Η γρίπη έχει ήδη κάνει φέτος νωρίτερα την εμφάνισή της στη χώρα μας και προκαλεί ερωτήματα στους ειδικούς γιατρούς και τους επιδημιολόγους σχετικά με την εξέλιξη της επιδημικής περιόδου στην Ελλάδα.
Θα ακολουθήσει ένα ισχυρό επιδημικό κύμα της νόσου ή η αυξημένη δραστηριότητα θα διατηρηθεί για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, χωρίς ανάλογη ένταση;
Οι ασφαλείς προβλέψεις παραμένουν δύσκολες.
Η γρίπη είναι μία οξεία νόσος του αναπνευστικού συστήματος, η οποία προκαλείται από τους ιούς της γρίπης και μεταδίδεται πολύ εύκολα από το ένα άτομο στο άλλο. Μπορεί να προκαλέσει από ήπια έως και πολύ σοβαρή νόσο. Οι περισσότεροι υγιείς άνθρωποι ξεπερνούν τη γρίπη χωρίς να παρουσιάσουν επιπλοκές, ορισμένοι, όμως, οι οποίοι ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου, αυξάνουν τις πιθανότητες για σοβαρές επιπλοκές.
Ο καθηγητής Μικροβιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Αθανάσιος Τσακρής, εξηγεί σήμερα στο iefimerida ότι «Η νέα περίοδος της γρίπης ξεκινά σε ένα περιβάλλον αυξημένης κυκλοφορίας αναπνευστικών ιών, θέτοντας δύο κρίσιμα ερωτήματα για την Ελλάδα και την υπόλοιπη Ευρώπη: ποια στελέχη αναμένεται να επικρατήσουν και πόσο αποτελεσματικό θα είναι το φετινό εμβόλιο; Παράλληλα, η ετοιμότητα των συστημάτων Υγείας παραμένει καθοριστική για την αντιμετώπιση ενός ενδεχόμενου ισχυρού επιδημικού κύματος».
Αξίζει να σημειωθεί, σε κάθε περίπτωση, ότι η εικόνα από το νότιο ημισφαίριο αποτελεί κάθε χρόνο έναν από τους δείκτες που βοηθούν τους επιστήμονες να εκτιμήσουν την εξέλιξη της γρίπης στον βορρά.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο Αθανάσιος Τσακρής, «τα φετινά δεδομένα από εκεί ανέδειξαν τον υπότυπο Α(H3N2), με ιδιαίτερη παρουσία του γενετικού υποκλάδου Κ, ως σημαντικό παράγοντα της επιδημικής δραστηριότητας.
Το ενδεχόμενο να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο και στην Ευρώπη αποτελεί εύλογο αντικείμενο επιτήρησης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η πορεία της επιδημίας θα είναι ίδια σε όλες τις χώρες.
Ο Α(H1N1)pdm09 παραμένει επίσης σημαντικός υπότυπος της εποχικής γρίπης, ενώ οι ιοί της γρίπης Β εξακολουθούν να αποτελούν μέρος της επιδημιολογικής επιτήρησης».
Έτσι, σύμφωνα πάντα με τον καθηγητή, «η εμφάνιση και η ευρεία διασπορά του υποκλάδου Κ οδήγησαν στην επικαιροποίηση της σύνθεσης του εμβολίου στο βόρειο ημισφαίριο για την περίοδο 2026-2027. Το νέο εμβολιαστικό στέλεχος A(H3N2) επιλέχθηκε ώστε να αντιστοιχεί καλύτερα στους ιούς που αναμένεται να κυκλοφορήσουν, συμπεριλαμβανομένου του υποκλάδου Κ. Ωστόσο, η βελτιωμένη αντιγονική αντιστοιχία δεν εγγυάται συγκεκριμένο επίπεδο κλινικής αποτελεσματικότητας, κάτι το οποίο θα αξιολογηθεί με βάση τα εργαστηριακά και κλινικά δεδομένα της φετινής περιόδου».
Σε κάθε περίπτωση, η πορεία της γρίπης δεν επαναλαμβάνεται με ακρίβεια από χώρα σε χώρα ή από χρονιά σε χρονιά. Τα στελέχη που κυκλοφορούν, η προϋπάρχουσα ανοσία του πληθυσμού, η αντιστοιχία των ιών με τα εμβολιαστικά στελέχη και η εμβολιαστική κάλυψη επηρεάζουν την έκταση και τη βαρύτητα της επιδημίας. Πόσο αποτελεσματικό αναμένεται, λοιπόν, να είναι το εμβόλιο;
«Είναι ακόμη νωρίς για να υπολογιστεί με αξιοπιστία η αποτελεσματικότητά του κατά την περίοδο 2026-2027, καθώς δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα από τη φετινή κυκλοφορία του ιού».
Μας εξηγεί ο Αθανάσιος Τσακρής, ο οποίος συμπληρώνει: «Τα στοιχεία της προηγούμενης περιόδου, πάντως, προσφέρουν μια χρήσιμη εικόνα. Ευρωπαϊκή μελέτη που δημοσιεύθηκε πριν από λίγους μήνες στο Eurosurveillance και βασίστηκε σε εξωνοσοκομειακά και νοσοκομειακά δεδομένα εκτίμησε την αποτελεσματικότητα του εμβολίου έναντι της γρίπης Α στο 25%-45%. Στα παιδιά, τα ποσοστά ήταν υψηλότερα: 47%-72%.
Οι αριθμοί αυτοί αφορούν την προηγούμενη περίοδο και δεν αποτελούν πρόβλεψη για τη φετινή. Επιπλέον, η αποτελεσματικότητα μπορεί να διαφέρει ανάλογα με την ηλικία, τον υπότυπο του ιού και την έκβαση που εξετάζεται. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να θυμόμαστε ότι το εμβόλιο δεν αποτρέπει όλες τις λοιμώξεις, μπορεί όμως να μειώσει τον κίνδυνο νόσησης και των επιπτώσεών της, συμβάλλοντας στην πρόληψη σοβαρών περιστατικών και νοσηλειών.
Η αξία του δεν κρίνεται μόνο από το αν θα αποτρέψει κάθε λοίμωξη, αλλά και από τη συμβολή του στην προστασία της δημόσιας υγείας».
Ανεπαρκής η εμβολιαστική κάλυψη
Εδώ, λοιπόν, αρχίζουν τα πολύ μεγάλα προβλήματα και οι πολύ σοβαροί κίνδυνοι για τους ευπαθείς συμπολίτες μας και τα συστήματα Υγείας, αλλά και για την δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με τον Αθανάσιο Τσακρή, λοιπόν, «δυστυχώς, παρά τα οφέλη του εμβολιασμού, η εμβολιαστική κάλυψη παραμένει ανεπαρκής σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως στις μεγαλύτερες ηλικίες. Σύμφωνα με την έκθεση του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC) για την περίοδο 2024-2025, η διάμεση εμβολιαστική κάλυψη των ατόμων μεγαλύτερης ηλικίας στις ευρωπαϊκές χώρες ήταν 47%, πολύ χαμηλότερη από τα επίπεδα των πρώτων ετών της πανδημίας.
Επίσης, αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό στόχο του 75% για τις ομάδες υψηλού κινδύνου. Βέβαια, οι διαφορές μεταξύ των χωρών της Ευρώπης είναι μεγάλες, γεγονός που δείχνει ότι δεν υπάρχει ενιαία τάση».
Ποιοι κίνδυνοι προκύπτουν από τη χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη; Ο καθηγητής μας εξηγεί με σαφήνεια και κατηγορηματικά: «Δεν καθιστά από μόνη της τον ιό πιο μεταδοτικό. Αφήνει, όμως, περισσότερους ανθρώπους χωρίς την πρόσθετη προστασία που προσφέρει ο εμβολιασμός. Έτσι, όταν αυξάνεται η κυκλοφορία της γρίπης, μπορεί να καταγραφούν περισσότερες λοιμώξεις, επιπλοκές και νοσηλείες. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος σοβαρής νόσησης αφορά τους ηλικιωμένους, τα άτομα με χρόνια νοσήματα και όσους έχουν εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα. Η γρίπη μπορεί να προκαλέσει πνευμονία ή να επιδεινώσει καρδιαγγειακές, αναπνευστικές και άλλες χρόνιες παθήσεις. Η αύξηση των σοβαρών περιστατικών μπορεί, παράλληλα, να επιβαρύνει σημαντικά τα νοσοκομεία. Η εκτεταμένη κυκλοφορία του ιού προκαλεί επίσης απουσίες από την εργασία και το σχολείο και αυξάνει την πιθανότητα μετάδοσης σε ευάλωτα άτομα».
Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, ο εμβολιασμός των ομάδων υψηλού κινδύνου και των επαγγελματιών Υγείας αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης. Η υγιεινή των χεριών, ο καλός αερισμός των εσωτερικών χώρων και η χρήση ατομικής μάσκας προστασίας όταν υπάρχουν συμπτώματα, ιδιαίτερα σε χώρους με ευάλωτα άτομα, συμπληρώνουν τα ενδεδειγμένα και επαρκώς τεκμηριωμένα μέτρα προστασίας.
Ομάδες υψηλού κινδύνου
Αξίζει να σημειωθεί, τέλος, ότι τον υψηλότερο κίνδυνο για σοβαρή νόσηση και εμφάνιση επιπλοκών διατρέχουν συγκεκριμένα οι εξής ομάδες του γενικού πληθυσμού:
- Άτομα ηλικίας 60 ετών και άνω
- Έγκυες γυναίκες ανεξαρτήτου ηλικίας κύησης
- Θηλάζουσες
- Άτομα με Δείκτη Μάζας Σώματος άνω του 40
- Παιδιά που παίρνουν ασπιρίνη μακροχρόνια (π.χ. νόσος Kawasaki, ρευματοειδής αρθρίτιδα και άλλα), για τον πιθανό κίνδυνο εμφάνισης συνδρόμου Reye μετά από γρίπη
- Άτομα που βρίσκονται σε στενή επαφή με παιδιά κάτω των 6 μηνών ή φροντίζουν άτομα με υποκείμενο νόσημα, τα οποία διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών από τη γρίπη
- Κλειστοί πληθυσμοί (προσωπικό και εσωτερικοί σπουδαστές σχολείων, στρατιωτικών και αστυνομικών σχολών, ειδικών σχολείων ή σχολών, τρόφιμοι και προσωπικό ιδρυμάτων, νεοσύλλεκτων στις ένοπλες δυνάμεις κ.α.). Στρατεύσιμοι στα κέντρα κατάταξης και ειδικά όσοι κατατάσσονται κατά τους χειμερινούς μήνες (Οκτώβριο-Μάρτιο)
- Εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και λοιποί εργαζόμενοι)
- Επαγγελματίες, όπως κτηνίατροι, πτηνοτρόφοι, χοιροτρόφοι, σφαγείς και γενικά άτομα που έρχονται σε συστηματική επαφή με πουλερικά
- Παιδιά, ηλικίας άνω των 6 μηνών και ενήλικες που παρουσιάζουν έναν ή περισσότερους από τους παρακάτω επιβαρυντικούς παράγοντες ή χρόνια νοσήματα:
- Άσθμα ή άλλες χρόνιες πνευμονοπάθειες
- Καρδιακή νόσο με σοβαρές αιμοδυναμικές διαταραχές
- Ανοσοκαταστολή (κληρονομική ή επίκτητη εξαιτίας νοσήματος ή θεραπείας).
- Μεταμόσχευση οργάνων
- Δρεπανοκυτταρική νόσο (και άλλες αιμοσφαιρινοπάθειες)
- Σακχαρώδη διαβήτη ή άλλο χρόνιο μεταβολικό νόσημα
- Χρόνια νεφροπάθεια
- Νευρομυϊκά ή νευρολογικά νοσήματα