Η μεγάλη αλλαγή στις μεταμοσχεύσεις στην Ελλάδα -Από ευρωπαϊκός ουραγός σε ιστορικά ρεκόρ, ειδικοί εξηγούν στο iefimerida

Η μεγάλη αλλαγή στις μεταμοσχεύσεις στην Ελλάδα -Από ευρωπαϊκός ουραγός σε ιστορικά ρεκόρ, ειδικοί εξηγούν στο iefimerida

Φωτογραφία αρχείου: Shutterstock
Φωτογραφία αρχείου: Shutterstock

Πριν από μερικά χρόνια ουδείς μπορούσε να διανοηθεί ότι η χώρα μας θα έφτανε τόσο γρήγορα σε τέτοια επίπεδα στον συνολικό αριθμό των μεταμοσχεύσεων και θα ξέφευγε μακράν από την τελευταία θέση στη σχετική κατάταξη των χωρών της ΕΕ.

Ρεκόρ όλων των εποχών στις μεταμοσχεύσεις για τη χώρα μας ήταν το 2025, ανάλογη πορεία προς νέο σχετικό ρεκόρ ακολουθούν οι μεταμοσχεύσεις και η δωρεά οργάνων για το 2026.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το κεφάλαιο μεταμόσχευση στην Ελλάδα

Η μεταμόσχευση ιστών και οργάνων αποτελεί, χωρίς αμφιβολία, ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ιατρικής του 20ού και 21ου αιώνα. Είναι μια διαδικασία που κυριολεκτικά μετατρέπει την απώλεια σε ζωή, προσφέροντας μια δεύτερη ευκαιρία σε χιλιάδες ασθενείς με τελικού σταδίου ανεπάρκεια οργάνων.

Ωστόσο, επειδή ακριβώς αγγίζει τα λεπτά όρια μεταξύ ζωής και θανάτου, η ιατρική πράξη δεν μπορεί να λειτουργήσει στο κενό. Έχει απόλυτη ανάγκη από ένα αυστηρό, διαφανές και ηθικά θωρακισμένο νομικό πλαίσιο.

Με την βοήθεια της λέκτορα του αγγλόφωνου προπτυχιακού προγράμματος σπουδών της Ιατρικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), Μαρίας Μηλαπίδου, διδάκτορα Νομικής, θα επιχειρήσουμε μια σύντομη αναδρομή στο σήμερα, θα αναλύσουμε τη φιλοσοφία του συστήματος συναίνεσης στη χώρα μας και, κυρίως, θα εστιάσουμε στις μεγάλες τομές που επέφερε η πρόσφατη νομοθεσία.

Τα πρώτα βήματα έγιναν χάρη στο όραμα και την τόλμη πρωτοπόρων γιατρών. Το 1968 είχαμε την πρώτη επιτυχή μεταμόσχευση νεφρού από αποβιώσαντα δότη. Η νομοθεσία τότε ήταν αποσπασματική.

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Κατά τη δεκαετία του '80 θεσπίστηκαν οι πρώτοι κανόνες για τον νομικό ορισμό και τα κριτήρια διάγνωσης του εγκεφαλικού θανάτου, όμως το σύστημα βασιζόταν αποκλειστικά στην «κάρτα δότη» -ένα σύστημα ρητής συναίνεσης που δυστυχώς δεν απέδωσε καρπούς.

Χρονιά-σταθμός το 1999 -Οι σύγχρονες αλλαγές στο νομικό πλαίσιο

Ο νόμος-θεμέλιο ήταν ο 2737/1999, εξηγεί στο iefimerida η Μαρία Μηλαπίδου και συμπληρώνει:

«Το 1999 αποτελεί σταθμό. Η Ελλάδα αποκτά για πρώτη φορά τον Εθνικό Οργανισμό Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ). Ο νόμος αυτός έβαλε τάξη, ξεκαθάρισε ότι η δωρεά οργάνων είναι μια πράξη απόλυτου αλτρουισμού και απαγόρευσε ρητά κάθε μορφή οικονομικού ανταλλάγματος. Παρά ταύτα, η χώρα παρέμενε ουραγός στην Ευρώπη σε ποσοστά δωρεάς».

Στη συνέχεια, έχουμε την μεταρρύθμιση-ενσωμάτωση της σχετικής ευρωπαϊκής οδηγίας, με τον νόμο 3984/2011:

«Με σκοπό την αύξηση των μοσχευμάτων, εισήχθη η έννοια της "εικαζόμενης συναίνεσης"», μας λέει η Μαρία Μηλαπίδου, η οποία σημειώνει επίσης: «Αρχικά, ο νόμος προέβλεπε ότι όλοι είμαστε δότες εκτός αν το είχαμε αρνηθεί ρητά. Αυτό προκάλεσε έντονες κοινωνικές και ηθικές αντιδράσεις, με αποτέλεσμα το 2013 να τροποποιηθεί το πλαίσιο προς μια "ήπια" εικαζόμενη συναίνεση. Δηλαδή, αν ο εκλιπών δεν είχε αφήσει γραπτή άρνηση, η τελική απόφαση περνούσε πάντα στην οικογένειά του».

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Το ισχύον νομοθετικό καθεστώς καθορίζεται από τον νόμο 5034/2023, συνοδευόμενο από την υπουργική απόφαση, υπ’ αριθμόν Γ2γ/ΓΠ. 55087/2024. Ο νόμος αυτός επιχειρεί τον εκσυγχρονισμό του δικαίου για τη δωρεά και μεταμόσχευση οργάνων και τον καθορισμό ιατρικών κριτηρίων επέλευσης εγκεφαλικού και καρδιακού θανάτου.

Η Μαρία Μηλαπίδου
Η Μαρία Μηλαπίδου

Η Μαρία Μηλαπίδου υπογραμμίζει με ιδιαίτερη έμφαση: «Με το νόμο αυτό, λοιπόν, ενισχύθηκε δραστικά ο ρόλος του ΕΟΜ και εισήχθη έμπρακτα ένας κομβικός θεσμός: οι Τοπικοί Συντονιστές Μεταμοσχεύσεων. Πρόκειται για εξειδικευμένους επαγγελματίες υγείας που τοποθετούνται μέσα στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ). Ο ρόλος τους είναι να εντοπίζουν έγκαιρα τους δυνητικούς δότες, να διασφαλίζουν τη σωστή κλινική υποστήριξη των δοτών, ώστε να παραμένουν βιώσιμα τα όργανα και να προσεγγίζουν με απόλυτο σεβασμό, παρέχοντας ψυχολογική υποστήριξη την οικογένεια του θανόντος, ώστε να λάβει την απόφαση που εκφράζει την κάθε οικογένεια. Θετική ή αρνητική».

Σύμφωνα πάντα με την ίδια, «ο νόμος εισήγαγε τη δυνατότητα λήψης οργάνων μετά από κυκλοφορικό θάνατο (Donation after Circulatory Death – DCD). Μέχρι τότε, η λήψη επιτρεπόταν μόνο σε περιπτώσεις εγκεφαλικού θανάτου. Με τη νέα ρύθμιση, όταν η καρδιακή λειτουργία παύει οριστικά και μη αναστρέψιμα, και αφού τηρηθεί το αυστηρό διεθνές πρωτόκολλο αναμονής και παρατήρησης (το λεγόμενο no-touch period για την αποφυγή οποιουδήποτε λάθους), η αφαίρεση οργάνων είναι πλέον νόμιμη. Αυτή η καινοτομία ευθυγραμμίζει την Ελλάδα με τις βέλτιστες διεθνείς πρακτικές, όπως της Ισπανίας, και των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών και αναμένεται να αυξήσει σημαντικά τα διαθέσιμα μοσχεύματα».

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Τι ισχύει για τη δωρεά από νεκρό δότη με βάση τα άρθρα 27 επ. του ν. 5034/2023; Με την βοήθεια της Μαρίας Μηλαπίδου, μπορούμε να συνοψίσουμε ως εξής:

«Καταρχάς, η αφαίρεση οργάνων πραγματοποιείται μετά την επέλευση του θανάτου, ήτοι με τη μη αναστρέψιμη απώλεια της λειτουργίας του εγκεφαλικού στελέχους (εγκεφαλικός θάνατος) ή τη μη αναστρέψιμη παύση της καρδιακής λειτουργίας (καρδιακός θάνατος) (άρθρο 28).

Πέρα όμως από την πιστοποίηση του θανάτου με βάση όσα παραπάνω αναφέραμε έτερη βασική προϋπόθεση για τη διενέργεια μιας μεταμόσχευσης είναι ο αποβιώσας να είχε εν ζωή παράσχει τη συναίνεσή του για τη δωρεά των οργάνων».

Έτσι:

  • Εάν ο εκλιπών ήταν εγγεγραμμένος στο Μητρώο Δωρητών ενεργοποιείται η διαδικασία της Δωρεάς Οργάνων και Ιστών
  • Εάν ο εκλιπών ήταν εγγεγραμμένος στο Μητρώο Αρνητών δεν ενεργοποιείται η διαδικασία της Δωρεάς Οργάνων και Ιστών
  • Εάν ο εκλιπών δεν ήταν εγγεγραμμένος σε κανένα από τα δυο Μητρώα, τότε ζητείται η ενυπόγραφη συναίνεση των συγγενών

Η λήψη της σχετικής απόφασης από τους οικείους του αποβιώσαντος θα πρέπει να γίνεται με γνώμονα τη βούλησή του και με σεβασμό στην τυχόν προγενέστερα εκφρασθείσα επιθυμία του που αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο μέσο (άρθρο 27 παρ.2)

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Tαυτόχρονα, με βάση το άρθρο 27 παρ. 3, οι ιατροί υποχρεούνται να σεβαστούν την καταγεγραμμένη δήλωση του αποβιώσαντα, ακόμη και αν οι οικείοι εκφράζουν αντίθετη άποψη.

Κατά το Άρθρο 27 παρ. 2 ως «οικείοι» για την εφαρμογή του παρόντος νοούνται ο σύζυγος ή σύντροφος συνδεόμενος με σύμφωνο συμβίωσης, τα ενήλικα τέκνα, οι γονείς και τα ενήλικα αδέρφια.

Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των οικείων, υπερτερεί η γνώμη του πλησιέστερου οικείου με τη σειρά που αναφέρονται στο τρίτο εδάφιο.

Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ οικείων της ίδιας τάξης, δεν πραγματοποιείται η αφαίρεση.

Επίσης, με βάση τον υπάρχοντα νόμο η δωρεά από αποβιώσαντα δότη δεν επιτρέπεται να γίνεται προς ορισμένο λήπτη.

Τέλος. στο ν. 5034/2023 προβλέπονται και οι βασικές αρχές στο χώρο των μεταμοσχεύσεων, δηλαδή

  • η Απουσία Ανταλλάγματος
  • η Τήρηση ανωνυμίας δότη & λήπτη, όπως και
  • η Αρχή της παγκόσμιας δικαιοσύνης

Τέλος, σύμφωνα με την Γιούλη Μενουδάκου, προϊσταμένη του Τμήματος Παρακολούθησης και Συντονισμού της Μεταμοσχευτικής Διαδικασίας του Ελληνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (ΕΟΜ), «παρ’ ότι η νομοθετική θωράκιση του τρόπου συναίνεσης στη δωρεά οργάνων, αποτελεί δομικό στοιχείο στην ανάπτυξη οποιουδήποτε προγράμματος μεταμοσχεύσεων, είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι το κομβικό σημείο, που ενεργοποιεί ή αποσοβεί το ενδεχόμενο μιας δωρεάς, είναι ο έγκαιρος εντοπισμός του ατόμου με μη αναστρέψιμη εγκεφαλική βλάβη, κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του και ο προγραμματισμός και η διενέργεια ειδικών εξετάσεων, βάσει διεθνών πρωτοκόλλων. Κατόπιν όλων αυτών και αφού διαπιστωθεί ο εγκεφαλικός θάνατος, μόνον τότε πραγματοποιείται ο έλεγχος του Μητρώου Δωρητών και η συζήτηση με την οικογένεια».

ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ
Η Γιούλη Μενουδάκου
Η Γιούλη Μενουδάκου

Γίνεται λοιπόν σαφές ότι, χωρίς την ύπαρξη αυτών των σημαντικών σταδίων πριν φθάσουμε στο θέμα της συναίνεσης, καμία δωρεά δεν μπορεί να προχωρήσει. Και για αυτό είναι αρμόδιοι οι Τοπικοί Συντονιστές Μεταμοσχεύσεων, σε συνεργασία με τους ιατρούς των ΜΕΘ.

Σύμφωνα με την Γιούλη Μενουδάκου, «η ύπαρξη πλέον των Τοπικών Συντονιστών και η αγαστή συνεργασία τους με τις ΜΕΘ, είναι που έχουν δώσει την ευκαιρία σε εκατοντάδες οικογένειες εκλιπόντων, να αποφασίσουν για τη δωρεά των οργάνων των συγγενών τους και έχουν φέρει την πρωτοφανή για τα Ελληνικά δεδομένα αύξηση της δωρεάς οργάνων και των συνεπακόλουθων μεταμοσχεύσεων».

Ακολουθήστε το iefimerida στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο iefimerida
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ Ελλάδα μεταμόσχευση
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ
Tο iefimerida.gr δημοσιεύει άμεσα κάθε σχόλιο. Ωστόσο δεν υιοθετούμε τις απόψεις αυτές καθώς εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Σχόλια με ύβρεις διαγράφονται χωρίς προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται.

Δείτε επίσης

Περισσότερα