Ο Τζόρνταν Κόουαν είναι ο πρώτος εικονολήπτης στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων που πατά στον πάγο του καλλιτεχνικού πατινάζ, καταγράφοντας από απόσταση αναπνοής στιγμές που μέχρι σήμερα παρέμεναν αθέατες για το κοινό.
Στους Χειμερινούς Ολυμπιακούς Αγώνες του Μιλάνου, ανάμεσα στους αθλητές που ζεσταίνονται στον πάγο και στα φώτα που αντανακλούν πάνω στις λεπίδες των πατινιών, κινείται σχεδόν αόρατος ένας άνθρωπος με λευκό σμόκιν. Ο Τζόρνταν Κόουαν δεν είναι αθλητής, αλλά ο πρώτος εικονολήπτης στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων που πατά στον πάγο του καλλιτεχνικού πατινάζ, καταγράφοντας από απόσταση αναπνοής στιγμές που μέχρι σήμερα παρέμεναν αθέατες για το κοινό.
Πρώην παγοδρόμος στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Κόουαν έχει μετατρέψει την προσωπική του εμπειρία σε ένα νέο είδος τηλεοπτικής αφήγησης, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στην τεχνική των αθλητών αλλά και στο ανθρώπινο αποτύπωμα που αφήνει κάθε εμφάνιση.
«Ο πάγος είναι ιερός χώρος για έναν παγοδρόμο»
Η παρουσία του στον αγωνιστικό χώρο είναι διακριτική αλλά καθοριστική. Δεν βρίσκεται στον πάγο κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων, ωστόσο, μόλις ολοκληρωθεί κάθε εμφάνιση, γλιστρά προς τα πίσω με την κάμερα σταθεροποιημένη στο σώμα του, καταγράφοντας τις πρώτες αυθόρμητες αντιδράσεις των αθλητών. Είναι εκείνες οι στιγμές, γεμάτες ένταση, που αποκαλύπτουν τη χαρά της επιτυχίας ή το βάρος της απογοήτευσης. «Το να είμαι ο πρώτος άνθρωπος που βγαίνει στον πάγο μετά το τέλος της προσπάθειας είναι μεγάλο προνόμιο», δήλωσε πριν από το σύντομο πρόγραμμα ζευγαριών. «Θέλω οι αθλητές να μπορούν να νιώσουν ελεύθερα όσα αισθάνονται. Ο πάγος είναι ιερός χώρος για έναν παγοδρόμο».
Η λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην εγγύτητα και τον σεβασμό έγινε ιδιαίτερα εμφανής στις εμφανίσεις του Αμερικανού Ίλια Μαλίνιν. Όταν ο 21χρονος θριάμβευσε στο ομαδικό αγώνισμα, πανηγύρισε μπροστά στην κάμερα του Κόουαν με ενθουσιασμό, συμβάλλοντας στο χρυσό μετάλλιο της χώρας του. Λίγες ημέρες αργότερα, όμως, μετά από μια αποτυχημένη προσπάθεια στο ατομικό, ο ίδιος αθλητής κατέρρευσε συναισθηματικά. Τότε ο εικονολήπτης κράτησε απόσταση, επιτρέποντας στη στιγμή να εξελιχθεί χωρίς παρεμβάσεις. «Είμαι εκεί για να πω στο κοινό ότι όλα θα πάνε καλά, ότι ο αθλητής συνεχίζει να υπάρχει πέρα από μια εμφάνιση», εξήγησε. «Το συναίσθημα είναι μέρος της ιστορίας του».
Παρότι κάμερες πάνω στον πάγο υπάρχουν εδώ και χρόνια σε αθλήματα όπως το πατινάζ ταχύτητας ή το χόκεϊ, ο Κόουαν ήταν εκείνος που άνοιξε τον δρόμο για την παρουσία τους στο καλλιτεχνικό πατινάζ. Μετά την αποχώρησή του από την ενεργό δράση το 2011, εργάστηκε στον χώρο του χορού και παρατήρησε πώς η τηλεοπτική προβολή ενέπνεε νέους ανθρώπους να ασχοληθούν με αυτόν. Έτσι, το 2018 δημιούργησε τη δική του εταιρεία παραγωγής οπτικού υλικού στον πάγο, δημοσιεύοντας βίντεο που έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλή στο διαδίκτυο και έφεραν το άθλημα πιο κοντά στο ευρύ κοινό.
Στους φετινούς Αγώνες συνεργάζεται με την υπηρεσία ολυμπιακής μετάδοσης, η οποία διανέμει το υλικό στα τηλεοπτικά δίκτυα ανά τον κόσμο. Η εμπειρία του περιλαμβάνει εθνικά πρωταθλήματα στις Ηνωμένες Πολιτείες, διεθνείς επιδείξεις και παγοδρομικές παραστάσεις. Ωστόσο, η ουσία της δουλειάς του παραμένει η ίδια: να καταγράφει την αλήθεια μιας στιγμής. Πολλοί αθλητές, γνωρίζοντας ότι η κάμερα διαθέτει μικρόφωνο, στέλνουν μηνύματα στους δικούς τους ανθρώπους ή σχηματίζουν καρδιές με τα χέρια τους, αξιοποιώντας εκείνα τα λίγα δευτερόλεπτα μοναξιάς μετά την εμφάνιση.
Η τεχνική πλευρά του εγχειρήματος
Η τεχνική πλευρά του εγχειρήματος είναι εξίσου απαιτητική. Για να αντέχει την ένταση της κίνησης και να ακολουθεί την ταχύτητα των παγοδρόμων, ο Κόουαν προπονείται με ασκήσεις ευλυγισίας και ελέγχου του σώματος. Έχει σχεδιάσει μόνος του τον εξοπλισμό του, ξεκινώντας από μια ελαφριά σταθεροποιημένη κάμερα τοποθετημένη σε ηλεκτρονικό μηχανισμό που διατηρεί τον ορίζοντα σταθερό, ακόμη και όταν κινείται με μεγάλη ταχύτητα. Έχει προσθέσει χειροκίνητη εστίαση, κινηματογραφική μεγέθυνση και ασύρματη μετάδοση εικόνας, δημιουργώντας ένα σύστημα προσαρμοσμένο στις ανάγκες του αθλήματος.
Πέρα από τις στιγμές εισόδου και εξόδου των αθλητών, βρίσκεται επίσης στον πάγο κατά τις απονομές μεταλλίων και θα συμμετάσχει στην τελική γιορτή λήξης, όπου οι κορυφαίοι παγοδρόμοι παρουσιάζουν τα πιο θεαματικά στοιχεία των προγραμμάτων τους. Εκεί η πρόκληση είναι διαφορετική: πρέπει να προβλέπει τις κινήσεις τους ώστε να μην παρεμβαίνει, αλλά ταυτόχρονα να καταγράφει την ουσία της παράστασης. Πρόκειται για δεξιότητα που, όπως λέει, αποκτάται από τα χρόνια προπόνησης δίπλα σε συναθλητές και αντιπάλους.
Η γνώση της χορογραφίας και η οικειότητα με τους αθλητές αποτελούν βασικά εργαλεία της δουλειάς του. Για να ενσωματώνεται στο παγωμένο σκηνικό χωρίς να αποσπά την προσοχή, πειραματίζεται με γκρι και λευκές εμφανίσεις. «Έχω εκπαιδεύσει τον εαυτό μου να ακολουθεί τους παγοδρόμους χωρίς να γνωρίζω εκ των προτέρων κάθε κίνηση», εξηγεί. «Εκείνοι ξέρουν ότι δεν χρειάζεται να με προσέχουν και ότι θα κάνω ό,τι μπορώ για να μείνω μακριά από την πορεία τους, γιατί η ασφάλεια είναι η πρώτη μου προτεραιότητα». Η μεγαλύτερη επιβράβευση, όπως λέει, έρχεται όταν οι αθλητές του εκμυστηρεύονται ότι δεν αντιλήφθηκαν καν την παρουσία του πάνω στον πάγο...