Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Εμμηνόπαυσης που έχει θεσμοθετηθεί 18 Οκτωβρίου, η αναπληρώτρια καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας ΕΚΠΑ Σταυρούλα Πάσχου
και η καθηγήτρια Μαιευτικής και Γυναικολογίας της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ Σοφία Καλανταρίδου υπογραμμίζουν ότι κάθε γυναίκα πρέπει να έχει πρόσβαση σε αξιόπιστη ενημέρωση, πρόληψη και εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα.
Η εμμηνόπαυση είναι ένα φυσιολογικό γεγονός της ζωής. Δεν είναι ασθένεια, ούτε όμως μια περίοδος που πρέπει να βιώνεται χωρίς καμιά υποστήριξη. Για πολλές γυναίκες συνοδεύεται από συμπτώματα που επηρεάζουν τον ύπνο, τη διάθεση, την εργασία και την καθημερινότητα, ενώ συνδέεται και με σημαντικές αλλαγές στη μακροχρόνια υγεία.
Τι είναι η εμμηνόπαυση
Η εμμηνόπαυση ορίζεται μετά από 12 συνεχόμενους μήνες χωρίς έμμηνο ρύση και εμφανίζεται συνήθως μεταξύ 45 και 55 ετών. Η περίοδος που προηγείται ονομάζεται περιεμμηνόπαυση και χαρακτηρίζεται από ορμονικές διακυμάνσεις, οι οποίες μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα ήδη πριν από την οριστική διακοπή της περιόδου.
Πρώιμη εμμηνόπαυση και πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια
Η εμμηνόπαυση πριν από τα 45 έτη χαρακτηρίζεται πρώιμη. Όταν η διαταραχή της ωοθηκικής λειτουργίας εμφανίζεται πριν από τα 40 έτη, πρόκειται για πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια. Οι δύο αυτές καταστάσεις απαιτούν έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, καθώς η παρατεταμένη έλλειψη οιστρογόνων αυξάνει τον κίνδυνο οστεοπόρωσης, καρδιομεταβολικών νοσημάτων και άλλων επιπλοκών.
Εφόσον δεν υπάρχουν ειδικές αντενδείξεις, συνιστάται ορμονική θεραπεία μέχρι την ηλικία της φυσικής εμμηνόπαυσης. Στόχος δεν είναι μόνο η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων, αλλά και η προστασία της οστικής, καρδιομεταβολικής και συνολικής υγείας.
Συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται
Οι εξάψεις και οι νυχτερινές εφιδρώσεις είναι από τα συχνότερα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης και οφείλονται στη ραγδαία πτώση των οιστρογόνων. Μπορεί επίσης να εμφανιστούν διαταραχές ύπνου, κόπωση, μεταβολές της διάθεσης, δυσκολία συγκέντρωσης, μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, κολπική ξηρότητα, πόνος και ενοχλήματα από το ουροποιητικό. Η ένταση και η διάρκεια διαφέρουν σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα. Όταν τα συμπτώματα επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.
Μακροχρόνια υγεία και αύξηση βάρους
Μετά την εμμηνόπαυση επιταχύνεται η απώλεια οστικής μάζας, αυξάνοντας τον κίνδυνο οστεοπόρωσης και καταγμάτων. Παράλληλα, η ηλικία, οι ορμονικές μεταβολές και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής επηρεάζουν τον μεταβολισμό και την καρδιαγγειακή υγεία.
Παρατηρείται αύξηση του σωματικού βάρους και ανακατανομή του λίπους, κυρίως προς την κοιλιακή χώρα. Η κεντρική παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2, υπέρτασης και καρδιαγγειακών νοσημάτων. Η ισορροπημένη διατροφή, η αερόβια άσκηση, η μυϊκή ενδυνάμωση, ο επαρκής ύπνος και ο περιορισμός του καπνίσματος αποτελούν βασικά μέτρα πρόληψης. Όταν υπάρχει παχυσαρκία, μπορεί να βοηθήσει και φαρμακευτική θεραπεία. Ειδικά τα σύγχρονα ενέσιμα φάρμακα κρίνονται πολύ αποτελεσματικά, όταν έχουν ένδειξη, και στις γυναίκες σε εμμηνόπαυση.
Θεραπευτικές επιλογές
Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με την ηλικία, τα συμπτώματα, το ιατρικό ιστορικό και τις προτιμήσεις της γυναίκας. Η ορμονική θεραπεία είναι αποτελεσματική στην αντιμετώπιση των εξάψεων και των εφιδρώσεων σε κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες. Μπορεί να δοθεί και διαδερμικά, οδός που κρίνεται πιο ασφαλής. Υπάρχουν επίσης μη ορμονικές θεραπείες, μεταξύ των οποίων νεότερα φάρμακα που δρουν στα νευρωνικά κυκλώματα του υποθαλάμου και στη ρύθμιση της θερμοκρασίας του σώματος. Για τα ουρογεννητικά συμπτώματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν τοπικές κολπικές θεραπείες. Τα φυτοοιστρογόνα, που περιέχονται κυρίως στη σόγια, έχουν μελετηθεί ως πιθανή μη ορμονική επιλογή. Είναι ασφαλή και σε πολλές γυναίκες δρουν πολύ αποτελεσματικά. Κυκλοφορούν και σε συνδυασμό με μελατονίνη, μια ουσία που συμβάλλει στον ποιοτικό ύπνο.
Η εμμηνόπαυση είναι ένα πέρασμα, μια μετάβαση σε μια άλλη φάση ζωής και μακάρι όλες οι γυναίκες να φτάνουν υγιείς στο φυσιολογικό ηλικιακό σημείο να βιώνουν την εμμηνόπαυση. Οι σύγχρονες γυναίκες θα περάσουν περισσότερο από το 1/3 της ζωής τους στη φάση αυτή. Γι’ αυτό πρέπει να λαμβάνουν την κατάλληλη ενδοκρινολογική και γυναικολογική συμβουλή και υποστήριξη, ώστε να ζήσουν αυτή τη μετάβαση με απόλυτη ασφάλεια, χωρίς προβλήματα και να τη δουν σαν ευκαιρία για μια νέα, δημιουργική, ευτυχισμένη αρχή.