Η ταχύτητα με την οποία επανέρχονται οι παλμοί της καρδιάς μετά την άσκηση μπορεί να αποκαλύψει πολλά για την κατάσταση της υγείας μας, ακόμη και να συνδέεται με τον κίνδυνο πρόωρου θανάτου.
Πρόκειται για την αποκατάσταση καρδιακών παλμών (Heart Rate Recovery – HRR), έναν απλό δείκτη που βοηθά στην αξιολόγηση της καρδιαγγειακής υγείας και της φυσικής κατάστασης.
Εάν η καρδιά χτυπά έντονα όταν ανεβαίνουμε μια σκάλα ή λαχανιάζουμε υπερβολικά όταν τρέχουμε για να προλάβουμε το λεωφορείο, ενδέχεται να μην έχουμε καλή φυσική κατάσταση. Ωστόσο, εξίσου σημαντικό είναι το πόσο γρήγορα η καρδιά επιστρέφει σε πιο φυσιολογικούς ρυθμούς όταν σταματάμε την προσπάθεια.
Τι είναι η αποκατάσταση των καρδιακών παλμών
Η καρδιακή αποκατάσταση μετρά τη διαφορά ανάμεσα στους παλμούς αμέσως μετά την άσκηση και σε εκείνους που καταγράφονται περίπου ένα λεπτό αργότερα. Σύμφωνα με τη Νίσια Γκόλντμπεργκ, καρδιολόγο στην Ιατρική Σχολή Grossman του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, ο συγκεκριμένος δείκτης αποτελεί σημαντική ένδειξη της καρδιαγγειακής υγείας.
Έρευνες έχουν συνδέσει την ανεπαρκή αποκατάσταση των παλμών με αυξημένο κίνδυνο υπέρτασης και καρδιαγγειακών επεισοδίων. Παράλληλα, τα ευρήματα δείχνουν ότι μπορεί να προσφέρει πληροφορίες για τη γενικότερη κατάσταση του οργανισμού και τον κίνδυνο θανάτου από οποιαδήποτε αιτία.
Το 1999, επιστήμονες της Cleveland Clinic στο Οχάιο δημοσίευσαν μελέτη στην οποία εξετάστηκαν περίπου 2.400 ενήλικες, οι οποίοι παρακολουθήθηκαν για έξι χρόνια. Όσοι παρουσίαζαν χαμηλή καρδιακή αποκατάσταση είχαν περίπου τετραπλάσιες πιθανότητες να πεθάνουν κατά τη διάρκεια της περιόδου παρακολούθησης.
Μεταγενέστερες έρευνες κατέληξαν σε παρόμοια συμπεράσματα, υποδεικνύοντας ότι η HRR μπορεί να προβλέψει τον κίνδυνο θανάτου ακόμη και σε ανθρώπους χωρίς εμφανή καρδιακά προβλήματα. Μάλιστα, σε νεαρούς και μεσήλικες ενήλικες έχει συσχετιστεί στενά με τον κίνδυνο θανάτου, ακόμη και περισσότερο από την υψηλή αρτηριακή πίεση.
Πώς γίνεται το τεστ στο σπίτι
Πριν ξεκινήσει κάποιος ένα νέο πρόγραμμα άσκησης, είναι σημαντικό να συμβουλευτεί τον γιατρό του. Το τεστ δεν είναι κατάλληλο για άτομα με προϋπάρχουσες καρδιοπάθειες χωρίς ιατρική επίβλεψη. Εάν εμφανιστούν ζάλη, πόνος ή σφίξιμο στο στήθος ή δύσπνοια δυσανάλογη με την προσπάθεια, η άσκηση πρέπει να διακοπεί αμέσως.
Για τη μέτρηση χρειάζονται ένα χρονόμετρο, χαρτί και μολύβι ή μια συσκευή καταγραφής παλμών, όπως ένα έξυπνο ρολόι.
Αρχικά, υπολογίζεται κατά προσέγγιση η μέγιστη καρδιακή συχνότητα, αφαιρώντας την ηλικία από το 220. Στη συνέχεια, πραγματοποιείται άσκηση αρκετά έντονη ώστε οι παλμοί να φτάσουν στο 70%-85% της μέγιστης καρδιακής συχνότητας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με τρέξιμο, ποδηλασία ή κωπηλασία, ανάλογα με τη φυσική κατάσταση του ατόμου.
Αμέσως μετά τη διακοπή της άσκησης, καταγράφονται οι παλμοί. Εάν δεν υπάρχει έξυπνο ρολόι, μπορούμε να μετρήσουμε τους χτύπους στον λαιμό για δέκα δευτερόλεπτα και να πολλαπλασιάσουμε τον αριθμό επί έξι. Ακολουθεί ένα λεπτό ξεκούρασης, καθιστοί ή ξαπλωμένοι, και επαναλαμβάνεται η μέτρηση.
Η διαφορά ανάμεσα στις δύο τιμές αποτελεί την καρδιακή αποκατάσταση.
Μια πτώση τουλάχιστον 18 παλμών μέσα στο πρώτο λεπτό θεωρείται γενικά καλή ένδειξη, ενώ αποκατάσταση μικρότερη από 12 παλμούς μπορεί να συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικών προβλημάτων υγείας.
Ωστόσο, οι τιμές εξαρτώνται από την ηλικία, το επίπεδο φυσικής κατάστασης και τις συνθήκες της μέτρησης. Δεν αποτελούν από μόνες τους διάγνωση ούτε μπορούν να προβλέψουν με βεβαιότητα τον κίνδυνο θανάτου για ένα συγκεκριμένο άτομο.
Ο ρόλος του πνευμονογαστρικού νεύρου
Η σχέση ανάμεσα στην καρδιακή αποκατάσταση και την υγεία φαίνεται να συνδέεται με τη λειτουργία του πνευμονογαστρικού νεύρου, το οποίο μεταφέρει σήματα μεταξύ του εγκεφάλου, της καρδιάς και άλλων οργάνων, όπως το ήπαρ και το έντερο.
Η Λίντσεϊ Μπότομς, καθηγήτρια Επιστημών Άσκησης και Υγείας στο Πανεπιστήμιο του Χέρτφορντσιρ στη Βρετανία, περιγράφει τα δύο συστήματα που ελέγχουν την καρδιά ως εξής: «Έχουμε δύο συστήματα που λειτουργούν πάνω στην καρδιά: ένα φρένο και ένα γκάζι».
Κατά την άσκηση ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το «γκάζι» του οργανισμού, αυξάνοντας τους παλμούς και τη ροή του αίματος προς τους μυς. Όταν σταματά η προσπάθεια, το σώμα εξακολουθεί να χρειάζεται αυξημένη αιμάτωση και οξυγόνο για την αποκατάσταση των μυών και την απομάκρυνση των μεταβολικών υποπροϊόντων.
Στη συνέχεια ενεργοποιείται το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το «φρένο», που επαναφέρει σταδιακά τον οργανισμό σε κατάσταση ηρεμίας. Όσο βελτιώνεται η φυσική κατάσταση, τόσο αποτελεσματικότερα λειτουργεί αυτή η εναλλαγή.
Ο αυξημένος πνευμονογαστρικός τόνος έχει επίσης συνδεθεί με καλύτερη ψυχική υγεία, γνωστική λειτουργία και ανοσολογική απόκριση, καθώς και με χαμηλότερα επίπεδα φλεγμονής.
Πώς μπορεί να βελτιωθεί
Εάν οι μετρήσεις προκαλούν ανησυχία, η Γκόλντμπεργκ συνιστά επίσκεψη σε γιατρό για ολοκληρωμένη αξιολόγηση του καρδιαγγειακού κινδύνου.
Τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι η κατάσταση δεν μπορεί να βελτιωθεί. Μελέτες δείχνουν ότι προγράμματα συστηματικής άσκησης μπορούν να ενισχύσουν την καρδιακή αποκατάσταση και να μειώσουν τον κίνδυνο.
Το γρήγορο περπάτημα, η ποδηλασία, το τζόκινγκ, το τρέξιμο, η κολύμβηση, ακόμη και ο χορός, αποτελούν επιλογές που προτείνει η καρδιολόγος, ανάλογα με τις δυνατότητες κάθε ατόμου.
Όπως επισημαίνει το BBC, όλο το περιεχόμενο του παρόντος άρθρου παρέχεται αποκλειστικά για γενική ενημέρωση και δεν υποκαθιστά την σημασία της ιατρική επίσκεψης.