Πυροσβέστης της 11ης Σεπτεμβρίου, στη Μεσόγειο σβήνοντας πυρκαγιές - Η εθελοντική ομάδα στην πρώτη γραμμή της φωτιάς

Η Balcón de Mar είναι μια ομάδα 23 εθελοντών που ιδρύθηκε το 1981 από Ελβετούς κατοίκους με σκοπό να ενισχύσουν τον δήμο στην πρόληψη δασικών πυρκαγιών.

Πριν από 25 χρόνια, ο Άνταμ Λέικ συμμετείχε στις επιχειρήσεις διάσωσης μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους της Νέας Υόρκης. Εκεί έχασε 11 συναδέλφους από τη μονάδα του. Σήμερα, έξι χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά, ο συνταξιούχος πυροσβέστης φοράει ξανά την πυρίμαχη στολή του, δένει τις μπότες του και παίρνει τα γάντια και το κράνος του.

Όπως αναφέρει το εκτενές ρεπορτάζ της εφημερίδας El Pais, μένει εδώ και δύο χρόνια στη Χάβεα, μια παραθαλάσσια πόλη στην επαρχία του Αλικάντε, στην ανατολική Ισπανία. Δίπλα του, τρεις ακόμη εθελοντές, ένας Άγγλος, ένας Κολομβιανός κι ένας Ιρλανδός, φορούν τον εξοπλισμό τους πριν επιβιβαστούν στο όχημα με το οποίο θα περιπολήσουν στον δήμο. Είναι Τετάρτη 15 Ιουλίου, μία από τις πιο καυτές μέρες του καλοκαιριού. Ο κίνδυνος πυρκαγιάς είναι στα ύψη και η περιπολία γίνεται καθημερινά.

Balcón de Mar, μια ομάδα 23 εθελοντών

Οι τέσσερις άνδρες ανήκουν στην Balcón de Mar, μια ομάδα 23 εθελοντών που ιδρύθηκε το 1981 από Ελβετούς κατοίκους της Χάβεα με σκοπό να ενισχύσουν τον δήμο στην πρόληψη δασικών πυρκαγιών και σε άλλες έκτακτες καταστάσεις. Η αποστολή παραμένει η ίδια, όμως η πόλη έχει αλλάξει ριζικά. Δεκάδες συγκροτήματα μονοκατοικιών απλώνονται πάνω στους πευκόφυτους λόφους, σχηματίζοντας ένα λαβύρινθο από απότομους δρόμους που δυσκολεύουν κάθε επέμβαση σε περίπτωση πυρκαγιάς. Ο πληθυσμός, μάλιστα, εκτοξεύεται από 30.000 σε 120.000 κατοίκους το καλοκαίρι, με μεγάλο μέρος αυτών να μη μιλά καθόλου ισπανικά.

Το φαινόμενο επαναλαμβάνεται σε πολλούς τουριστικούς προορισμούς της Ισπανίας, πολλοί εκ των οποίων δεν διαθέτουν ακόμη τα σχέδια πρόληψης δασικών πυρκαγιών που προβλέπει ο δασικός νόμος του 2003, καθώς η υποχρέωση αυτή ισχύει μόνο για περιοχές που οι περιφερειακές κυβερνήσεις έχουν χαρακτηρίσει υψηλού κινδύνου.

Το τοπικό σχέδιο πρόληψης της Χάβεα ξεκίνησε δύο χρόνια μετά την πυρκαγιά του 2016 στο φυσικό πάρκο της Γκραναδέγια, που σημάδεψε την πόλη: κατέκαψε 812 εκτάρια, έπληξε πάνω από 300 σπίτια και κατέστρεψε επτά. «Ήταν κόλαση, η φωτιά περνούσε μέσα από τους φράχτες των σπιτιών, πηδώντας από οικόπεδο σε οικόπεδο. Δεν προλαβαίναμε να ασχοληθούμε με τη φωτιά, μόνο με τα σπίτια, εκκενώναμε κόσμο, γιατί υπήρχαν εστίες παντού. Τότε καταλάβαμε πόσο ευάλωτοι είμαστε», θυμάται ο Χοσέ Αντόνιο Μονφόρτ, επικεφαλής της τοπικής αστυνομίας.

Είχε προηγηθεί άλλη μεγάλη πυρκαγιά το 2014, στον ορεινό όγκο του Μοντγκό, το πιο εμβληματικό βουνό της Χάβεα και της γειτονικής Δένια, όπου επίσης υπάρχουν οικιστικά συγκροτήματα και ο κίνδυνος θεωρείται από τους υψηλότερους στην περιοχή. Σήμερα ο δήμος διαθέτει σχέδιο πρόληψης και νέο χάρτη της λεγόμενης αστικοδασικής διεπαφής, δηλαδή των ζωνών όπου το δάσος σχεδόν αγγίζει τα σπίτια.

Έχουν επίσης αποκατασταθεί εγκαταλελειμμένες δεξαμενές νερού για την ανεφοδίαση ελικοπτέρων, έχουν αποκτηθεί drones με θερμικές κάμερες και έχουν δημιουργηθεί ομάδες στο WhatsApp ανάμεσα σε οικιστικά συγκροτήματα. Καθαρίζουν επίσης τη βλάστηση σε στρατηγικά σημεία για να μειώσουν το καύσιμο υλικό, χρησιμοποιώντας το χειμώνα ακόμη και κοπάδι κατσικιών. Η Χάβεα εκτείνεται σε 68 τετραγωνικά χιλιόμετρα, το ένα τρίτο εκ των οποίων είναι δασωμένο, ενώ το 54% του πληθυσμού ζει σε διάσπαρτη κατοικία.

Αυτό που ακόμη λείπει από τη Χάβεα είναι ένας μόνιμος πυροσβεστικός σταθμός όλο τον χρόνο· ο πλησιέστερος βρίσκεται στη Δένια, περίπου 20 χιλιόμετρα μακριά. «Στέλνουν μόνο ένα συνεργείο από τις 15 Ιουνίου έως τις 15 Σεπτεμβρίου, από τις 10 το πρωί έως τις 10 το βράδυ», σημειώνει με παράπονο η δήμαρχος Ρόσα Καρδόνα, του Λαϊκού Κόμματος. Προειδοποιεί επίσης πως, παρά τις προσπάθειες και τα μέτρα αυτοπροστασίας, «ο μηδενικός κίνδυνος δεν υπάρχει». Η εμπειρία τούς έχει διδάξει «να μη βασίζονται σε υπερδημοτικούς οργανισμούς», προσθέτει.

Αυτό όμως που κάνει πραγματικά τη διαφορά στον δήμο, σε σχέση με άλλους, είναι οι εθελοντές πυροσβέστες και τα 48 μέλη της Πολιτικής Προστασίας, 30 από τα οποία είναι εκπαιδευμένα για επέμβαση σε πυρκαγιές, εκπαιδευμένα και εξοπλισμένα από τον δήμο, που μοιράζονται τον δήμο σε τομείς για να τον περιπολούν. «Αυτή η συνεργασία επιτρέπει να σβήνονται οι πυρκαγιές όσο βρίσκονται ακόμη στην αρχή τους», λέει ο Φεράν Νταλμάου, δασολόγος και ειδικός σε θέματα πρόληψης δασικών πυρκαγιών, του οποίου η εταιρεία, η MediXXI, έχει συντάξει πάνω από 200 τέτοια σχέδια, ανάμεσά τους και της Χάβεα.

Οι εθελοντές μοιράζονται την πόλη μεταξύ τους. Ο 59χρονος Λέικ είναι έτοιμος να ξεκινήσει την περιπολία γύρω από το ακρωτήριο ντε λα Νάο. Λέει ότι εντάχθηκε στο σώμα για να «βοηθήσει τη νέα του κοινότητα» και, κατά κάποιον τρόπο, να επιστρέψει σε μια δουλειά που πάντα τον πάθιαζε.

Με τη σύζυγό του ερωτεύτηκαν την Ισπανία κάνοντας το Καμίνο ντε Σαντιάγο το 2019. Αποφάσισαν να συνεχίσουν να ταξιδεύουν στη χώρα, από τη Βαλένθια ως την Εστεπόνα, και τελικά διάλεξαν τη Χάβεα για να εγκατασταθούν. Τους κέρδισε το τοπίο, αλλά και οι φιλίες που έκαναν. «Προσφέρω την εμπειρία μου από τις αστικές πυρκαγιές στη Νέα Υόρκη κι εκείνοι μου μαθαίνουν πώς είναι εδώ οι δασικές πυρκαγιές. Όλοι μαθαίνουμε ο ένας από τον άλλον», λέει. Δεν μιλάει ακόμη άπταιστα ισπανικά, αλλά μαθαίνει.

Δίπλα του, ο 30χρονος Κολομβιανός Στίβεν Μούνιοθ, προπονητής πολεμικών τεχνών και φωτογράφος, συμφωνεί: «Το κάνω μόλις εφτά μήνες και αυτό που μου αρέσει περισσότερο είναι πως έχω συναδέλφους με χρόνια και χρόνια εμπειρίας. Δεν είμαστε απλώς τέσσερις τύποι από τη γειτονιά».

Ο Ιρλανδός Τέρενς Κάραν, πρώην στρατιωτικός και σήμερα μεσίτης ακινήτων, είναι επικεφαλής της ομάδας εδώ και εννέα χρόνια και χαίρεται ιδιαίτερα που Ισπανοί προσχωρούν πλέον στις τάξεις της. Και οι δύο επιβιβάζονται στο ανοιχτού τύπου όχημα, εξοπλισμένο με μάνικες, με προορισμό το δασικό πάρκο της Γκραναδέγια. Ο 59χρονος Κάραν εξηγεί ότι επιτηρούν το νότιο τμήμα της περιοχής, παρακολουθώντας παράλληλα πώς έχει αναγεννηθεί η βλάστηση δέκα χρόνια μετά την πυρκαγιά.

Ο Ρόμαν Σότνικοφ ζει στη Χάβεα εδώ και 11 χρόνια και διαχειρίζεται την ομάδα στο WhatsApp που συνδέει τους κατοίκους με την τοπική αστυνομία στο συγκρότημα Τεσόρο Παρκ, στο νότιο τμήμα του δήμου. Περιτριγυρισμένο από πευκοδάση και μονοκατοικίες, είναι μία από τις ζώνες υψηλού κινδύνου πυρκαγιάς. Ο Σότνικοφ είναι υπεύθυνος ασφαλείας και πρόληψης πυρκαγιών του συλλόγου ιδιοκτητών, που αριθμεί περίπου 80 σπίτια.

Τον τελευταίο μήνα σημειώθηκαν δύο πυρκαγιές κοντά στο συγκρότημα, οι οποίες κατασβέστηκαν γρήγορα. «Όποιος δει τη φωτιά καλεί στο 112, όπου υπάρχει επιλογή να μιλήσεις αγγλικά. Εγώ ενημερώνω τους κατοίκους μέσω μιας ομάδας στο WhatsApp που έχουμε αποκλειστικά για σοβαρά ζητήματα», εξηγεί. Μετά από αυτό, πρέπει να περιμένουν οδηγίες από τις αρχές. «Τους λέω τι να κάνουν, γιατί εδώ το 90% είμαστε ξένοι, ο κόσμος μιλά ελάχιστα ισπανικά και ο δικός μου ρόλος είναι να διασφαλίζω την επικοινωνία», λέει ο Σότνικοφ, σε καλά ισπανικά. «Φυσικά και φοβόμαστε, ζούμε κοντά στο δάσος και βλέπουμε τις θερμοκρασίες να ανεβαίνουν», προσθέτει.

Ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουν είναι τα ενοικιαζόμενα σπίτια, όπου οι ιδιοκτήτες θα έπρεπε να ενημερώνουν τους ενοικιαστές για τους αυστηρούς κανόνες. «Όταν είμαστε σε κόκκινο συναγερμό, δεν επιτρέπεται ούτε μπάρμπεκιου στον δικό σου κήπο», αναφέρει ενδεικτικά.

«Είναι πολύ σημαντικό να καλούν αμέσως, γιατί οι πυρκαγιές ξεκινούν από μια μικροσκοπική φλόγα», προσθέτει ο Μιέρο Σέρα, επικεφαλής της Πολιτικής Προστασίας στην πόλη, δείχνοντας τα οχήματα που χρησιμοποιούν για τις περιπολίες. Όταν λαμβάνουν συναγερμό, φεύγουν αμέσως. Αν οι πυροσβέστες δεν έχουν ακόμη φτάσει, αρχίζουν να δρουν μέχρι η πυροσβεστική υπηρεσία να αναλάβει τον έλεγχο. Τα ελαφρύτερα οχήματά τους και η γνώση της περιοχής τούς επιτρέπουν να φτάνουν πρώτοι και να αντιμετωπίζουν πολλές φωτιές όσο είναι ακόμη σπίθες. Διαθέτουν επίσης αντλίες που μπορούν να συνδέσουν σε ιδιωτικές πισίνες, από τις οποίες υπάρχουν πάνω από 9.000 στην περιοχή.

Ο Νταλμάου προειδοποιεί πως «σε αυτό το πλαίσιο κλιματικής αλλαγής, οι δήμοι που προετοιμάζονται έχουν περισσότερες εγγυήσεις, ειδικά αν εμπλέξουν τον πληθυσμό ώστε να γίνει μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος». Η Χάβεα αποτελεί παράδειγμα πόλης που αποφάσισε να ενισχύσει την ανταπόκρισή της απέναντι στη φωτιά. «Η συνεργασία είναι ο τρόπος για να διαχειριστούμε αυτό που έρχεται. Πρέπει να διαλέξεις ανάμεσα σε αυτοσχεδιασμό και σχεδιασμό, κι αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε κάποια μέρη και σε άλλα».