«Μην ξύνεις το τσίμπημα ή το εξάνθημα από έντομο, θα το κάνεις χειρότερο». Έτσι, μας λένε από την παιδική ακόμα ηλικία.
Αλλά γιατί κάτι που προσφέρει έστω και στιγμιαία ανακούφιση, είναι κακό; Οι επιστήμονες πλέον κατανοούν καλύτερα τι συμβαίνει και συμβουλεύουν πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί σωστά ένα τσίμπημα ή εξάνθημα ώστε να μην ξεκινήσει ένας φαύλος κύκλος φαγούρας - ξυσίματος.
Πώς το κατάφεραν; Μελέτησαν τι συμβαίνει σε κυτταρικό επίπεδο όταν ένα σημείο με φαγούρα ξύνεται ή παραμένει ανέγγιχτο. Για τον σκοπό αυτό τοποθέτησαν σε ποντίκια «κολάρα προστασίας» (τα λεγόμενα cones of shame).
Ο δερματολόγος Daniel Kaplan από το Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ και η ερευνητική του ομάδα μελέτησαν μια συνηθισμένη μορφή κνησμού, την αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, η οποία προκαλείται από ουσίες όπως ο δηλητηριώδης κισσός ή το νικέλιο στα κοσμήματα. Οι ερευνητές προκάλεσαν εξάνθημα στα αυτιά ποντικών χρησιμοποιώντας ερεθιστική ουσία. Στα φυσιολογικά ποντίκια, το ξύσιμο προκάλεσε αυξημένη συσσώρευση φλεγμονωδών κυττάρων και εντονότερο πρήξιμο. Αντίθετα, το εξάνθημα ήταν πολύ ηπιότερο στα ποντίκια που είχαν εκτραφεί ώστε να διαθέτουν ελαττωματικά νευρικά κύτταρα ανίχνευσης της φαγούρας. Όταν φυσιολογικά ποντίκια φορούσαν κολάρα που δεν τους επέτρεπαν να ξυστούν, παρουσίασαν επίσης σημαντικά μικρότερο πρήξιμο και λιγότερα φλεγμονώδη κύτταρα, επιβεβαιώνοντας ότι το ξύσιμο επιδεινώνει τα συμπτώματα.
Αγνοήστε ένα τσίμπημα κουνουπιού και η φαγούρα «φεύγει σε πέντε ή 10 λεπτά για τους περισσότερους ανθρώπους», είπε ο Kaplan στο Associated Press. «Αλλά αν αρχίσετε να το ξύνετε, είναι φίλος σας για μια εβδομάδα» με αποτέλεσμα να φαγουρίζει περισσότερο και να παρουσιάζει εντονότερη φλεγμονή.
Τα κύτταρα που δείχνουν τον δρόμο
Για να κατανοήσουν τον μηχανισμό, οι επιστήμονες επικεντρώθηκαν στα μαστοκύτταρα, κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που ενεργοποιούνται άμεσα απέναντι σε μικρόβια ή τοξίνες. Τα μαστοκύτταρα απελευθερώνουν ισταμίνη, ουσία που προκαλεί αλλεργικές αντιδράσεις και φαγούρα. Οι επιστήμονες γνωρίζουν εδώ και χρόνια ότι τα αλλεργιογόνα μπορούν να ενεργοποιήσουν τα μαστοκύτταρα. Ωστόσο, τα μαστοκύτταρα μπορούν να ενεργοποιηθούν και από άλλα ερεθίσματα, μεταξύ των οποίων και ο πόνος. Και όταν ξυνόμαστε, «συνήθως συνεχίζουμε μέχρι να αρχίσει να πονάει», σημείωσε ο Kaplan.
Τα νευρικά κύτταρα που ανιχνεύουν τον πόνο απελευθερώνουν μια χημική ουσία-αγγελιοφόρο, γνωστή ως ουσία P (Substance P). Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε πέρυσι, η ομάδα του Kaplan ανέφερε ότι η ουσία P μπορεί να ενεργοποιεί τα μαστοκύτταρα μέσω διαφορετικού μοριακού μηχανισμού από εκείνον που ενεργοποιούν τα αλλεργιογόνα. Αυτό το «διπλό χτύπημα» εξηγεί γιατί το ξύσιμο επιδεινώνει ακόμη περισσότερο τη φλεγμονή σε εξανθήματα ή τσιμπήματα που προκαλούν φαγούρα.
Παρόλα αυτά, γιατί αν ξύσουμε ένα σημείο νιώθουμε καλύτερα; Αν, για παράδειγμα, ακουμπήσουμε μια καυτή εστία, ο πόνος μάς διδάσκει να μην το ξανακάνουμε. Αντίθετα, το ξύσιμο ανακουφίζει και λειτουργεί ως «επιβράβευση». Γιατί συμβαίνει αυτο; Μία από τις επικρατέστερες θεωρίες υποστηρίζει ότι το ξύσιμο βοηθούσε τα ζώα να απομακρύνουν παράσιτα, όπως ψύλλους ή ακάρεα. Ωστόσο, ο Kaplan εξέτασε ευρήματα άλλων ερευνητικών ομάδων, σύμφωνα με τα οποία τα μαστοκύτταρα μπορούν να προστατεύσουν τον οργανισμό από ένα κοινό βακτήριο του δέρματος, τον Staphylococcus aureus.
Έτσι, η ομάδα του μόλυνε ποντίκια με το βακτήριο και επανέλαβε το πείραμα με τα προστατευτικά κολάρα που εμπόδιζαν το ξύσιμο. Πράγματι, τα ποντίκια που μπορούσαν να ξυθούν είχαν χαμηλότερα επίπεδα του βακτηρίου στα αυτιά τους, πιθανότατα λόγω της εντονότερης φλεγμονώδους αντίδρασης ή κάποιας άλλης ουσίας που σχετίζεται με τα μαστοκύτταρα. Ωστόσο, αυτό το πιθανό όφελος δεν είναι αρκετό για να αλλάξει τις ιατρικές συστάσεις.
«Σε τελική ανάλυση, το ξύσιμο είναι επιβλαβές», τόνισε ο Kaplan. «Θαπρέπει να αποφεύγετε να ξύνεστε», είπε, αν και παραδέχθηκε ότι «είναι πιο εύκολο να το λες παρά να το κάνεις».
Πώς να αντιμετωπίσετε μία μικρή φαγούρα
Ανάλογα με το τι έχει προκαλέσει τον κνησμό, οι δερματολόγοι προτείνουν για την αντιμετώπισή του αντιϊσταμινικά φάρμακα, κρέμες υδροκορτιζόνης, λοσιόν καλαμίνης ή λουτρά με κολλοειδή βρώμη. Ο Kaplan συστήνει και τις κρέμες που περιέχουν μενθόλη καθώς μπορούν προσωρινά να δημιουργήσουν αίσθηση ψύχους στο δέρμα, συμβάλλοντας στη διακοπή του φαύλου κύκλου φαγούρας και ξυσίματος.
Πηγή: AP