Σε ένα σύστημα που βασίζεται στη στενή συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, επιχειρήσεις, πολίτες και κρατικοί φορείς συμμετέχουν ενεργά σε σχέδια αντιμετώπισης πολεμικών ή άλλων εκτάκτων καταστάσεων.
Στη Φινλανδία λοιπόν, αν θέλετε να ξέρετε, η έννοια της εθνικής άμυνας δεν περιορίζεται στις ένοπλες δυνάμεις της χώρας, αλλά επεκτείνεται σε ολόκληρη την κοινωνία, με τις μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη διατήρηση της λειτουργίας της χώρας σε περίπτωση κρίσης. Σε ένα σύστημα που βασίζεται στη στενή συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, επιχειρήσεις, πολίτες και κρατικοί φορείς συμμετέχουν ενεργά σε σχέδια αντιμετώπισης πολεμικών ή άλλων εκτάκτων καταστάσεων, αναφέρει το BBC.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο όμιλος S Group, ένας από τους μεγαλύτερους στον κλάδο του λιανεμπορίου τροφίμων στη χώρα. Στελέχη του έχουν σαφώς καθορισμένο ρόλο σε περίπτωση σύγκρουσης ή σοβαρής διαταραχής, όπως μια εκτεταμένη κυβερνοεπίθεση. Η βασική τους αποστολή είναι η διασφάλιση της επάρκειας τροφίμων για τον πληθυσμό των περίπου 5,6 εκατομμυρίων κατοίκων.
Διευρυμένη συμμετοχή της κοινωνίας
Όλες αυτές οι επιχειρήσεις διαθέτουν συγκεκριμένα σχέδια δράσης, τα οποία ενεργοποιούνται όχι μόνο σε περίπτωση πολεμικής σύγκρουσης αλλά και σε φυσικές καταστροφές ή κρίσεις που επηρεάζουν βασικές υποδομές, όπως η τροφοδοσία νερού και ενέργειας ή το χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται στο ευρύτερο δόγμα της «ολικής άμυνας», το οποίο εφαρμόζεται εδώ και δεκαετίες στις σκανδιναβικές χώρες — Φινλανδία, Σουηδία, Νορβηγία και Δανία. Μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Φινλανδία ενίσχυσε περαιτέρω το μοντέλο αυτό, εισάγοντας τον όρο «συνολική ασφάλεια», που αποτυπώνει τη διευρυμένη συμμετοχή της κοινωνίας.
Η στρατηγική αυτή έχει αποτυπωθεί και σε επίσημο κυβερνητικό έγγραφο, το οποίο λειτουργεί ως βασικός οδηγός για τη διαχείριση κρίσεων. Στο πλαίσιο αυτό, επιχειρήσεις που θεωρούνται κρίσιμες συμμετέχουν σε επιτροπές ετοιμότητας μαζί με εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης και της κεντρικής κυβέρνησης, ενώ λαμβάνουν μέρος σε τακτικές ασκήσεις προσομοίωσης.
Σημαντικό στοιχείο του συστήματος είναι η υποχρέωση διατήρησης αποθεμάτων βασικών αγαθών. Εταιρείες τροφίμων και λιανεμπορίου υποχρεούνται να διαθέτουν στρατηγικά αποθέματα προϊόντων όπως αλεύρι, ζάχαρη και μαγειρικά έλαια, τα οποία αποθηκεύονται σε ειδικές εγκαταστάσεις ή ακόμη και σε υπόγεια καταφύγια με εφεδρικές πηγές ενέργειας.
«Η ισχυρή ασφάλεια ανεφοδιασμού της Φινλανδίας βασίζεται σε δεκαετίες συστηματικής προετοιμασίας και εκπαίδευσης», δηλώνει ο Γιανέ Άχτονιεμι, επικεφαλής διαχείρισης κινδύνου στον όμιλο S Group. «Οι επιχειρήσεις κατανοούν αυτή την οπτική και τον δικό τους ρόλο μέσα σε αυτήν. Γι’ αυτό άνθρωποι και εταιρείες είναι διατεθειμένοι να επενδύσουν στην ασφάλεια του ανεφοδιασμού».
Κάθε ενήλικος θεωρείται μέρος του μηχανισμού άμυνας
Παράλληλα, η συμμετοχή δεν περιορίζεται στις επιχειρήσεις. Κάθε ενήλικος πολίτης θεωρείται μέρος του μηχανισμού άμυνας. Το μοντέλο βασίζεται στην ιδέα ότι, σε περίπτωση κρίσης, οι πολίτες θα κληθούν να συνεισφέρουν ανάλογα με τις δεξιότητες και την εμπειρία τους. Αυτό μπορεί να σημαίνει στρατιωτική υπηρεσία, αλλά και ανάληψη πολιτικών ή υποστηρικτικών ρόλων.
Η κοινωνική αποδοχή αυτής της προσέγγισης συνδέεται με υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Σύμφωνα με ερευνητές, οι πολίτες εμπιστεύονται σε μεγάλο βαθμό την κυβέρνηση και τους δημόσιους φορείς, γεγονός που διευκολύνει την εφαρμογή συλλογικών στρατηγικών. Παράλληλα, η σχετική κοινωνική ισότητα ενισχύει την εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτών, στοιχείο κρίσιμο για τη συνοχή σε περιόδους κρίσης.
Η έννοια της ασφάλειας έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία στην καθημερινή αντίληψη των πολιτών. Έρευνες δείχνουν ότι ακόμη και τα παιδιά συνδέουν την ευτυχία με το αίσθημα ασφάλειας, στοιχείο που διατηρείται και στην ενήλικη ζωή. Αυτή η πολιτισμική διάσταση ενισχύει τη διάθεση συμμετοχής σε συλλογικά συστήματα προστασίας.
Πρόθυμοι να συμβάλουν στην εθνική προσπάθεια
Η δρ. Τζένιφερ Ντε Πάολα, ψυχολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ελσίνκι, επισημαίνει ότι οι φινλανδικές επιχειρήσεις και οι πολίτες είναι πρόθυμοι να συμβάλουν στην εθνική προσπάθεια για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον, εμπιστεύονται την κυβέρνηση και, δεύτερον, οι Φινλανδοί αποδίδουν μεγάλη αξία στο αίσθημα ασφάλειας.
Στο πλαίσιο της έρευνάς της, ζήτησε από δεκάδες παιδιά ηλικίας 10 έως 12 ετών να ζωγραφίσουν ευτυχισμένους και δυστυχισμένους ανθρώπους και στη συνέχεια να εξηγήσουν τις επιλογές τους. «Ήμουν βέβαιη ότι θα διαπίστωνα μια πολύ ισχυρή σύνδεση μεταξύ ευτυχίας και διασκέδασης, αλλά αντίθετα ανακάλυψα ότι τα φινλανδικά παιδιά συνδέουν την ευτυχία με το αίσθημα ασφάλειας και τη δυστυχία με την ανασφάλεια», αναφέρει.
Όπως σημειώνει, αυτή η έμφαση στην ασφάλεια διατηρείται και στην ενήλικη ζωή, γεγονός που σημαίνει ότι οι Φινλανδοί αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία στην αξιοπιστία σε σύγκριση με άλλους λαούς. «Εμπιστευόμαστε τους θεσμούς μας σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό απ’ ό,τι σε άλλες χώρες. Αυτό περιλαμβάνει την κυβέρνηση, τα υπουργεία και τους πολιτικούς. Το επίπεδο διαφθοράς στη Φινλανδία είναι χαμηλό», υπογραμμίζει.
Παράλληλα, ο φιλόσοφος Φρανκ Μαρτέλα επισημαίνει ότι σημαντικό ρόλο παίζει και το υψηλό επίπεδο κοινωνικής ισότητας. «Όσο πιο ισότιμη είναι μια κοινωνία, τόσο περισσότερο εμπιστεύονται οι άνθρωποι ο ένας τον άλλον», αναφέρει. Αυτές οι αξίες αποτελούν βασικό στοιχείο της ανθεκτικότητας της Φινλανδίας, σύμφωνα με τον αναλυτή Τομ Γούλμορ.
Παρά τα υψηλά επίπεδα εμπιστοσύνης, οι Φινλανδοί είναι επίσης σε θέση να διατηρούν την απαιτούμενη διακριτικότητα όταν χρειάζεται. Ο Γιανέ Άχτονιεμι αρνείται να δώσει λεπτομέρειες για τα σχέδια της εταιρείας σε περίπτωση πολέμου, εξηγώντας ότι πρόκειται για «εμπιστευτικές πληροφορίες». Αντίστοιχη είναι η στάση και της εταιρείας Kesko, όπου εκπρόσωπος δηλώνει ότι «σύμφωνα με τη συνήθη πρακτική μας, δεν προχωρούμε σε περαιτέρω ανάλυση των σχεδίων ετοιμότητας».