Το κύμα ανησυχίας αναζωπύρωσε εκκλήσεις για μαζική θανάτωση καρχαριών, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις δεν αντιμετωπίζουν την πραγματική αιτία του φαινομένου.
Μέσα σε μόλις 48 ώρες, τέσσερα περιστατικά με καρχαρίες κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Αυστραλίας προκάλεσαν σοκ στην κοινή γνώμη και οδήγησαν στο κλείσιμο δεκάδων παραλιών. Ένα 12χρονο αγόρι έχασε τη ζωή του ύστερα από επίθεση στο λιμάνι του Sydney, ενώ την επόμενη ημέρα ένα παιδί είδε τη σανίδα του να δαγκώνεται στη Dee Why Beach, λίγες ώρες πριν ένας άνδρας τραυματιστεί σοβαρά στο κοντινό Manly Beach. Το τέταρτο περιστατικό καταγράφηκε περίπου 300 χιλιόμετρα βορειότερα, όταν σέρφερ δέχτηκε δάγκωμα στο στήθος.
«Είναι πρωτοφανές», δηλώνει στον Guardian ο Chris Pepin-Neff, αναπληρωτής καθηγητής δημόσιας πολιτικής στο University of Sydney. Όπως σημειώνει, πρόκειται για τη στενότερη σε χρόνο και απόσταση αλληλουχία δαγκωμάτων που έχει καταγράψει στα 20 χρόνια έρευνάς του. Το κύμα ανησυχίας αναζωπύρωσε εκκλήσεις για μαζική θανάτωση καρχαριών, όμως οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τέτοιες κινήσεις δεν αντιμετωπίζουν την πραγματική αιτία του φαινομένου.
Ένας σπάνιος συνδυασμός περιβαλλοντικών παραγόντων
Σύμφωνα με τους ερευνητές, οι πρόσφατες επιθέσεις συνδέονται με έναν σπάνιο συνδυασμό περιβαλλοντικών παραγόντων. Λίγες ημέρες πριν από τα περιστατικά, η περιοχή είχε δεχθεί 127 χιλιοστά βροχής μέσα σε 24 ώρες — η πιο υγρή ημέρα Ιανουαρίου εδώ και 38 χρόνια. Αυτή η εισροή γλυκού νερού στη θάλασσα δημιούργησε «ιδανικές συνθήκες» για τους ταυροκαρχαρίες, εξηγεί η Rebecca Olive, ανώτερη ερευνήτρια στο RMIT University. Πρόκειται για είδος που ευδοκιμεί σε θερμά, υφάλμυρα νερά, κοντά σε εκβολές ποταμών και λιμνοθάλασσες — ακριβώς τα σημεία όπου κατέληξαν οι τεράστιες ποσότητες βρόχινου νερού.
Μαζί με το γλυκό νερό, στη θάλασσα παρασύρθηκαν λύματα και θρεπτικά συστατικά, τα οποία προσέλκυσαν μικρά ψάρια. Και όπου συγκεντρώνονται τα λεγόμενα bait fish, ακολουθούν και οι καρχαρίες. «Υπάρχει ξεκάθαρα ελκυστικός παράγοντας στο νερό», λέει ο Pepin-Neff, περιγράφοντας μια «τέλεια καταιγίδα» χαμηλής αλατότητας και ξαφνικής αύξησης της βιοποικιλότητας. Τα ψάρια ανεβαίνουν στην επιφάνεια, οι καρχαρίες τα ακολουθούν και ξαφνικά όλοι βρίσκονται πολύ κοντά στην ακτή.
Τα επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι τα καταγεγραμμένα δαγκώματα καρχαριών στην Αυστραλία έχουν αυξηθεί τις τελευταίες τρεις δεκαετίες: από περίπου οκτώ έως δέκα περιστατικά ετησίως τη δεκαετία του 1990, σε μέσους όρους που αγγίζουν τα μέσα της δεκαετίας του 20 από το 2010 και μετά. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι καρχαρίες έγιναν πιο επιθετικοί. Αντίθετα, οι ειδικοί αποδίδουν την αύξηση στη βελτιωμένη καταγραφή δεδομένων, στην άνοδο του πληθυσμού στις παράκτιες περιοχές και στη μαζική διάδοση θαλάσσιων σπορ, καθώς και στις σύγχρονες στολές που επιτρέπουν μεγαλύτερη παραμονή στο νερό.
Παρά την εντύπωση που δημιουργείται, οι επιθέσεις παραμένουν σχετικά σπάνιες σε σχέση με τον τεράστιο αριθμό ανθρώπων που μπαίνουν καθημερινά στον ωκεανό, ενώ οι θανατηφόρες περιπτώσεις είναι ακόμη πιο περιορισμένες. Η Olive επισημαίνει ότι η αυξημένη ορατότητα —μέσω drones, κοινωνικών δικτύων και έντονης δημοσιογραφικής κάλυψης— ενισχύει την αίσθηση κινδύνου. Ο Pepin-Neff προσθέτει πως η γενικευμένη χρήση του όρου «επίθεση» για κάθε συνάντηση με καρχαρία, από απλή θέαση έως δάγκωμα, δημιουργεί ένα συναισθηματικό φορτίο που παραμορφώνει την πραγματική εικόνα.
Όσο για τις εκκλήσεις περί θανάτωσης, οι επιστήμονες είναι κατηγορηματικοί: δεν λειτουργεί. Τα δίχτυα και οι παγίδες με δόλωμα μπορεί να καθησυχάζουν πολιτικά, αλλά δεν μειώνουν ουσιαστικά τον κίνδυνο. «Αν υπάρχει ελκυστικός παράγοντας στο νερό, θα έρθει ο επόμενος καρχαρίας», λέει ο Pepin-Neff. Το πρόβλημα δεν είναι το ζώο, αλλά οι συνθήκες που το φέρνουν κοντά στον άνθρωπο.
Η πρακτική λύση, σύμφωνα με τους ειδικούς, βρίσκεται στην πρόληψη και στην ενημέρωση: αποφυγή κολύμβησης και σερφ μετά από έντονες βροχοπτώσεις, καλύτερη διαχείριση εκβολών και λυμάτων, περισσότερες προστατευμένες ζώνες για λουόμενους. Κυρίως όμως απαιτείται μια αλλαγή νοοτροπίας. «Στην Αυστραλία πρέπει να αντιμετωπίζουμε τη θάλασσα όπως την ενδοχώρα», υπογραμμίζει ο Pepin-Neff. Όπως οι Αυστραλοί γνωρίζουν πώς να κινούνται με προσοχή στο φυσικό περιβάλλον, έτσι χρειάζεται να θυμούνται ότι ο ωκεανός παραμένει άγριος.
«Η ιδέα ότι ο ωκεανός είναι πάντα ασφαλής και οι καρχαρίες πάντα επικίνδυνοι είναι λάθος», λέει. «Ο ωκεανός δεν είναι ποτέ απολύτως ασφαλής — και οι καρχαρίες δεν είναι πάντα απειλή. Εμείς βρισκόμαστε στον δρόμο τους, όχι στο μενού τους».