Πέρα από τις ιογενείς λοιμώξεις, η πρακτική βοηθά και σε αλλεργίες, χρόνια συμφόρηση, οπισθορρινική καταρροή και υποτροπιάζουσες ιγμορίτιδες.
Το κοινό κρυολόγημα συνήθως ξεκινά αθόρυβα: μια ελαφριά φαγούρα στον λαιμό, ένα φτέρνισμα, και σύντομα ακολουθούν βήχας, καταρροή και έντονη συμφόρηση που μπορεί να διαρκέσουν περισσότερο από μία εβδομάδα. Οι ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού προσβάλλουν τους περισσότερους ανθρώπους κατά μέσο όρο τρεις φορές τον χρόνο, ενώ τα διαθέσιμα φάρμακα προσφέρουν συχνά περιορισμένη ανακούφιση.
Τα αντιβιοτικά, όπως είναι γνωστό, δεν έχουν καμία επίδραση στους ιούς. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, μια αρχαία πρακτική επανέρχεται δυναμικά, αυτή τη φορά με τη στήριξη της σύγχρονης επιστήμης: η ρινική έκπλυση με αλατούχο διάλυμα.
Mια παρέμβαση χαμηλού κόστους
Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότερες μελέτες δείχνουν ότι η ρινική πλύση με φυσιολογικό ορό μπορεί να μειώσει τη διάρκεια και τη βαρύτητα του κρυολογήματος τόσο σε ενήλικες όσο και σε παιδιά. Τα οφέλη δεν σταματούν εκεί. Η πρακτική αυτή φαίνεται να περιορίζει τη μετάδοση των ιών, να μειώνει την ανάγκη για αντιβιοτικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να περιορίζει ακόμη και τον κίνδυνο νοσηλείας. Πρόκειται για μια παρέμβαση χαμηλού κόστους, χωρίς συνταγογράφηση, που βασίζεται σε μηχανισμούς άμυνας του ίδιου του οργανισμού.
Η Mary J. Scourboutakos, γιατρός και επίκουρη καθηγήτρια οικογενειακής και κοινοτικής ιατρικής στο Old Dominion University, βλέπει καθημερινά ασθενείς με συμπτώματα κρυολογήματος. Όπως αναφέρει, πολλοί αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τη σύσταση για ρινική πλύση, όμως συχνά επιστρέφουν εντυπωσιασμένοι από το αποτέλεσμα. Πέρα από τις ιογενείς λοιμώξεις, η πρακτική βοηθά και σε αλλεργίες, χρόνια συμφόρηση, οπισθορρινική καταρροή και υποτροπιάζουσες ιγμορίτιδες.
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι ενδεικτικά
Η ρινική έκπλυση συνίσταται στο πλύσιμο της ρινικής κοιλότητας με αλατούχο διάλυμα. Αυτό μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους: από αντλίες ψεκασμού και ειδικά μπουκάλια έως την παραδοσιακή συσκευή neti pot, ένα μικρό δοχείο που θυμίζει τσαγιέρα. Η πρακτική αυτή έχει ρίζες στην Αγιουρβεδική ιατρική της Ινδίας και εφαρμόζεται εδώ και περισσότερα από 5.000 χρόνια. Το neti pot καταγράφεται ήδη από τον 15ο αιώνα, ενώ παρόμοιες τεχνικές ρινικής πλύσης περιγράφονται και στην αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή ιατρική. Ακόμη και στις αρχές του 20ού αιώνα, σχετικές αναφορές εμφανίζονταν σε επιστημονικά περιοδικά όπως το The Lancet.
Η αποτελεσματικότητα της ρινικής έκπλυσης εξηγείται από έναν συνδυασμό μηχανισμών. Πρώτον, το αλατούχο διάλυμα απομακρύνει μηχανικά τη βλέννα, τις κρούστες, τους ιούς, τα αλλεργιογόνα και άλλους ρύπους από τη ρινική κοιλότητα. Δεύτερον, το ελαφρώς όξινο περιβάλλον του αλατόνερου δυσχεραίνει τον πολλαπλασιασμό των ιών. Τρίτον, η ρινική πλύση βοηθά στη φυσιολογική λειτουργία των κροσσών, των μικροσκοπικών τριχοειδών δομών που επενδύουν το ρινικό επιθήλιο και λειτουργούν σαν «κυλιόμενη σκάλα», απομακρύνοντας παθογόνους μικροοργανισμούς από το αναπνευστικό σύστημα.
Τα επιστημονικά δεδομένα είναι ενδεικτικά. Μελέτη με περισσότερους από 11.000 συμμετέχοντες, που δημοσιεύθηκε το 2024 στο The Lancet, έδειξε ότι η ρινική έκπλυση όταν ξεκινά με τα πρώτα συμπτώματα και επαναλαμβάνεται έως και έξι φορές την ημέρα, μπορεί να μειώσει τη διάρκεια του κρυολογήματος κατά περίπου δύο ημέρες. Μικρότερες μελέτες έχουν καταγράψει ακόμη μεγαλύτερη μείωση, έως και τέσσερις ημέρες. Άλλες έρευνες δείχνουν ότι η πρακτική αυτή μειώνει το ιικό φορτίο και περιορίζει τη μετάδοση, όπως καταγράφηκε και σε νοσηλευόμενους ασθενείς με COVID-19, στους οποίους η συχνή ρινική πλύση οδήγησε σε μείωση του ιικού φορτίου σε σχέση με ομάδες ελέγχου.
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στις οξείες λοιμώξεις
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στις οξείες λοιμώξεις. Σε ασθενείς με αλλεργική ρινίτιδα, μετα-ανάλυση δέκα τυχαιοποιημένων μελετών έδειξε ότι η τακτική ρινική έκπλυση μπορεί να μειώσει τη χρήση αντιαλλεργικών φαρμάκων έως και κατά 62%. Παρόμοια αποτελέσματα έχουν καταγραφεί σε χρόνιες ρινικές παθήσεις και επαναλαμβανόμενες ιγμορίτιδες.
Ένα από τα σημαντικότερα οφέλη της πρακτικής είναι η συμβολή της στη μείωση της άσκοπης χρήσης αντιβιοτικών. Παρότι είναι τεκμηριωμένο ότι τα αντιβιοτικά δεν μειώνουν τη διάρκεια ή τη βαρύτητα των ιογενών λοιμώξεων του αναπνευστικού, εκατομμύρια συνταγογραφήσεις εξακολουθούν να δίνονται κάθε χρόνο χωρίς ιατρική ένδειξη. Αυτό ενισχύει την αντοχή των μικροβίων και δημιουργεί μακροπρόθεσμα προβλήματα δημόσιας υγείας. Η ρινική έκπλυση, σε συνδυασμό με απλά αντιφλεγμονώδη φάρμακα όταν χρειάζεται, προσφέρει μια τεκμηριωμένη εναλλακτική.
Η εφαρμογή της είναι απλή. Ένα μισό κουταλάκι μη ιωδιούχου αλατιού διαλύεται σε ένα φλιτζάνι νερό, το οποίο πρέπει να είναι αποσταγμένο ή βρασμένο και κρυωμένο για λόγους ασφάλειας. Μια μικρή ποσότητα μαγειρικής σόδας μπορεί να μειώσει τον ερεθισμό. Η διαδικασία μπορεί να επαναλαμβάνεται αρκετές φορές την ημέρα, ξεκινώντας ιδανικά με τα πρώτα συμπτώματα. Η ουσία, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, δεν είναι η υπερβολή αλλά η συνέπεια.
Σε μια εποχή όπου το κοινό κρυολόγημα παραμένει αναπόφευκτο και οι θεραπευτικές επιλογές περιορισμένες, η επιστημονική επιβεβαίωση μιας αρχαίας πρακτικής προσφέρει μια απλή, προσιτή και αποτελεσματική λύση. Η ρινική έκπλυση δεν υπόσχεται θαύματα, αλλά μπορεί να κάνει τις μέρες της ασθένειας λιγότερες και πιο υποφερτές — και αυτό, για πολλούς ασθενείς, είναι ήδη αρκετό.