Στόχος των κατασκευαστών είναι η παραγωγή πιο όμορφου περιεχομένου, αλλά ο συντάκτης του BBC ανησυχεί μήπως η φωτογραφία σταματά σταδιακά να είναι η αποτύπωση του οπτικού βιώματος.
Η ύπαρξη και η εξέλιξη αυτών των δυνατοτήτων είναι εν πολλοίς γνωστή, όμως ορισμένες ασιατικές φίρμες έχουν ξεκινήσει να θέτουν τη λειτουργία τους ενεργοποιημένη ως προεπιλογή. Δεν ρωτούν δηλαδή τον κάτοχο της συσκευής προκειμένου να επέμβουν - έστω στις λεπτομέρειες - μιας εικόνας που εκείνος έχει τραβήξει.
«Έχετε τραβήξει ποτέ φωτογραφία της Σελήνης με το τηλέφωνό σας; Πιθανότατα έχετε απογοητευτεί - εκτός αν έχετε συσκευή Samsung Galaxy. Αυτά τα τηλέφωνα διαθέτουν λειτουργία "100x Space Zoom" που απαθανατίζει τη Σελήνη με εκπληκτική καθαρότητα για φακούς κάμερας στο μέγεθος ενός νυχιού. Καλύτερα από ό,τι θα πάρετε από ένα Apple iPhone, αλλά υπάρχει ένα πρόβλημα: Οι φωτογραφίες της Σελήνης της Samsung είναι ψεύτικες», γράφει ο Τόμας Ζερμέν στο BBC.
Το δημοσίευμα αναφέρει το «πείραμα» που έκανε ένας χρήστης του Reddit. Κράτησε ένα τηλέφωνο Samsung μπροστά σε μια σκόπιμα θολή, «πιξελιασμένη» εικόνα του φεγγαριού στον υπολογιστή του. Κι όμως, το τηλέφωνο τράβηξε μια ωραία καθαρή φωτογραφία, γεμάτη κρατήρες και σκιές που δεν εμφανίζονταν στην αρχική εικόνα.
Η εταιρεία το αποκαλεί αυτό «λειτουργία βελτίωσης λεπτομέρειας». Η πραγματικότητα είναι ότι η Samsung εκπαίδευσε ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης που αναγνωρίζει πως πρόκειται για τη σελήνη, εντοπίζει τι δεν κατάφερε να αποτυπώσει με ευκρίνεια ο φωτογραφικός φακός και απλά… το συμπληρώνει.
Το κρίσιμο ζήτημα της προεπιλογής
Ο Ζερμέν ξεκαθαρίζει πως τέτοιες λειτουργίες στα περισσότερα τηλέφωνα δεν είναι ενεργοποιημένες από προεπιλογή. «Αλλά ανεξάρτητα από τη συσκευή που έχετε στην τσέπη σας, κάθε πάτημα του κουμπιού της κάμερας ενεργοποιεί μια σειρά αλγορίθμων και εργαλείων επεξεργασίας τεχνητής νοημοσύνης που εκτελούνται στο παρασκήνιο. Μπορούν να εκτελέσουν τρισεκατομμύρια λειτουργίες, όλες πριν η φωτογραφία αποθηκευτεί στη βιβλιοθήκη σας», παρατηρεί.
Σε γενικές γραμμές, αυτές οι λειτουργίες αποσκοπούν στην παραγωγή πιο όμορφου αλλά και πιο πιστού ως προς το αντικείμενο περιεχομένου. Ωστόσο σε ακραίες περιπτώσεις, ορισμένα τηλέφωνα περιλαμβάνουν βελτιώσεις τεχνητής νοημοσύνης που απέχουν πολύ από αυτό που θα βλέπετε με τα μάτια σας. «Την επόμενη φορά που θα τραβήξετε μια φωτογραφία, αναρωτηθείτε, η κάμερά σας καταγράφει την πραγματικότητα ή διαπραγματεύεται με αυτήν;», επισημαίνει ο συντάκτης.
«Λέγεται υπολογιστική φωτογραφία», λέει ο Ζιβ Άταρ, διευθύνων σύμβουλος της Glass Imaging, ο οποίος εργάστηκε στην ομάδα που κατασκεύασε τη λειτουργία πορτρέτου του iPhone. Εξηγεί πως αντίθετα με τις συμβατικές φωτογραφικές μηχανές, τα τηλέφωνα ξεπερνούν κατά πολύ τη συλλογή του φωτός που χτυπά τους αισθητήρες της κάμερας. Είναι σαν η συσκευή να μαντεύει πώς θα έμοιαζε η εικόνα αν η κάμερα ήταν καλύτερη και να την χτίζει ανάλογα, σημειώνει.
«Οι λειτουργίες που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη έχουν σχεδιαστεί για να βελτιώνουν την ποιότητα της εικόνας διατηρώντας παράλληλα την αυθεντικότητα», λέει ένας εκπρόσωπος της Samsung. «Οι χρήστες διατηρούν τον πλήρη έλεγχο με τη δυνατότητα να απενεργοποιούν τις λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης με βάση τις προσωπικές τους προτιμήσεις», διαβεβαιώνει.
Το ρετούς είναι μια παλιά ιστορία... ή και όχι
Η ύπαρξη αυτών των δυνατοτήτων δεν είναι απαραίτητα μια καινούρια ιστορία. Σχεδόν κάθε κάμερα, από την αρχή των ψηφιακών, περιλάμβανε κάποιες ενσωματωμένες αποφάσεις επεξεργασίας. Είναι εύκολο να ακούσει κανείς τη λέξη «Τεχνητή Νοημοσύνη» και να υποθέσει ότι πρόκειται για κάτι εξαιρετικά επικίνδυνο. Όμως σε πολλές περιπτώσεις, οι αλγόριθμοι διορθώνουν ελαττώματα που είναι εγγενή στους μικροσκοπικούς φακούς και τους αισθητήρες που χρησιμοποιούνται στις κάμερες των τηλεφώνων.
Ορισμένες λειτουργίες, ωστόσο, πηγαίνουν αρκετά παραπέρα. Για παράδειγμα, τα τηλέφωνα που προορίζονται για ασιατικές αγορές, ιδιαίτερα από κινεζικές φίρμες, συχνά έχουν ενεργοποιημένα από προεπιλογή τα λεγόμενα AI «φίλτρα ομορφιάς» που λειαίνουν ή επαναχρωματίζουν αυτόματα το δέρμα και προσαρμόζουν τα χαρακτηριστικά του προσώπου.
«Είναι καθαρή παραίσθηση», λέει ο Άταρ. «Τα ασιατικά μοντέλα τηλεφώνων έχουν ενεργοποιημένες από προεπιλογή αυτές τις επιθετικές λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης. Έτσι, θα ανιχνεύσουν ένα φρύδι και θα σχεδιάσουν τρίχες πάνω του εάν η ανάλυση δεν επαρκεί για να είναι επαρκώς διακριτό ή θα προσθέσουν μάτια που κοιτάζουν σε τυχαίες κατευθύνσεις σε ανθρώπους που βρίσκονται βαθιά στο φόντο».
Ο Άταρ και άλλοι αναλυτές υποστηρίζουν πως οι παρεμβάσεις αυτές συνδέονται με πολιτισμικά πρότυπα και προτιμήσεις. Για τους δυτικούς χρήστες ακόμα τα πράγματα μοιάζουν υπό έλεγχο, καθώς οι δυνατότητες αυτές δεν είναι διαθέσιμες σε τηλέφωνα που κατασκευάζονται από τους αμερικανικούς τεχνολογικούς γίγαντες. Τα iPhone δεν προσφέρουν ενσωματωμένα φίλτρα ομορφιάς και η Google τα απενεργοποίησε από προεπιλογή στις συσκευές Pixel το 2020, επικαλούμενη επιβλαβείς επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.
«Η αισθητική βελτίωση δεν είναι κάτι καινούριο», λέει ο Λεβ Μάνοβιτς, καθηγητής ψηφιακού πολιτισμού και μέσων ενημέρωσης στο Graduate Center του City University της Νέας Υόρκης. «Το ρετούς φωτογραφιών αποτελεί σημαντικό μέρος της φωτογραφίας από τη δεκαετία του 1850 και ήταν κάπως παρόμοιο με αυτό που κάνουν οι άνθρωποι σήμερα, ουσιαστικά ομορφαίνοντας το πρόσωπο, κάνοντας το δέρμα πιο ομοιόμορφο. Αλλά πράγματα όπως η αυτόματη προσθήκη νέων λεπτομερειών, οι οποίες απλώς δεν υπήρχαν, νιώθω ότι είναι ριζικά καινούριο… Κατά κάποιο τρόπο, εξακολουθεί να είναι φωτογραφία. Κατά κάποιο τρόπο, είναι κάτι άλλο», επισημαίνει ο Μάνοβιτς.