Τα σχέδια που επιλέγουν οι ποδοσφαιριστές λειτουργούν σαν ένα προσωπικό ημερολόγιο, αποκαλύπτοντας τι θεωρούν πραγματικά ιερό στη ζωή τους.
- Στον αυστηρά ελεγχόμενο κόσμο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου, το σώμα παραμένει ελάχιστος χώρος προσωπικής έκφρασης. Τα τατουάζ λειτουργούν ως μη λεκτική επικοινωνία, αποκαλύπτοντας την πραγματική ταυτότητα των αθλητών πίσω από τη δημόσια εικόνα τους.
- Ερευνητές ανέλυσαν 226 τατουάζ σε 20 ποδοσφαιριστές της εθνικής Αργεντινής που κατέκτησε το Μουντιάλ του 2022. Μέσω φωτογραφιών και συνεντεύξεων, μελέτησαν τη σύνδεση των σχεδίων με την προσωπική και επαγγελματική τους πορεία.
- Η οικογένεια αναδεικνύεται ως το κυρίαρχο θέμα, καθώς το 80% των παικτών φέρει σχέδια αφιερωμένα σε αγαπημένα πρόσωπα. Ακολουθούν με 75% τα θρησκευτικά σύμβολα και οι απεικονίσεις που συνδέονται με την καριέρα τους.
- Τα πολιτικά μηνύματα απουσιάζουν πλήρως, σε αντίθεση με παλαιότερες γενιές. Παράλληλα, οι γυναίκες ποδοσφαιρίστριες υφίστανται πολύ αυστηρότερη κοινωνική κριτική για τις επιλογές των τατουάζ τους σε σχέση με τους άνδρες συναδέλφους τους.
Κάθε Μουντιάλ προσφέρει εικόνες που μένουν στην ιστορία. Τα γκολ, οι πανηγυρισμοί, οι απογοητεύσεις και οι μεγάλες προσωπικότητες μονοπωλούν το ενδιαφέρον εκατομμυρίων φιλάθλων. Ωστόσο, καθώς οι κάμερες ακολουθούν τους ποδοσφαιριστές σε κάθε τους κίνηση, αποκαλύπτεται και μια διαφορετική πλευρά τους: τα δεκάδες τατουάζ που καλύπτουν χέρια, πόδια, πλάτες και λαιμούς.
Για πολλούς μπορεί να αποτελούν απλώς μια αισθητική επιλογή ή μια σύγχρονη μόδα. Σύμφωνα όμως με κοινωνιολόγους που μελετούν τη σχέση των τατουάζ με τη θρησκεία, την ταυτότητα και τον αθλητισμό, πρόκειται για κάτι πολύ βαθύτερο. Τα σχέδια που επιλέγουν οι ποδοσφαιριστές λειτουργούν σαν ένα προσωπικό ημερολόγιο, αποκαλύπτοντας τι θεωρούν πραγματικά ιερό στη ζωή τους.
Το ποδόσφαιρο των τελευταίων δύο δεκαετιών έχει αγκαλιάσει ολοένα και περισσότερο τη σωματική τέχνη, αν και η συχνότητά της διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή. Έρευνα που πραγματοποιήθηκε στους ποδοσφαιριστές του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 2018 έδειξε ότι οι αθλητές από τη Λατινική Αμερική διαθέτουν μακράν τα περισσότερα τατουάζ, ακολουθούμενοι από τους παίκτες της Ωκεανίας και της Ευρώπης. Αντίθετα, οι ποδοσφαιριστές από την Αφρική και την Ασία εμφανίζουν σαφώς μικρότερα ποσοστά.
Kάθε σχέδιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία
Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας του Κολεγίου της Βοστώνης Γκουστάβο Μορέγιο, ο οποίος μελετά εδώ και χρόνια τον θρησκευτικό και πνευματικό συμβολισμό των τατουάζ, υποστηρίζει ότι για έναν επαγγελματία ποδοσφαιριστή κάθε σχέδιο αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα τατουάζ απαιτούν χρόνο, χρήματα και μια μόνιμη απόφαση, γεγονός που σημαίνει ότι σπάνια επιλέγονται τυχαία. Αντίθετα, συνδέονται με πρόσωπα, αξίες, εμπειρίες και πεποιθήσεις που ο κάτοχός τους θεωρεί καθοριστικές.
Αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στον κόσμο του επαγγελματικού ποδοσφαίρου. Οι κορυφαίοι αθλητές λειτουργούν μέσα σε ένα εξαιρετικά αυστηρό πλαίσιο κανόνων και υποχρεώσεων. Τα συμβόλαια με τους συλλόγους, οι χορηγίες και οι εμπορικές συμφωνίες επηρεάζουν σχεδόν κάθε δημόσια εμφάνισή τους, ακόμη και το περιεχόμενο που δημοσιεύουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Μια μορφή μη λεκτικής επικοινωνίας
Μέσα σε αυτό το αυστηρά ελεγχόμενο περιβάλλον, το σώμα παραμένει ένας από τους ελάχιστους χώρους προσωπικής έκφρασης. Όπως επισημαίνουν οι ερευνητές, τα τατουάζ αποτελούν μια μορφή μη λεκτικής επικοινωνίας, μέσα από την οποία οι ποδοσφαιριστές αποκαλύπτουν ποιοι πραγματικά είναι πίσω από τη δημόσια εικόνα τους.
Για να εξετάσει αυτό το φαινόμενο, ο Μορέγιο και οι συνεργάτες του ανέλυσαν την εθνική ομάδα της Αργεντινής που κατέκτησε το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2022 στο Κατάρ. Μέσα από περίπου 200 φωτογραφίες κατέγραψαν συνολικά 226 τατουάζ σε 20 από τους 26 ποδοσφαιριστές της αποστολής, μεταξύ των οποίων και ο αρχηγός, Λιονέλ Μέσι.
Παράλληλα, μελέτησαν συνεντεύξεις των παικτών, στις οποίες αρκετοί εξηγούσαν την ιστορία πίσω από τα σχέδιά τους, συνδέοντάς τα με την προσωπική, επαγγελματική και θρησκευτική τους πορεία.
Το πρώτο εύρημα που ξεχώρισε ήταν η έντονη παρουσία της θρησκείας. Το 75% των ποδοσφαιριστών με τατουάζ είχε αποτυπώσει στο σώμα του θρησκευτικές εικόνες, κυρίως συνδεδεμένες με τον καθολικισμό. Η Παναγία, ο Ιησούς Χριστός, άγιοι, περιστέρια που συμβολίζουν το Άγιο Πνεύμα, σταυροί και εκκλησίες κυριαρχούσαν στα σχέδια πολλών διεθνών. Παρότι η καθολική παράδοση ήταν η ισχυρότερη, οι ερευνητές εντόπισαν και στοιχεία θρησκευτικής πολυμορφίας.
Ανάμεσα στα σχέδια υπήρχαν απεικονίσεις του Βούδα, λαϊκών αγίων, πνευματικών συμβόλων, ακόμη και μιας «ονειροπαγίδας» των ιθαγενών της Βόρειας Αμερικής. Ένας ποδοσφαιριστής είχε επιλέξει μάλιστα να γράψει στο σώμα του τη λέξη «energía» («ενέργεια»), αποτυπώνοντας μια πιο αφηρημένη πνευματική αναζήτηση.
Τατουάζ που σχετίζονταν με την ίδια την καριέρα τους
Εξίσου συχνά ήταν τα τατουάζ που σχετίζονταν με την ίδια την καριέρα τους. Το 75% των παικτών είχε επιλέξει τρόπαια, φανέλες, αριθμούς συμμετοχών ή τον αριθμό της φανέλας του ως μόνιμη υπενθύμιση των σημαντικότερων επιτευγμάτων του. Τα σχέδια αυτά λειτουργούν σαν ένα προσωπικό μουσείο επιτυχιών, αποτυπώνοντας στιγμές που καθόρισαν την πορεία τους στο ποδόσφαιρο.
Ακόμη πιο έντονη ήταν η παρουσία της οικογένειας. Το 80% των ποδοσφαιριστών έφερε τατουάζ αφιερωμένα σε αγαπημένα πρόσωπα. Ημερομηνίες γέννησης των παιδιών τους, ονόματα συγγενών, πορτρέτα γονιών ή παππούδων, μάτια ή χείλη των συντρόφων τους, ακόμη και κατοικίδια ζώα είχαν μετατραπεί σε μόνιμα σχέδια πάνω στο σώμα τους. Για πολλούς ποδοσφαιριστές, οι οικογενειακοί δεσμοί φαίνεται πως αποτελούν το σημαντικότερο στοιχείο της προσωπικής τους ταυτότητας.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι σημασία δεν έχει μόνο το σχέδιο αλλά και το σημείο του σώματος όπου αυτό τοποθετείται. Περίπου το 60% των τατουάζ βρισκόταν στα χέρια ή στο κεφάλι, σημεία που είναι διαρκώς ορατά κατά τη διάρκεια ενός αγώνα.
Τα θρησκευτικά σύμβολα εντοπίζονταν συχνότερα στους ώμους, στους δικεφάλους ή στις γάμπες, ενώ τα τατουάζ που σχετίζονταν με την καριέρα ήταν συνήθως χαραγμένα στο κυρίαρχο πόδι του ποδοσφαιριστή, εκείνο δηλαδή με το οποίο αγωνίζεται. Αντίθετα, τα μεγάλα σχέδια με ζώα, όπως τίγρεις ή λιοντάρια, τοποθετούνταν κυρίως στην πλάτη και δεν ήταν ορατά κατά τη διάρκεια των αγώνων.
Η πολιτική απουσιάζει σχεδόν εντελώς
Η πολιτική, αντίθετα, απουσίαζε σχεδόν εντελώς από τους σημερινούς διεθνείς ποδοσφαιριστές. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με προηγούμενες γενιές, όπου υπήρχαν χαρακτηριστικά παραδείγματα όπως ο Ντιέγκο Μαραντόνα, ο οποίος είχε χαράξει στο σώμα του τα πορτρέτα του Τσε Γκεβάρα και του Φιντέλ Κάστρο, εκφράζοντας ανοιχτά τις πολιτικές του πεποιθήσεις. Στην ομάδα της Αργεντινής του 2022 οι ερευνητές δεν εντόπισαν αντίστοιχα πολιτικά σύμβολα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διαφορετική αντιμετώπιση ανδρών και γυναικών ποδοσφαιριστών. Η αρχηγός της εθνικής ομάδας γυναικών της Αργεντινής, Γιαμίλα Ροντρίγκες, βρέθηκε στο στόχαστρο έντονης κριτικής όταν αποκαλύφθηκε ότι είχε κάνει τατουάζ τον Κριστιάνο Ρονάλντο αντί για τον Λιονέλ Μέσι.
Η επιλογή της προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από φιλάθλους και μέσα ενημέρωσης, γεγονός που, σύμφωνα με τους ερευνητές, δείχνει ότι το γυναικείο σώμα εξακολουθεί να υπόκειται σε πολύ αυστηρότερη κοινωνική αξιολόγηση σε σχέση με το ανδρικό.