι είναι οι πιο συνηθισμένοι τύπου σε παιδιά, ηλικίας έως 16 ετών, στην Ελλάδα, αλλά και διεθνώς;
Ο πιο συνηθισμένος τύπος καρκίνος στην παιδική ηλικία είναι η λευχαιμία και ακολουθούν οι όγκοι εγκεφάλου. Άλλοι τύποι που βλέπουμε είναι λεμφώματα, νευροβλάστωμα, σαρκώματα και όγκοι οστών.
- Τέλος, κύριε καθηγητά, θα λέγατε ότι το ΕΣΥ της χώρας μας ανταποκρίνεται ικανοποιητικά και με αποτελεσματικότητα στην περίθαλψη, την νοσηλεία και τη θεραπεία των παιδιών με καρκίνο ή θα περιμένατε, στην εποχή μας, κάτι παραπάνω, σε σχέση με ό,τι διαθέτουμε ως χώρα σε αυτόν τον τομέα;
Πιστεύω ότι η αντιμετώπιση καρκίνου της παιδικής ηλικίας στο ΕΣΥ στη χώρα μας είναι ιδιαίτερα υψηλή. Σαφώς και η πολιτεία μπορεί να προσφέρει περισσότερα, μια και πολλά από τα κενά, αυτή την στιγμή καλύπτονται με την αρωγή συλλόγων γονέων και συλλόγων υποστήριξης παιδιών με καρκίνο. Εκτός από προσωπικό, η Πολιτεία πρέπει να συμβάλλει στην κάλυψη εξειδικευμένων μοριακών εξετάσεων που είναι πια απαραίτητες για τη σωστή αντιμετώπιση των ασθενών. Ενδεικτικά αναφέρω ότι η ανάλυση της μεθυλιώσης για τους όγκους εγκεφάλου και ο έλεγχος για σύνδρομα προδιάθεσης για τον καρκίνο παιδικής ηλικίας, που έχουμε αποκλειστικά αναπτύξει στο μεταφραστικό εργαστήριο Μοριακής Αιματολογίας-Ογκολογίας της Μονάδας μας, δεν καλύπτονται από τον ΕΟΠΥΥ. Ολοι μαζί, Κοινωνία, Πολιτεία και Επιστημονική κοινότητα πρέπει να συνεχίσουμε να προσπαθούμε για ένα καλύτερο μέλλον για τα παιδιά και εφήβους με καρκίνο.