Ένα αντικείμενο που βρίσκεται σχεδόν σε κάθε σύγχρονο σπίτι, οι λαμπτήρες LED, μπορεί να κρύβει έναν κίνδυνο που μέχρι σήμερα δεν έχει συζητηθεί αρκετά.
- Ο καθηγητής Γκλεν Τζέφερι προειδοποιεί ότι το μπλε φως των LED ενδέχεται να βλάπτει τα μιτοχόνδρια των κυττάρων. Η δυσλειτουργία αυτή, υποστηρίζει, θα μπορούσε να προκαλέσει συστημικές επιπτώσεις στον μεταβολισμό και σε ολόκληρο τον οργανισμό.
- Έρευνες σε ποντίκια που εκτέθηκαν σε μπλε φως κατέγραψαν μείωση της μιτοχονδριακής δραστηριότητας και αλλαγές στον μεταβολισμό. Ωστόσο, τα ευρήματα αυτά δεν αποδεικνύουν άμεσες επιπτώσεις της χρήσης LED στην υγεία των ανθρώπων.
- Μελέτη σε ενήλικες έδειξε ότι ο φωτισμός ευρύτερου φάσματος βελτιώνει την όραση χρωματικής αντίθεσης, σε αντίθεση με τα LED. Ξεχωριστή έρευνα του ίδιου επιστήμονα συνέδεσε την έκθεση σε κόκκινο φως με παρόμοια βελτίωση.
- Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταλήγει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για άμεσες δυσμενείς επιπτώσεις από τη φυσιολογική χρήση LED. Αναγνωρίζει, όμως, την ανάγκη για περαιτέρω έρευνα σχετικά με τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις στον κιρκάδιο ρυθμό.
Οι λαμπτήρες LED έχουν αντικαταστήσει σε μεγάλο βαθμό τις παραδοσιακές λάμπες, χάρη στη χαμηλή κατανάλωση ενέργειας και στη μεγάλη διάρκεια ζωής τους.
Όμως ο Γκλεν Τζέφερι, καθηγητής Νευροεπιστήμης στο University College London, προειδοποιεί, σε έρευνα που συνυπογράφει με τον συνάδελφό του δρα Έντουαρντ Μπάρετ, ότι η παρατεταμένη έκθεση σε συγκεκριμένα μήκη κύματος του φωτός θα μπορούσε να έχει επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό.
Μάλιστα, ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει το ζήτημα «σαφή και άμεση κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία», ενώ έχει κάνει ακόμη και σύγκριση με τον αμίαντο.
«Τα LED επηρεάζουν τα μιτοχόνδρια»
Σύμφωνα με τον Τζέφερι, το πρόβλημα ενδέχεται να συνδέεται κυρίως με το μπλε φως μικρού μήκους κύματος που εκπέμπουν πολλές πηγές LED.
«Τα LED βλάπτουν τα μιτοχόνδρια των κυττάρων και επομένως δεν υπάρχει αμφιβολία ότι επηρεάζεται η συστηματική υγεία», ανέφερε σε δηλώσεις του.
Οι λάμπες LED μετατρέπονται σε πρόβλημα -Αυξάνουν τη φωτορύπανση
Τα μιτοχόνδρια είναι απαραίτητα για την παραγωγή ενέργειας στα κύτταρα και παίζουν σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση του μεταβολισμού.
Η υπόθεση του ερευνητή είναι ότι η διαταραχή της μιτοχονδριακής λειτουργίας δεν θα περιοριζόταν απαραίτητα στα μάτια, αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει αλλαγές στη σηματοδότηση που πραγματοποιείται σε ολόκληρο το σώμα.
Ο ίδιος υποστηρίζει ότι τα μιτοχόνδρια «επικοινωνούν» μέσω σημάτων που κυκλοφορούν στο αίμα, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων και τις κυτοκίνες.
Έρευνες σε ποντίκια προκαλούν ερωτήματα
Μία από τις μελέτες που επικαλείται ο Τζέφερι εξέτασε την καθημερινή έκθεση ποντικών σε μπλε φως μικρού μήκους κύματος.
Οι ερευνητές κατέγραψαν περίπου 50% μείωση σε δείκτες μιτοχονδριακής δραστηριότητας.
Σε άλλη μελέτη, η έκθεση ποντικών σε LED φωτισμό εμπλουτισμένο σε μπλε μήκη κύματος συνδέθηκε με αλλαγές στη δραστηριότητα, στον μεταβολισμό και στη λειτουργία του ήπατος.
Τα συγκεκριμένα ευρήματα είναι ένας λόγος για περαιτέρω έρευνα, όμως υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: Οι συγκεκριμένες μελέτες αφορούν ποντίκια και όχι ανθρώπους.
Επομένως, δεν αποδεικνύουν από μόνες τους πως η καθημερινή χρήση LED προκαλεί διαβήτη ή άλλες μεταβολικές παθήσεις στους ανθρώπους.
Τι έδειξε η έρευνα για τα μάτια
Ο Τζέφερι και ο συνεργάτης του δρ Μπάρετ έχουν εξετάσει, επίσης, την επίδραση διαφορετικών τύπων φωτισμού στην ανθρώπινη όραση.
Σε πρόσφατη μελέτη, ενήλικοι εκτέθηκαν για δύο εβδομάδες είτε σε φωτισμό ευρύτερου φάσματος από λάμπες βολφραμίου είτε σε συμβατικό φωτισμό LED.
Όσοι εκτέθηκαν στο ευρύτερο φάσμα εμφάνισαν βελτίωση στην όραση χρωματικής αντίθεσης, ενώ αντίστοιχη βελτίωση δεν παρατηρήθηκε στην ομάδα του LED φωτισμού.
Σε άλλη έρευνα του Τζέφερι, μόλις τρία λεπτά έκθεσης σε κόκκινο φως συνδέθηκαν με βελτίωση της όρασης χρωματικής αντίθεσης.
Ο ερευνητής έχει, επίσης, μελετήσει το κόκκινο και το εγγύς υπέρυθρο φως, υποστηρίζοντας ότι συγκεκριμένα μήκη κύματος μπορούν να διεισδύσουν βαθύτερα στους ανθρώπινους ιστούς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δίνει διαφορετική εικόνα
Παρά τις προειδοποιήσεις, η επιστημονική εικόνα δεν είναι τόσο ξεκάθαρη.
Η επιστημονική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Υγεία, το Περιβάλλον και τους Αναδυόμενους Κινδύνους έχει καταλήξει ότι δεν υπάρχουν στοιχεία για άμεσες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία από LED κατά τη φυσιολογική χρήση τους από τον γενικό υγιή πληθυσμό.
Υπάρχουν, ωστόσο, ζητήματα που χρήζουν περαιτέρω μελέτης.
Οι ειδικοί αναγνωρίζουν πως ο φωτισμός μπορεί να προκαλέσει προσωρινή ενόχληση και να επηρεάσει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης.
Όπως επισημαίνουν, όλες οι πηγές φωτός επηρεάζουν τους κιρκάδιους ρυθμούς, ενώ χρειάζεται περισσότερη έρευνα για να διαπιστωθεί ο ειδικός αντίκτυπος των LED στον ύπνο και εάν τυχόν διαταραχές του κιρκάδιου συστήματος οδηγούν σε μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στην υγεία.
Η πρόταση για φυσικό φως και λάμπες πυρακτώσεως
Ο Τζέφερι υποστηρίζει ότι μια πιθανή προσέγγιση θα ήταν η μεγαλύτερη έκθεση σε φως ευρύτερου φάσματος.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνει, όπου είναι εφικτό, την αντικατάσταση LED με λάμπες πυρακτώσεως ή αλογόνου, ώστε να υπάρχει μεγαλύτερη παρουσία φωτός από διαφορετικά μήκη κύματος.
Παράλληλα, δίνει έμφαση στο φυσικό φως του ήλιου, ιδιαίτερα τις πρωινές και απογευματινές ώρες.
Η συγκεκριμένη πρόταση αποτελεί, ωστόσο, θέση του ερευνητή και όχι επίσημη οδηγία των ευρωπαϊκών υγειονομικών αρχών.
Είναι τελικά οι LED ο «νέος αμίαντος»;
Η απάντηση, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν μπορεί να δοθεί με ένα απλό «ναι» ή «όχι».
Υπάρχουν μελέτες που εξετάζουν πιθανές επιδράσεις του μπλε φωτός και του LED φωτισμού στα μιτοχόνδρια, στον μεταβολισμό, στην όραση και στον κιρκάδιο ρυθμό.
Υπάρχουν όμως και σημαντικοί περιορισμοί: Μέρος των ευρημάτων προέρχεται από πειράματα σε ζώα, ενώ οι επίσημες ευρωπαϊκές αξιολογήσεις δεν έχουν βρει στοιχεία ότι η φυσιολογική χρήση LED προκαλεί άμεσες δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία του γενικού υγιούς πληθυσμού.
Έτσι, ο χαρακτηρισμός «νέος αμίαντος» αποτυπώνει την προειδοποίηση του Γκλεν Τζέφρι και όχι επιστημονική συναίνεση.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν οι μακροχρόνιες επιδράσεις διαφορετικών τύπων τεχνητού φωτισμού χρειάζονται περισσότερη έρευνα. Kι αυτό ακριβώς είναι το πεδίο στο οποίο συνεχίζονται οι επιστημονικές μελέτες.