Μπορεί ο άνθρωπος στο μέλλον να φθάσει τα 130; Ναι απαντά ο Κωνσταντίνος Στρατάκης.
Όταν ο κορυφαίος διεθνώς Έλληνας καθηγητής Γενετικής και Ενδοκρινολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Κωνσταντίνος Στρατάκης, ο οποίος είναι παγκοσμίου φήμης ειδικός στην γενετική των ενδοκρινικών νοσημάτων, την ογκολογία και την Ιατρική Ακριβείας, μας εξηγεί σήμερα στο iefimerida ότι αναμένεται στο ορατό μέλλον να διενεργούμε ένα “γονιδιακό check – up” ακόμη και από τις μικρές ηλικίες, όταν ο ίδιος εκτιμά ότι, ναι, μπορεί ο άνθρωπος να ξεπεράσει κάποτε ακόμη και το βιολογικό όριο των 120 – 130 ετών, και μάλιστα με υγιή μακροζωία, καταλαβαίνει κανείς πολύ εύκολα ότι η Ιατρική επιστήμη τείνει να εξελίσσεται και να αναπτύσσεται πλέον με γεωμετρική πρόοδο.
Ο Κωνσταντίνος Στρατάκης μιλά επίσης στο iefimerida για την επόμενη μεγάλη αλλαγή στην Ιατρική: τη μετάβαση από τη θεραπεία της νόσου στην πρόβλεψη, την εξατομίκευση και την πρόληψή της.
Ο ίδιος αναφέρεται ακόμη στη γενετική του καρκίνου, την Ιατρική Ακριβείας, την πρόληψη των χρόνιων νοσημάτων, αλλά και στη διαφορά ανάμεσα στην επιστημονικά τεκμηριωμένη ιατρική της μακροζωίας και τον δημόσιο διάλογο στη χώρα μας σχετικά με τα λεγόμενα “κέντρα μακροζωίας”.
Η πλήρης συνέντευξη του καθηγητή, Κωνσταντίνου Στρατάκη, στο iefimerida:
- Κύριε καθηγητά, πιστεύετε ότι, στο ορατό μέλλον, θα διενεργούμε ένα “γονιδιακό check - up” από μικρή ηλικία, δεδομένης της εξέλιξης την οποία έχει σημειώσει η αποκωδικοποίηση του DNA;
Είναι αλήθεια ότι ζούμε μια επανάσταση στην Ιατρική και δεν είναι άλλος ο λόγος παρά οι πρόοδοι στην Γενετική και τις εφαρμογές της, η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης και η ανάπτυξη της Ιατρικής Ακριβείας. Ήδη από τα πρώτα χρόνια του 21ου αιώνα έχουμε έναν ακριβή χάρτη των χρωμοσωμάτων μας με την διεύθυνση κάθε γονιδίου και την δομή τους, αυτό που λέμε ανθρώπινο γονιδίωμα. Επίσης, ξέρουμε πολλά για το πως λειτουργούν τα κύτταρα και οι οργανισμοί, πως κληρονομούνται τα χαρακτηριστικά, τι προκαλεί γενετικές νόσους, κοκ, και μαθαίνουμε κάθε μέρα περισσότερα. Ήδη για χιλιάδες γενετικά νοσήματα γνωρίζουμε τι τα προκαλεί και για ορισμένα υπάρχουν γονιδιακές θεραπείες, όλες βασισμένες στο DNA.
Έτσι η σύγχρονη ιατρική μπορεί να προσφέρει εξατομικευμένες υπηρεσίες υγείας, με βάση την Γενετική. Για αυτό και, ναι!, θα διενεργούμε ένα “γονιδιακό check up” από μικρή ηλικία. Ήδη αυτό γίνεται σε περιορισμένη κλίμακα, σε παιδιά που νοσηλεύονται στην εντατική μονάδα νεογνών ή αναπτύσσουν μια σοβαρή νόσο σε μικρή ηλικία.
- Αλήθεια, πόσο αξιόπιστη είναι σήμερα η πρόβλεψη μέσω DNA;
Η γνώση του γενετικού υλικού μας, του χάρτη μας, του “σκληρού δίσκου” με τον οποίο γεννηθήκαμε μας επιτρέπει να γνωρίζουμε τις προδιαθέσεις, το τι νόσους θα αναπτύξουμε, πως απαντάμε στη θεραπεία, τι φάρμακα και σε τι δόσεις, και βέβαια οδηγεί στην πρόληψη, υιοθετώντας ένα τρόπο ζωής με οδηγίες εξατομικευμένες, βασισμένες στη γενετική πληροφορία και στοχευμένες στις ανάγκες μας.
Η προσωποποιημένη ιατρική και η πρόληψη είναι οι δύο πυλώνες στους οποίους βασίζεται η Ιατρική του σήμερα που έτσι επιστρέφει στις Ιπποκράτειες ρίζες της: “είναι καλύτερα να ξέρεις με τι ασθενή έχεις να κάνεις, από το να γνωρίζεις τι νόσο έχει ο ασθενής” και “κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν”.
«Η Γενετική έχει αλλάξει ριζικά την Ογκολογία»
- Στο χώρο της Ογκολογίας πραγματοποιούνται μεγάλα και σπουδαία επιστημονικά ιατρικά άλματα, τα τελευταία χρόνια. Έχουμε φτάσει στο σημείο να εντοπίζουμε με υψηλή αξιοπιστία καρκίνους σε κληρονομική προδιάθεση;
Η Γενετική έχει αλλάξει ριζικά την Ογκολογία, ιδιαίτερα σε ανθεκτικές ή σπάνιες μορφές καρκίνου. Επιτρέπει την κατανόηση των μοριακών μηχανισμών που οδηγούν στη νόσο και τον εντοπισμό θεραπευτικών στόχων που δεν είναι ορατοί με τις κλασικές μεθόδους. Η χρήση γενετικών και μοριακών εξετάσεων μπορεί να καθοδηγήσει την επιλογή στοχευμένων θεραπειών, αυξάνοντας την πιθανότητα ανταπόκρισης και μειώνοντας την έκθεση του ασθενούς σε αναποτελεσματικές θεραπευτικές αγωγές.
Επιπλέον, σε κληρονομικές μορφές καρκίνου, ή στην προδιάθεση, η γενετική συμβουλευτική αποτελεί θεμέλιο της σύγχρονης ιατρικής ακριβείας. Ο ρόλος της δεν περιορίζεται στη διάγνωση, αλλά επεκτείνεται στην κατανόηση του ατομικού κινδύνου, στη σωστή ενημέρωση και στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων από τον εξεταζόμενο.
Να θυμόμαστε ότι η γενετική πληροφορία χωρίς κατάλληλη συμβουλευτική μπορεί να προκαλέσει σύγχυση ή άγχος. Με τη σωστή καθοδήγηση, όμως, μετατρέπεται σε εργαλείο πρόληψης.
Τέλος, η πολιτική πρόσβασης σε αυτές τις εξετάσεις πρέπει να βασίζεται σε σαφή κλινικά κριτήρια και επιστημονική τεκμηρίωση. Στην Ελλάδα, στο Ελληνικό Δίκτυο Μοριακής Ογκολογίας, που έχω την τιμή να συντονίζω (www.edimo.gr), ένα πρόγραμμα χρηματοδοτημένο από το Ταμείο Ανάκαμψης, κάναμε εξαιρετική και πρωτοπόρα δουλειά στην ογκολογία.
«Τίποτε από όσα σας λέω δεν έχει σχέση με όσα ακούγονται σήμερα για την μακροζωία»
- Κύριε καθηγητά, επειδή διεξάγεται και μία αποπροσανατολιστική συζήτηση στην Ελλάδα περί μακροζωίας και κέντρων μακροζωίας, τι γνωρίζει, πραγματικά, η επιστήμη για την μακροζωία;
Η ιατρική έχει κάνει τεράστιες προόδους στην κατανόηση του γιατί γερνάμε. ‘Ολη η ιατρική εξ ορισμού είναι προσανατολισμένη στην μακροζωία. Για αυτό υπάρχουν οι γιατροί! Για να μας βοηθάνε να ζούμε καλύτερα και περισσότερο...
Από την άλλη πλευρά, η ιατρική που μελετά τους μηχανισμούς μακροζωίας μας οδηγεί στην πρόληψη. Κοιτάξτε για παράδειγμα τι ξέρουμε σήμερα:
Τα τέσσερα µεγάλα νοσήµατα που καθορίζουν σε µεγάλο βαθµό τη νοσηρότητα και τη θνησιµότητα είναι, µε αυτή τη σειρά, τα καρδιαγγειακά, ο καρκίνος, τα νευροεκφυλιστικά νοσήµατα και, ως “τρία συν ένα”, το µεταβολικό σύνδροµο µε τον διαβήτη. Το τελευταίο αυξάνει την πιθανότητα εµφάνισης όλων των υπολοίπων και συνήθως συνυπάρχει µε αυτά. Στα 60 με 64 έτη, λοιπόν, ο µέσος άνθρωπος κάνει το πρώτο του νόσηµα: µια υπέρταση, ένα εγκεφαλικό, ένα καρδιακό επεισόδιο, ένα έµφραγµα — και συνήθως επιβιώνει. Σπάνια πεθαίνει κανείς την πρώτη φορά που εµφανίζει ένα από αυτά τα µεγάλα νοσήµατα. Αυτό που σκοτώνει είναι η συσσώρευση και η φθορά. Στα 70, τα δύο τρίτα των ανθρώπων έχουν κάνει και δεύτερο χρόνιο νόσηµα. Μπορεί να είναι ένας καρκίνος, που αντιµετωπίζεται, αλλά ο οργανισµός αρχίζει να επιβαρύνεται περισσότερο. Μαζί µε τη συνολική φθορά της ηλικίας, γύρω στα 75 µπορεί να εµφανιστεί και το τρίτο χρόνιο νόσηµα: ένα νευροεκφυλιστικό, µια ήπια άνοια. Αν υπάρχει µεταβολικό σύνδροµο, τα πράγµατα γίνονται ακόµη δυσκολότερα: προστίθεται ο διαβήτης.
Η στατιστική δείχνει πόσο αµείλικτα είναι τα νούµερα και µας βοηθά να καταλάβουµε την εξέλιξη της ζωής. Και κυρίως αυτό που συζητάµε εδώ: πώς προλαµβάνεις τη νόσο. Αν δεν κατανοήσεις τα νούµερα και τον τρόπο µε τον οποίο προκύπτουν, δεν µπορείς να προλάβεις τη νόσο. Αυτή είναι η ιατρική μακροζωίας...
Τίποτε από όλα όσα σας λέω εδώ δεν έχουν σχέση με αυτά που λέγονται στον δημόσιο διάλογο των ημερών για την μακροζωία....Τι σχέση έχουν οι μάγοι, τα συμπληρώματα, οι επεμβατικές πράξεις σε απλά ιατρεία ή, χειρότερα, σε κέντρα αισθητικής ή ευεξίας, με αυτά που συζητάμε εδώ; Πράγματι, αποπροσανατολισμός, όπως το λέτε...
- Είναι στις ανθρώπινες ιατρικές δυνατότητες, τελικά, το ενδεχόμενο να καταφέρουμε να παρατείνουμε σημαντικά την ανθρώπινη ζωή;
Η επιμήκυνση του προσδόκιμου είναι κάτι που ήδη το βλέπουμε, από 70-75 στη δεκαετία του ''60, στα 80-85 σήμερα, και για αυτούς που γεννιούνται σήμερα σχεδόν σίγουρα κάπου μεταξύ 90 και 100. Το αν θα ξεπεράσουμε το βιολογικό όριο των 120-130 κάποια στιγμή είναι συζητήσιμο. Νομίζω είναι εφικτό μόνο με την αντικατάσταση οργάνων που όμως είναι τεχνικά εφικτό ήδη για ορισμένα όργανα. Σήμερα για παράδειγμα, αντικαθιστούμε μια βαλβίδα καρδιάς σ' έναν 80άρη και αυτό είναι ρουτίνα. Αυτό όμως παρατείνει τη ζωή για μια δεκαετία, όχι περισσότερο. Στα 90-100 το ίδιο άτομο θα χρειαστεί νέα καρδιά. Αυτό σήμερα δεν είναι εφικτό αλλά νομίζω η τεχνολογία θα το επιτρέψει σε λίγα χρόνια. Οπότε, τότε ναι, μπορεί να περάσουμε και το όριο των 120-130. Να θυμόμαστε ότι τα κύτταρα δεν έχουν μηχανισμό θανάτου - μόνο ο πολυκυττάριος οργανισμός πεθαίνει....Οπότε, θεωρητικά, αν διατηρείς τα κύτταρα ζωντανά σε κάθε ιστό, με οποιαδήποτε τρόπο (την μεταμόσχευση, για παράδειγμα), ο πολυκυττάριος οργανισμός θα ανανέωνεται και δεν θα πεθαίνει…
«Το στοίχημα δεν είναι πόσα χρόνια θα ζήσουμε, αλλά πώς θα τα ζήσουμε»
- Μιλάμε για παράταση της ζωής, με άνοια, Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον και γεροντική κατάθλιψη, τελικά;
Το στοίχηµα δεν είναι πόσα χρόνια θα ζήσουµε, αλλά πώς θα τα ζήσουµε. Η πρόληψη δεν αφορά απλώς την αποφυγή µιας νόσου. Αφορά την ποιότητα των χρόνων που κερδίζουµε. Αυτό που συχνά δεν συνειδητοποιούµε είναι ότι ο τρόπος που ζούµε µπορεί να µας οδηγήσει σχεδόν µε µαθηµατική ακρίβεια σε ένα εγκεφαλικό ή ένα έµφραγµα. Και πολλές φορές οι άνθρωποι δεν έχουν συνδέσει κάτι που συµβαίνει στα 40 ή στα 50 µε αυτό που µπορεί να συµβεί στα 70. Υπάρχει ένας όρος γι’ αυτή την τελευταία περίοδο της ζωής: the marginal decade, η οριακή δεκαετία. Το µεγάλο στοίχηµα είναι πώς θα ζήσεις αυτά τα τελευταία χρόνια της ζωής. Θα την περάσεις ανάµεσα σε φάρµακα και νοσοκοµεία ή θα φτάσεις στο τέλος έχοντας ζήσει µια γεµάτη ζωή, µε υγεία, κάνοντας πράγµατα, απολαµβάνοντας τη ζωή σχεδόν µέχρι την τελευταία στιγµή; Ο τρόπος της ζωής µας παίζει καθοριστικό ρόλο και, μαζί με την ιατρική ακριβείας και την πρόληψη, μπορούν να οδηγήσουν στην υγιή μακροζωία, όχι απλά στην μακροζωία.