Πέρασε στα ψιλά η συζήτηση-εξπρές της πρότασης της κυβέρνησης για ψήφιση άρθρου σχετικού με την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), στο πλαίσιο της ψηφοφορίας στη Βουλή για τη συνταγματική αναθεώρηση.
Εννοείται πως δεν υπήρξε ψήγμα συναίνεσης για την υιοθέτηση του άρθρου 5β με τη διατύπωση ότι «η Τεχνητή Νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει». Ψηφίστηκε με 161 Ναι, 94 Όχι ενώ οι 39 βουλευτές του ΠΑΣΟΚ ψήφισαν «παρών». Θα πει κάποιος, εντάξει, μια πρόταση στο Σύνταγμα δεν φέρνει την άνοιξη, δεν χάθηκε και ο κόσμος.
Στο μεταξύ ο κόσμος τρέχει με χίλια, με καύσιμο την Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), την ώρα που στην χώρα μας τα πολιτικά κόμματα βλέπουν τα «τρένα να περνούν», αγνοώντας στον προγραμματικό τους λόγο ακόμα και στοιχειώδεις αναφορές στις εξελίξεις και τις επιπτώσεις που επιφέρει. Μια ματιά στα πολιτικά δρώμενα το πιστοποιεί. Σε κυβερνητικό επίπεδο έχει συσταθεί από το 2019 η «Επιτροπή Υψηλού Επιπέδου για τον Ψηφιακό και Διοικητικό Μετασχηματισμό», το έργο της οποίας είναι ζητούμενο. Επίσης στο Μαξίμου λειτουργεί η Γραμματεία Μακροπρόθεσμου Σχεδιασμού. Έναν τόμο συλλογικής δουλειάς για την ΤΝ, τα δικαιώματα και το κράτος δικαίου παρουσίασε προ καιρού ο Ευριπίδης Στυλιανίδης, ενώ σημαντική παρέμβαση υπήρξε από τον Θόδωρο Σκυλακάκη με το βιβλίο του «Τεχνητή Νοημοσύνη, η εκτόπιση της εργασίας». Στο χώρο της αντιπολίτευσης, το ΠΑΣΟΚ έχει διατυπώσει από πέρσι τις θέσεις του για την «Ψηφιακή Ελλάδα», που περνούν απαρατήρητες και μένουν αναξιοποίητες από τα στελέχη του. Ανιχνεύονται επίσης οι παρεμβάσεις της Άννας Διαμαντοπούλου για το θέμα, κυρίως όταν ήταν επικεφαλής του Δικτύου για τη Μεταρρύθμιση. Όλες αυτές οι παρεμβάσεις ωστόσο δεν αποτελούν τον κανόνα αλλά την εξαίρεση για ανάληψη επείγουσας δράσης απέναντι στον επερχόμενο ψηφιακό «τυφώνα». Η ΤΝ για την ελληνική πολιτική σκηνή μοιάζει σαν ένα alien που κινείται κάπου στο μακρινό σύμπαν…
Στον διεθνή πολιτικό ορίζοντα συνυπάρχουν δύο πραγματικότητες. Η μια έχει να κάνει με οξυμένα οικονομικά προβλήματα-που δεν είναι μόνο «δικά μας»- και κάνουν την καθημερινότητα δύσκολη: ακρίβεια, πληθωρισμός, οξύ στεγαστικό πρόβλημα, χαμηλοί μισθοί, ανισότητες που βαθαίνουν, φορολογικά βάρη. Η άλλη εκδηλώνεται με έναν εκρηκτικό τρόπο, χωρίς προηγούμενο στην ανθρώπινη ιστορία: η εξέλιξη της Τεχνητής Νοημοσύνης οδηγεί την ανθρωπότητα σε πρωτόγνωρα μονοπάτια μιας ψηφιακής terra incognita. Τι θα συμβεί όταν οι δύο αυτοί κόσμοι ενωθούν-κάτι που ήδη συμβαίνει; Το ερώτημα δεν είναι μόνο φιλοσοφικό. Είναι πρωτίστως πολιτικό. Είναι η πραγματικότητα που καλούνται οι πολιτικές ελίτ να κατανοήσουν και να διαχειριστούν πριν οι εξελίξεις τους πάρουν από κάτω. Είναι η υποχρέωσή τους να αξιολογήσουν όχι μόνο τα οφέλη αλλά και τις-ολέθριες πιθανόν-επιπτώσεις στην απασχόληση, την δημιουργία πλούτου που θα δημιουργήσει πολλούς τρισεκατομμυριούχους τύπου Μασκ. Είναι ευθύνη τους να συμπεριλάβουν στο «κοινωνικό συμβόλαιο» που προτείνουν το πώς η ΤΝ θα δώσει λύσεις σε θέματα όπως αυτό της κατοικίας ή του περιορισμού της ανεργίας στο άμεσο μέλλον. Είναι τελικά η ικανότητά τους ή μη να προστατέψουν την ίδια τη δημοκρατία.
Ήδη στις ΗΠΑ αλλά και την Ευρώπη ο γρίφος της ΤΝ απασχολεί ευρύτατους πολιτικούς και οικονομικούς παράγοντες. Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η συζήτηση επικεντρώνεται πλέον όχι στο αν θα χρησιμοποιηθεί η ΤΝ, αλλά στο πώς θα ρυθμιστεί και πώς θα αξιοποιηθεί ώστε να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα χωρίς να υπονομεύσει τα δικαιώματα των πολιτών. Και στην Ελλάδα; Ο προβληματισμός για το τι θα σημάνει η εισβολή της ΤΝ στην παραγωγική δομή της χώρας, στην άμυνα, στον πολιτισμό, στην πεζή καθημερινότητα απουσιάζει παντελώς. Ζούμε και εδώ την ελληνική ιδιαιτερότητα: η πολιτική αντιπαράθεση παραμένει σε μεγάλο βαθμό βραχυπρόθεσμη και επικεντρωμένη στα «άμεσα προβλήματα». Η ΤΝ είναι ένα ζήτημα που απαιτεί στρατηγικό σχεδιασμό δεκαετίας, υπερβαίνει δηλαδή κατά πολύ τον εκλογικό κύκλο, στον οποίο είναι βραχυκυκλωμένη η πολιτική αντιπαράθεση στην Ελλάδα. Προφανώς στον τομέα αυτό είναι αναγκαία μια ευρύτερη πολιτική συναίνεση, που όλοι αντιλαμβανόμαστε πως αποτελεί όνειρο θερινής νυκτός. Η ελληνική πολιτική ατζέντα κυριαρχείται από πιο άμεσα προβλήματα-της ακρίβειας, της φορολογίας, της στέγης, της υγείας και παιδείας- και καλώς. Τα κόμματα θεωρούν ότι αυτά είναι τα ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την ψήφο των πολιτών. Πού χωράει στ’ αλήθεια εδώ η ΤΝ; Αυτό δημιουργεί έναν παράδοξο κίνδυνο: η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί να εφαρμόζει ευρωπαϊκές αποφάσεις για την ΤΝ χωρίς να έχει προηγηθεί ουσιαστική εθνική συζήτηση για το πώς η τεχνολογία αυτή θα μετασχηματίσει την οικονομία, την εκπαίδευση, το κράτος και την ίδια τη δημοκρατία-δηλαδή θέματα για τα οποία το πολιτικό μας σύστημα διατείνεται ότι προτάσσει στην πρώτη γραμμή. Υπάρχουν και άλλες πτυχές. Η ΤΝ μετασχηματίζει δραματικά την αγορά εργασίας, τα πνευματικά δικαιώματα, την εκπαίδευση, την ιδιωτικότητα, την άμυνα. Τα κόμματα δεν έχουν ακόμη διαμορφώσει συνεκτικές θέσεις για αυτά τα ζητήματα. Αλλά δεν φαίνεται να υπάρχει και σπουδή για κάτι τέτοιο. Δεν υπάρχει και κίνητρο, για να λέμε την αλήθεια: Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν «παράγει» εκλογικά διλήμματα, που να συναρπάζουν τα πλήθη…