Το περιστατικό, που παρουσιάστηκε από το Gizmodo και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Med, θεωρείται ήδη ορόσημο στην ιατρική τεχνολογία.
Για δύο ολόκληρες ημέρες, ένας 33χρονος άνδρας στις Ηνωμένες Πολιτείες έζησε χωρίς πνεύμονες — όχι μεταφορικά, αλλά κυριολεκτικά. Οι χειρουργοί στο Northwestern University ανέπτυξαν και εφάρμοσαν ένα πρωτοποριακό «ολικό τεχνητό πνεύμονα», ένα προσωρινό σύστημα που ανέλαβε πλήρως την οξυγόνωση του αίματος και τη ρύθμιση του διοξειδίου του άνθρακα, αγοράζοντας στον οργανισμό του ασθενούς τον κρίσιμο χρόνο που χρειαζόταν μέχρι να καταστεί εφικτή μια διπλή μεταμόσχευση πνευμόνων. Το περιστατικό, που παρουσιάστηκε από το Gizmodo και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Med, θεωρείται ήδη ορόσημο στην ιατρική τεχνολογία.
Η μόνη ρεαλιστική ελπίδα
Η ιστορία ξεκίνησε με μια βαριά γρίπη που εξελίχθηκε σε οξύ σύνδρομο αναπνευστικής δυσχέρειας — γνωστό ως acute respiratory distress syndrome — μια απειλητική για τη ζωή κατάσταση όπου υγρό διαρρέει στους πνεύμονες και εμποδίζει την ανταλλαγή αερίων. Σαν να μην έφτανε αυτό, ακολούθησε βακτηριακή πνευμονία, ενώ ταυτόχρονα άρχισαν να καταρρέουν και άλλα ζωτικά όργανα, όπως η καρδιά και τα νεφρά. Η μόνη ρεαλιστική ελπίδα ήταν μια διπλή μεταμόσχευση πνευμόνων. Όμως οι γιατροί βρίσκονταν μπροστά σε ένα αδιέξοδο: ο ασθενής ήταν υπερβολικά ασταθής για να αντέξει το χειρουργείο, ενώ η προσπάθεια να διατηρηθούν οι κατεστραμμένοι πνεύμονες στη θέση τους απειλούσε την επιβίωση οποιουδήποτε μοσχεύματος.
Υπάρχουν ήδη συσκευές που μπορούν να «ανακουφίσουν» προσωρινά καρδιά και πνεύμονες, όπως τα συστήματα extracorporeal membrane oxygenation, τα οποία χρησιμοποιούνται ευρέως σε μονάδες εντατικής θεραπείας. Αυτά όμως δεν αντικαθιστούν πλήρως τη λειτουργία των πνευμόνων· απλώς μειώνουν το φορτίο τους, δίνοντάς τους χρόνο να ανακάμψουν. Στην προκειμένη περίπτωση, ανάκαμψη δεν υπήρχε στον ορίζοντα. Έτσι, η ιατρική ομάδα πήρε μια ριζοσπαστική απόφαση: αφαίρεσε ολοκληρωτικά τους πνεύμονες του ασθενούς και εγκατέστησε ένα πειραματικό σύστημα που ονόμασαν TAL (Total Artificial Lung).
Η λογική του TAL ήταν απλή στη σύλληψη, αλλά εξαιρετικά σύνθετη στην πράξη. Το αίμα αποστραγγιζόταν από τη δεξιά πλευρά της καρδιάς και διοχετευόταν σε μια εξωτερική αντλία και οξυγονωτή, όπου αφαιρούνταν το διοξείδιο του άνθρακα και προστίθετο οξυγόνο. Στη συνέχεια, το οξυγονωμένο αίμα επέστρεφε απευθείας στον αριστερό κόλπο της καρδιάς μέσω δύο ξεχωριστών αγωγών, διατηρώντας γεμάτη την αριστερή κοιλία ώστε να μπορεί να στέλνει αίμα σε όλο το σώμα. Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ότι το σύστημα δεν υποκαθιστούσε μόνο την αναπνευστική λειτουργία, αλλά κρατούσε σταθερή και την καρδιακή κυκλοφορία, ακόμη και εν μέσω σηψαιμίας.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής χειρουργό της ομάδας, μέσα σε λίγες ώρες από την τοποθέτηση του TAL, η κατάσταση του ασθενούς άρχισε να βελτιώνεται. Δύο ημέρες αργότερα, πραγματοποιήθηκε η διπλή μεταμόσχευση πνευμόνων χωρίς σοβαρές επιπλοκές. Μία εβδομάδα μετά, ο άνδρας αποσωληνώθηκε. Οκτώ εβδομάδες αργότερα, πήρε εξιτήριο. Και δύο χρόνια μετά το περιστατικό, οι νέοι του πνεύμονες συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά. Οι εργαστηριακές εξετάσεις έδειξαν επίσης ότι οι αρχικοί του πνεύμονες ήταν τόσο κατεστραμμένοι και μολυσμένοι, ώστε χωρίς αυτή την παρέμβαση δεν θα είχε επιβιώσει για πολύ ακόμη.
Όχι μια έτοιμη λύση που μπορεί να εφαρμοστεί παντού
Οι ίδιοι οι γιατροί υπογραμμίζουν ότι προς το παρόν πρόκειται για απόδειξη ιδέας, όχι για μια έτοιμη λύση που μπορεί να εφαρμοστεί παντού. Μόνο ελάχιστα εξειδικευμένα κέντρα διαθέτουν σήμερα την τεχνογνωσία και τους πόρους για να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν ένα τέτοιο σύστημα. Ωστόσο, οι ερευνητές αισιοδοξούν ότι η προσέγγιση μπορεί να τυποποιηθεί, ανοίγοντας τον δρόμο ώστε ασθενείς που μέχρι τώρα θεωρούνταν «μη επιλέξιμοι» για μεταμόσχευση να αποκτήσουν μια δεύτερη ευκαιρία ζωής.
Τα επόμενα βήματα περιλαμβάνουν τη δημιουργία πολυκεντρικών μητρώων και συνεργατικών πλαισίων, ώστε να συγκεντρωθούν περισσότερα δεδομένα και να βελτιωθούν κρίσιμες παράμετροι, όπως τα πρωτόκολλα αντιπηκτικής αγωγής και τα κριτήρια επιλογής ασθενών. Παράλληλα, η ομάδα σκοπεύει να αξιοποιήσει μοριακά δεδομένα από την παρούσα μελέτη για να εντοπίζει πιο έγκαιρα ποιοι ασθενείς έχουν μη αναστρέψιμη πνευμονική βλάβη και θα ωφεληθούν περισσότερο από μια τέτοια τεχνολογία.
Πέρα από το μεμονωμένο περιστατικό, το TAL θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα για το μέλλον της υποστήριξης ζωτικών οργάνων. Αν μέχρι σήμερα η ιατρική μιλούσε για «γέφυρες» προς τη μεταμόσχευση — προσωρινές λύσεις που κρατούν έναν ασθενή σταθερό — εδώ βλέπουμε μια γέφυρα που αντικαθιστά πλήρως ένα όργανο, έστω και για περιορισμένο χρόνο. Είναι μια μετατόπιση από την υποβοήθηση στην ολική υποκατάσταση, με τεράστιες προεκτάσεις για τη μεταμοσχευτική ιατρική και την εντατική θεραπεία.
Σε μια εποχή όπου οι λίστες αναμονής για μεταμοσχεύσεις παραμένουν μεγάλες και οι βαριά πάσχοντες συχνά δεν προλαβαίνουν, τέτοιες τεχνολογίες δεν είναι απλώς εντυπωσιακές. Είναι εν δυνάμει σωτήριες. Το να κρατήσεις έναν άνθρωπο ζωντανό χωρίς πνεύμονες για 48 ώρες μπορεί να ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία. Στην πραγματικότητα, όμως, είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών έρευνας και μιας τολμηρής κλινικής απόφασης — και ίσως το πρώτο κεφάλαιο μιας νέας εποχής στην τεχνητή υποστήριξη οργάνων.