Ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος αποτελεί μια από τις πιο δραματικές εκδηλώσεις καρδιαγγειακής νόσου, καθώς πρόκειται για την ξαφνική παύση της λειτουργίας της καρδιάς, συνήθως λόγω σοβαρής αρρυθμίας. Συμβαίνει απροειδοποίητα, συχνά σε άτομα που αγνοούν ότι πάσχουν από υποκείμενη καρδιοπάθεια.
Δεν είναι μόνον αθλητές οι άτυχοι συνανθρωποί μας, οι οποίοι χάνουν αιφνιδίως τη ζωή τους και χωρίς να έχουν προηγουμένως δώσει εμφανή ανησυχητικά για την υγεία τους σημάδια. Περίπου 400.000 – 460.000 είναι οι αιφνίδιοι θάνατοι, οι οποίοι σημειώνονται ετησίως στις ΗΠΑ, ενώ εκτιμάται ότι στην Ευρώπη σημειώνονται ετησίως 3 – 4 αιφνίδιοι θάνατοι ανά 2.000 ανθρώπους στον γενικό πληθυσμό.
Πόσο συχνός είναι ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος στο γενικό πληθυσμό
Ο αιφνίδιος θάνατος εκδηλώνεται τις περισσότερες φορές σε άτομα φαινομενικά υγιή, μπορεί όμως να παρατηρηθεί και σε άτομα με προγενέστερη καρδιακή νόσο. Η συχνότητα του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου υπολογίζεται σε 0,4% στο γενικό πληθυσμό. Με το δεδομένο αυτό χάνονται στις ΗΠΑ περίπου 300.000 άνθρωποι ετησίως, με τους περισσότερους από αυτούς να μην έχουν διαγνωσμένη καρδιακή πάθηση.
Ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος, ο οποίος αποτελεί το 60% - 80% επί του συνόλου των καταγεγραμμένων αιφνιδίων θανάτων, είναι η ξαφνική και απροσδόκητη απώλεια ζωής και αποτελεί μεγάλο πρόβλημα υγείας του σύγχρονου ανθρώπου. Αφορά κυρίως τις ανεπτυγμένες κοινωνίες. Ως αιφνίδιος καρδιακός θάνατος ορίζεται αυτός που οφείλεται σε καρδιακά αίτια και συμβαίνει εντός μίας ώρας από την εκδήλωση των συμπτωμάτων.
Τα θύματα αφορούν κυρίως τον ανδρικό πληθυσμό, σε αναλογία εννέα άνδρες προς μια γυναίκα. Οι αθλητές παρουσιάζουν 2,8/1 μεγαλύτερο κίνδυνο να υποστούν αιφνίδιο θάνατο, σε σχέση με τους μη αθλητές.
Παιδιά και βρέφη
Εάν ένα παιδάκι πάσχει από καρδιαγγειακό νόσημα και αυτήν την πληροφορία δεν την γνωρίζουμε, τότε αυτό το παιδάκι μπορεί να “χαθεί” στα τέσσερα πρώτα χρόνια της ζωής του, σημειώνει, με ιδιαίτερη έμφαση, στο iefimerida ο ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Παιδιατρικής Εταιρείας, Ανδρέας Κωνσταντόπουλος.
Στην περίπτωση αυτή, μας εξηγεί ο ίδιος, απαιτείται ένας εξονυχιστικός γονιδιακός και καρδιολογικός έλεγχος, με μαγνητική τομογραφία, υπερηχογραφήματα και άλλες εξετάσεις, που μπορούν να καταδείξουν το πρόβλημα. “Ωστόσο, εάν δεν υπάρχει ιστορικό ή κληρονομικότητα, είναι μάλλον δύσκολο να εντοπιστεί το πρόβλημα και οι γονείς να ελέγξουν σε βάθος και προληπτικά το παιδί τους. Τα γενετικά μεταβολικά νοσήματα ενοχοποιούνται και αυτά για αιφνίδιους θανάτους, ωστόσο είναι σπάνια. Όσον αφορά μεγαλύτερα παιδιά και νεαρούς, το 60% των ατόμων ηλικίας κάτω των 30 ετών, που χάνονται αιφνιδίως, είναι αθλητές ή ασχολούνται έντονα με τον αθλητισμό”.
Ένα άλλο σημείο, το οποίο υπογραμμίζει ο καθηγητής, είναι επίσης οι αιφνίδιοι θάνατοι από λοιμώξεις, όπως η κεραυνοβόλος μηνιγγίτιδα και η COVID – 19. “Στην περίπτωση αυτή, πράγματι, ένα παιδί μπορεί να καταλήξει και, μάλιστα, σε χρονικό διάστημα εντός ολίγων ωρών, όμως τις περισσότερες φορές υπάρχει ένα υποκείμενο νόσημα”, καταλήγει ο Ανδρέας Κωνσταντόπουλος.
Κληρονομικά καρδιαγγειακά νοσήματα
Από την δική του πλευρά, σύμφωνα με όσα αναφέρει στο iefimerida ο κορυφαίος Έλληνας καθηγητής Καρδιολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ΕΚΕ), Κωνσταντίνος Τούτουζας, “σημαντικό ποσοστό αυτών των περιστατικών σχετίζεται με κληρονομικά καρδιαγγειακά νοσήματα, όπως η υπερτροφική μυοκαρδιοπάθεια, η διατατική μυοκαρδιοπάθεια, οι αρρυθμιογόνες μυοκαρδιοπάθειες, τα σύνδρομα κληρονομικών αρρυθμιών, οι αορτοπάθειες κλπ. Τα νοσήματα αυτά χαρακτηρίζονται από υψηλή νοσηρότητα και θνητότητα, αυξημένο κίνδυνο αιφνιδίου θανάτου και σημαντικό οικονομικό βάρος λόγω επαναλαμβανόμενων νοσηλειών και μακροχρόνιας παρακολούθησης”.
Ο Κωνσταντίνος Τούτουζας μάς εξηγεί, μάλιστα, ότι “ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις παθήσεις είναι «σιωπηλές». Μπορεί να μη δίνουν συμπτώματα για χρόνια, μέχρι να εκδηλωθούν με μια μοιραία αρρυθμία. Στους νέους και ιδιαίτερα στους αθλητές, η έντονη σωματική καταπόνηση μπορεί να λειτουργήσει ως εκλυτικός παράγοντας, όχι επειδή είναι πιο επιρρεπείς, αλλά επειδή η άσκηση αποκαλύπτει μια προϋπάρχουσα, αδιάγνωστη καρδιοπάθεια”.
Η ΕΚΕ προτείνει την εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής για την πρόληψη, με κεντρικό άξονα τη γενετική εξέταση στο πλαίσιο της ιατρικής ακριβείας. Σύμφωνα με τον προεδρο της Εταιρείας, “η διενέργεια γενετικού ελέγχου σε ασθενείς με επιβεβαιωμένα κληρονομικά μονογονιδιακά καρδιαγγειακά νοσήματα επιτρέπει τη σαφή αναγνώριση της νόσου και την προσαρμογή του κλινικού πρωτοκόλλου παρακολούθησης και θεραπείας. Με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται εξατομικευμένη φροντίδα, με προφανή οφέλη τόσο για τον ασθενή όσο και για το σύστημα υγείας. Κομβικό στοιχείο της πρότασης αποτελεί ο οικογενειακός έλεγχος. Μέσω της ταυτοποίησης των συγγενών που φέρουν το παθολογικό γονιδιακό εύρημα, δίνεται η δυνατότητα στενής και προληπτικής παρακολούθησης, πριν εκδηλωθούν επιπλοκές. Αντίθετα, όσοι συγγενείς δεν φέρουν το εύρημα απαλλάσσονται από ισόβιες εξετάσεις και άγχος, αποφορτίζοντας παράλληλα και το σύστημα υγείας από μη αναγκαίες πράξεις”.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ΕΚΕ εισηγείται τη θεσμοθέτηση δωρεάν γενετικού ελέγχου μέσω του ΕΣΥ. “Ο γενετικός έλεγχος έχει αποδειχθεί οικονομικά αποδοτικός”, συμπληρώνει ο Κωνσταντίνος Τούτουζας, “με χαμηλό κόστος ανά ποιοτικά προσαρμοσμένο έτος ζωής , ιδιαίτερα σε μυοκαρδιοπάθειες, σύνδρομα αρρυθμιών, αορτοπάθειες και οικογενείς δυσλιπιδαιμίες. Η πρόληψη σοβαρών επιπλοκών – όπως εμφύτευση απινιδωτή, επεμβάσεις για κολπική μαρμαρυγή, αντιμετώπιση καρδιακής ανεπάρκειας και συχνές νοσηλείες – μπορεί να εξοικονομήσει εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ ανά ασθενή σε βάθος χρόνου”.
Παράλληλα, η ΕΚΕ προτείνει την ενσωμάτωση του οικογενειακού ελέγχου στις εθνικές κατευθυντήριες οδηγίες, η θεσμοθέτηση της γενετικής συμβουλευτικής στην εκπαίδευση των επαγγελματιών Υγείας και η αξιοποίηση του ήδη υπάρχοντος μητρώου ασθενών και φορέων, με τα κλινικά και γενετικά δεδομένα να συγκεντρώνονται στην Εθνική Πλατφόρμα του Δικτύου Ιατρικής Ακρίβειας στην Καρδιολογία.
Η πρόληψη του αιφνίδιου καρδιακού θανάτου δεν είναι πλέον θεωρητικός στόχος. Με στοχευμένο γενετικό έλεγχο, έγκαιρη διάγνωση, εκπαίδευση στην καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ) και ισότιμη πρόσβαση στην ιατρική ακριβείας, “μπορούμε να μετατοπίσουμε το βάρος από την αντιμετώπιση των επιπλοκών στην πρόληψη, σώζοντας ζωές – ιδίως νέων ανθρώπων κάτω των 40 ετών – και μειώνοντας ταυτόχρονα το κοινωνικό και οικονομικό κόστος”, καταλήγει ο πρόεδρος της ΕΚΕ.