Όπως εξηγεί μια δημοσιογράφος που ζει στη Ρώμη, το πρόβλημα δεν είναι η εγκληματικότητα όσο οι μικρές παγίδες που μετατρέπουν ένα ταξίδι σε εφιάλτη.
- Η κλασική μορφή τουριστικής εγκληματικότητας παραμένουν οι πορτοφολάδες, οι οποίοι δρουν σε οργανωμένες ομάδες σε χώρους με συνωστισμό. Οι δράστες συχνά μοιάζουν με τουρίστες ή οικογένειες, αγοράζοντας εισιτήρια για μουσεία ώστε να μην κινούν υποψίες.
- Μεγάλη ανησυχία προκαλεί η ραγδαία αύξηση των κλεφτών κινητών τηλεφώνων, κυρίως σε Λονδίνο, Παρίσι και Ρώμη. Οι δράστες, συνήθως με ποδήλατα ή μηχανάκια, αρπάζουν τις συσκευές από τα χέρια αφηρημένων τουριστών που βγάζουν φωτογραφίες.
- Σημαντική κατηγορία απάτης αποτελούν τα ταξί, όπου οδηγοί επικαλούνται «χαλασμένα» ταξίμετρα ή ακολουθούν τεράστιες διαδρομές. Παράλληλα, στο δρόμο, η μέθοδος του «δωρεάν δώρου» χρησιμοποιείται για την επιθετική απαίτηση χρημάτων από τους επισκέπτες.
- Η εκμετάλλευση συνεχίζεται σε εστιατόρια με υπερβολικές ή κρυφές χρεώσεις και με τους μεταπωλητές εισιτηρίων. Πολλοί τουρίστες πληρώνουν υπέρογκα ποσά για εισιτήρια σε αξιοθέατα, τα οποία τελικά αποδεικνύονται άκυρα ή ποτέ δεν εκδίδονται.
Για πολλούς από μας, η Ευρώπη εξακολουθεί να μοιάζει σχεδόν ιδανική ως τουριστικός προορισμός: πλατείες γεμάτες ζωή, υπαίθρια καφέ, ιστορικά κέντρα που μπορεί κανείς να διασχίσει με τα πόδια και μια αίσθηση δημόσιας ασφάλειας που συχνά θεωρείται δεδομένη. Όμως πίσω από τη ρομαντική εικόνα του ευρωπαϊκού τουρισμού κρύβεται και μια λιγότερο φωτογενής πραγματικότητα: οι μικροκλοπές και οι τουριστικές απάτες αποτελούν πλέον οργανωμένη «βιομηχανία» σε πολλές μεγάλες πόλεις της ηπείρου.
Παγίδες που μπορούν να μετατρέψουν ένα ταξίδι σε εφιάλτη
Από τη Ρώμη και το Παρίσι μέχρι τη Βαρκελώνη και το Λονδίνο, οι αρχές προειδοποιούν ότι οι επισκέπτες πρέπει να είναι πολύ πιο προσεκτικοί απ’ όσο πιστεύουν. Και όπως εξηγεί η δημοσιογράφος Λόρα Ιτζκόβιτς, μια Αμερικανίδα που ζει μόνιμα στη Ρώμη, το πρόβλημα δεν είναι τόσο η βίαιη εγκληματικότητα όσο οι δεκάδες μικρές παγίδες που μπορούν να μετατρέψουν ένα ταξίδι σε εφιάλτη.
Η ίδια παραδέχεται ότι αισθάνεται γενικά ασφαλέστερα στην Ευρώπη απ’ ό,τι στις Ηνωμένες Πολιτείες, ωστόσο έχει υπάρξει και η ίδια θύμα κλοπής όταν της άρπαξαν το iPhone μέσα από την τσέπη του παλτού της σε σούπερ μάρκετ λίγα τετράγωνα μακριά από το σπίτι της. Φίλη της είδε επίσης την τσάντα της να εξαφανίζεται από τραπέζι εστιατορίου μέσα σε δευτερόλεπτα. «Αρκεί να έχεις επίγνωση του τι συμβαίνει γύρω σου» σημειώνει, υπογραμμίζοντας ότι οι περισσότεροι ταξιδιώτες δεν πέφτουν θύματα επειδή οι απατεώνες είναι αόρατοι, αλλά επειδή χαλαρώνουν υπερβολικά μέσα στο κλίμα διακοπών.
Η πιο κλασική μορφή τουριστικής εγκληματικότητας
Η πιο κλασική μορφή τουριστικής εγκληματικότητας στην Ευρώπη παραμένουν οι πορτοφολάδες. Μετρό, λεωφορεία, ουρές σε αξιοθέατα και πολυσύχναστες πλατείες λειτουργούν σαν ιδανικό πεδίο δράσης για οργανωμένες ομάδες που μπορούν να αδειάσουν μια τσάντα ή μια τσέπη μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα. Οι ειδικοί συμβουλεύουν τους ταξιδιώτες να φορούν τις τσάντες τους μπροστά στο σώμα, να αποφεύγουν ανοιχτά σακίδια και να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί σε χώρους όπου υπάρχει συνωστισμός.
Η Ελίζαμπεθ Χιθ, δημοσιογράφος που ζει στην Ούμπρια και ιδρύτρια της Villaggio Tours, προειδοποιεί ότι οι σύγχρονοι πορτοφολάδες δεν θυμίζουν απαραίτητα μικροκακοποιούς του δρόμου. «Μπορεί να μοιάζουν με οικογένειες ή φιλικούς τουρίστες, ακόμη και να φορούν κοστούμι», εξηγεί. «Πολλές φορές αγοράζουν κανονικά εισιτήρια για χώρους όπως τα Μουσεία του Βατικανού ή το Κολοσσαίο ώστε να φαίνονται απολύτως νόμιμοι».
Τα τελευταία χρόνια, πάντως, ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν οι λεγόμενοι «phone snatchers», οι κλέφτες κινητών τηλεφώνων. Το φαινόμενο έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις σε πόλεις όπως το Λονδίνο, το Παρίσι, η Βαρκελώνη και η Ρώμη. Οι δράστες συνήθως κινούνται με μηχανάκια ή ποδήλατα, εντοπίζουν τουρίστες που κρατούν αφηρημένα το κινητό τους για φωτογραφίες ή πλοήγηση και το αρπάζουν κυριολεκτικά μέσα από τα χέρια τους.
Ο δημοσιογράφος Λουκ Άμπραχαμς περιγράφει την κατάσταση στο Λονδίνο ως «τεράστιο πρόβλημα», ειδικά γύρω από την Oxford Circus όπου οι τουρίστες σταματούν συνεχώς για φωτογραφίες. «Αν δείτε άτομα με ποδήλατα και μάσκες, βάλτε αμέσως το κινητό στην τσέπη», λέει χαρακτηριστικά.
Σημαντική κατηγορία απάτης αποτελούν και τα ταξί
Σημαντική κατηγορία απάτης αποτελούν και τα ταξί. Οι τουρίστες, ιδιαίτερα όταν φτάνουν κουρασμένοι σε αεροδρόμια ή σιδηροδρομικούς σταθμούς, συχνά πέφτουν θύματα παράνομων οδηγών που προσφέρουν «φθηνές» διαδρομές χωρίς ταξίμετρο. Στην Ιταλία, τα επίσημα ταξί είναι λευκά και διαθέτουν εμφανή άδεια λειτουργίας, ενώ οι ειδικοί προτείνουν τη χρήση εφαρμογών όπως το FreeNow ή το Uber όπου αυτό είναι διαθέσιμο.
Ένα από τα πιο συνηθισμένα κόλπα είναι η δήθεν «χαλασμένη» ταμειακή μηχανή ή ταξίμετρο, με τον οδηγό να ζητά αυθαίρετα ποσά σε μετρητά. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις οδηγών που ακολουθούν υπερβολικά μεγάλες διαδρομές ώστε να αυξήσουν το κόστος της κούρσας. Οι ταξιδιώτες συμβουλεύονται να παρακολουθούν τη διαδρομή μέσω Google Maps, αν και σε πόλεις όπως η Ρώμη οι ατελείωτοι μονόδρομοι συχνά κάνουν τις διαδρομές να μοιάζουν πιο παράλογες απ’ όσο πραγματικά είναι.
Σχεδόν εμβληματική μορφή τουριστικής απάτης στην Ευρώπη παραμένει και το λεγόμενο «free gift scam». Άνθρωποι που προσεγγίζουν τουρίστες σε πλατείες ή έξω από μνημεία προσπαθούν να τους δώσουν δωρεάν βραχιόλια, τριαντάφυλλα ή μικροαντικείμενα. Τη στιγμή που ο επισκέπτης αποδεχτεί το «δώρο», ξεκινά η επιθετική απαίτηση χρημάτων. Σε αρκετές περιπτώσεις οι δράστες λειτουργούν και ως αντιπερισπασμός ώστε συνεργοί τους να κλέψουν πορτοφόλια ή κινητά. Οι ειδικοί επιμένουν πως η καλύτερη τακτική είναι να μην αγγίζει κανείς τα αντικείμενα και να συνεχίζει να περπατά χωρίς διάλογο ή οπτική επαφή.
Τα εστιατόρια γύρω από δημοφιλή αξιοθέατα αποτελούν επίσης συχνό πεδίο οικονομικής εκμετάλλευσης των τουριστών. Μεγάλοι αγγλικοί κατάλογοι, υπάλληλοι που προσπαθούν επιθετικά να τραβήξουν πελάτες μέσα και «τουριστικά μενού» συχνά συνοδεύονται από υπερβολικές χρεώσεις για χαμηλής ποιότητας φαγητό.
Στην Ιταλία, η χρέωση «coperto» ή «servizio» θεωρείται απολύτως φυσιολογική, όμως αρκετοί τουρίστες αιφνιδιάζονται όταν εμφανίζονται επιπλέον χρεώσεις που δεν εξηγούνται ξεκάθαρα. Η Ιτζκόβιτς επισημαίνει επίσης ένα λιγότερο γνωστό πρόβλημα: τα πιάτα που χρεώνονται «ανά κιλό» ή «ανά εκατό γραμμάρια», κυρίως ψάρια και μεγάλες μπριζόλες, μπορούν να οδηγήσουν σε εξωφρενικούς λογαριασμούς χωρίς ο πελάτης να το καταλάβει εγκαίρως.
Υπερδιπλάσιες τιμές για «skip-the-line» εισιτήρια
Ένα ακόμη τεράστιο πρόβλημα της μεταπανδημικής τουριστικής βιομηχανίας είναι οι μεταπωλητές εισιτηρίων. Χιλιάδες τουρίστες πληρώνουν υπερδιπλάσιες τιμές για «skip-the-line» εισιτήρια σε αξιοθέατα όπως το Κολοσσαίο ή τα Μουσεία του Βατικανού μέσω τρίτων ιστοσελίδων, μόνο και μόνο για να ανακαλύψουν αργότερα ότι η κράτηση ακυρώθηκε ή δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά.
Η Ελίζαμπεθ Χιθ θυμάται χαρακτηριστικά ότι προσπάθησε να επισκεφθεί το Domus Aurea μέσω online πλατφόρμας και η ξενάγηση ακυρώθηκε τελευταία στιγμή επειδή είχαν πουλήσει περισσότερα εισιτήρια από όσα διέθεταν. «Ξέρω οικογένεια που έχασε τελείως την επίσκεψη στο Κολοσσαίο για τον ίδιο λόγο», λέει. Οι ειδικοί προτείνουν σχεδόν αποκλειστικά αγορά εισιτηρίων από τις επίσημες ιστοσελίδες των αξιοθέατων ή από απολύτως αξιόπιστους tour operators.
Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις απάτες δεν βασίζονται στην τεχνολογική πολυπλοκότητα αλλά στην ψυχολογία. Οι τουρίστες βρίσκονται σε άγνωστο περιβάλλον, βιάζονται να δουν όσο το δυνατόν περισσότερα αξιοθέατα και συχνά λειτουργούν πιο αφηρημένα από ό,τι στην καθημερινότητά τους. Οι απατεώνες εκμεταλλεύονται ακριβώς αυτή τη χαλάρωση.
Η Ευρώπη παραμένει ασφαλής για εκατομμύρια ταξιδιώτες κάθε χρόνο, όμως η μαζική τουριστική οικονομία έχει δημιουργήσει παράλληλα ένα τεράστιο οικοσύστημα μικροαπατών που προσαρμόζεται διαρκώς στις νέες συνθήκες.