Ο Μπαράκ Ομπάμα ως ένας ηγέτης με ενσυναίσθηση, μια εικόνα που το Προεδρικό Κέντρο επιδιώκει να προβάλει μέσα από δεκάδες αντικείμενα-αφηγήσεις.
- Το νέο Προεδρικό Κέντρο Ομπάμα διαφοροποιείται από τις παραδοσιακές βιβλιοθήκες, καθώς δεν στεγάζει φυσικά αρχεία. Λειτουργεί ως ο πρώτος πλήρως ψηφιακός προεδρικός θεσμός, καθιστώντας τα έγγραφα προσβάσιμα διαδικτυακά και στοχεύοντας στην έμπνευση για ενεργή συμμετοχή.
- Ο οκταώροφος πύργος του κέντρου, επενδυμένος με γρανίτη και σχεδιασμένος να συμβολίζει τέσσερα χέρια που ενώνονται, προκαλεί διφορούμενες αντιδράσεις. Για τους υποστηρικτές αποτελεί έναν φάρο, ενώ για τους επικριτές του έναν επιβλητικό «οβελίσκο».
- Η μουσειακή αφήγηση εντάσσει την προεδρία Ομπάμα στο ευρύτερο πλαίσιο των αμερικανικών κοινωνικών κινημάτων. Μέσα από εμβληματικά εκθέματα, όπως η βέρα από την υπόθεση νομιμοποίησης του γάμου ομοφύλων, αναδεικνύονται οι συλλογικοί αγώνες.
- Το κέντρο αναγνωρίζει και τις πολιτικές αδυναμίες της διακυβέρνησης, ενώ ταυτόχρονα επιφέρει σημαντικό κοινωνικό αντίκτυπο. Η πλήρης αναμόρφωση του περιβάλλοντος πάρκου στοχεύει στην αναζωογόνηση της νότιας πλευράς του Σικάγου, τοποθετώντας την στον χάρτη.
«Το 2007 ήμουν περήφανος για τα χέρια μου», έγραφε ο Μπόμπι Ίνγκραμ, ένας άνεργος τοπογράφος από το Μισισίπι, σε μια επιστολή του προς τον πρόεδρο Ομπάμα το 2009, περιγράφοντας με στοργή τις παλιές πληγές και τους κάλους του. «Μου λείπει η καριέρα μου και τα παλιά μου χέρια. Γονατίζω τα βράδια και σφίγγω τα νέα μου χέρια μαζί, προσευχόμενος να ανακτήσουμε όλοι αυτό που φαίνεται χαμένο».
Η επιστολή αυτή, γραμμένη σε τετράδιο με τρύπες, βρίσκεται σήμερα ανάμεσα στα εκθέματα του νέου Προεδρικού Κέντρου Ομπάμα, που άνοιξε τις πύλες του στο Σικάγο. Απεικονίζει τον πρώην πρόεδρο ως έναν ηγέτη με ενσυναίσθηση, μια εικόνα που το κέντρο επιδιώκει να προβάλει μέσα από δεκάδες αντικείμενα-αφηγήσεις.
Aναμένεται να προσελκύει 1 εκατ. επισκέπτες τον χρόνο
Το συγκρότημα των 850 εκατομμυρίων δολαρίων, που αναμένεται να προσελκύει ένα εκατομμύριο επισκέπτες τον χρόνο, βρίσκεται στη νότια πλευρά της πόλης, στη γειτονιά όπου μεγάλωσε η Μισέλ Ομπάμα και όπου ο ίδιος ο πρώην πρόεδρος έκανε τα πρώτα του βήματα ως κοινοτικός οργανωτής.
Μια πλατφόρμα ύψους 68 μέτρων δεσπόζει πάνω από ένα πάρκο 7,7 εκταρίων, όπου κάτοικοι και επισκέπτες μπορούν να κάνουν πικνίκ και να παίξουν. «Θέλαμε οι άνθρωποι να έρθουν εδώ όχι απλώς για να παρακολουθήσουν παθητικά, αλλά για να εμπνευστούν και να παρακινηθούν να συμβάλουν στο να γίνει ο κόσμος καλύτερος», λέει η Βαλερί Τζάρετ, πρώην σύμβουλος του Λευκού Οίκου και σήμερα διευθύνουσα σύμβουλος του ιδρύματος που έχτισε το κέντρο.
«Οι επόμενοι πρόεδροι να ακολουθήσουν το παράδειγμά του»
Μία λέξη όμως λείπει επιμελώς από την περιγραφή: «βιβλιοθήκη». Με πλήρες γήπεδο μπάσκετ αλλά χωρίς κανένα προεδρικό χειρόγραφο σε φυσική μορφή, το κέντρο αποτελεί ρήξη με ό,τι έχει προηγηθεί στον θεσμό. Οι υπεύθυνοι της διοίκησης Ομπάμα υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για τον πρώτο «ψηφιακό» πρόεδρο, με 1,5 δισεκατομμύρια σελίδες αρχείων, από email μέχρι εσωτερικά έγγραφα, να έχουν γεννηθεί απευθείας σε ψηφιακή μορφή.
«Δεν χρειάζεται να έρθεις φυσικά στο κέντρο για να δεις όλα του τα έγγραφα», εξηγεί η Τζάρετ. Όπως σημειώνει ο ιστορικός Χ. Ου. Μπραντς από το Πανεπιστήμιο του Τέξας, «τα αρχεία είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό ψηφιακά, οπότε ένα φυσικό αρχείο έχει λιγότερη σημασία. Το κέντρο Ομπάμα είναι μια λογική εξέλιξη αυτής της τάσης. Περιμένω οι επόμενοι πρόεδροι να ακολουθήσουν το παράδειγμά του».
Στο κέντρο υπάρχει βέβαια μια βιβλιοθήκη, αλλά πρόκειται για νέο υποκατάστημα της Δημόσιας Βιβλιοθήκης του Σικάγου, με ένα «Δωμάτιο Ανάγνωσης του Προέδρου» γεμάτο βιβλία επιλεγμένα από το ίδιο το ζευγάρι Ομπάμα.
Ο πύργος του κέντρου, οκτώ ορόφων, ντυμένος με γρανίτη από το Νιου Χάμσαϊρ και σχεδόν χωρίς παράθυρα, εμπνεύστηκε από τέσσερα χέρια που ενώνονται. Για τους θαυμαστές, ειδικά τη νύχτα, είναι φάρος. Για τους επικριτές, «οβελίσκος». «Νιώσαμε την ευθύνη να κάνουμε το κτίριο να αντιστοιχεί στη δύναμη της προεδρίας του», λέει η Μπίλι Τσιέν, από το αρχιτεκτονικό γραφείο που σχεδίασε το κέντρο. «Είναι, προφανώς, μια ιστορική προεδρία».
Η ανάδυση και τα επιτεύγματα του Ομπάμα
Οι τέσσερις όροφοι του μουσείου αφηγούνται την ανάδυση και τα επιτεύγματα του Ομπάμα, ξεκινώντας από τα παιδικά του χρόνια στη Χαβάη με μονογονεϊκή ανατροφή και φτάνοντας στην εκλογή του το 2008. Η έκθεση όμως ανοίγει με την ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών μέσα από τα κοινωνικά κινήματα, από τη δουλεία και την απελευθέρωση μέχρι το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα.
«Το γεγονός ότι έγινε ο πρώτος μαύρος πρόεδρος της χώρας έγινε δυνατό μόνο χάρη στους ανθρώπους, στα κοινωνικά κινήματα και στα ορόσημα που άνοιξαν τον δρόμο πριν από αυτόν», λέει η Λουίζ Μπερνάρ, διευθύντρια του μουσείου. «Ήθελε να διασφαλίσει μια αίσθηση πολιτικής παιδείας σε όλο το κέντρο, χωρίς όμως να μοιάζει με βαρετό μάθημα».
Ανάμεσα στα εκθέματα ξεχωρίζει η βέρα του Τζιμ Ομπεργκεφέλ, ο οποίος μήνυσε την πολιτεία του Οχάιο επειδή αρνήθηκε να αναγνωρίσει τον γάμο του με τον σύζυγό του, μια υπόθεση που οδήγησε στην απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου το 2015 για τη νομιμοποίηση του γάμου ομόφυλων ζευγαριών σε ολόκληρη τη χώρα.
«Κάτι τόσο φαινομενικά μικρό μπορεί να αφηγηθεί μια τόσο μεγάλη ιστορία», λέει η Μπερνάρ. Άλλα εκθέματα καταγράφουν τον ενθουσιασμό της προεκλογικής εκστρατείας του 2008, με χειροποίητες πινακίδες και ένα μαγιό με τα χρώματα της αμερικανικής σημαίας που έγραφε «Barack and Roll».
Το κέντρο δεν παραλείπει και τις κριτικές: μικρές πινακίδες αναφέρονται στην αδράνεια του Κογκρέσου για τη γονική άδεια, στους περιορισμούς πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και στην άλυτη τύχη των λεγόμενων «Dreamers».
Στην κορυφή του πύργου, μια επιγραφή από ομιλία του Ομπάμα στη Σέλμα, το 2015, εκτείνεται μέχρι τον έβδομο όροφο, όπου οι επισκέπτες μπορούν να δουν την πόλη μέσα από τα ίδια γράμματα. «Πάντα ένιωθα πως το να διαβάζεις τις λέξεις που έγραψε είναι σαν να φαντάζεσαι τον εαυτό σου μέσα στο μυαλό του προέδρου Ομπάμα», λέει η Τσιέν.
Το πάρκο γύρω από το κέντρο, που είχε σχεδιαστεί αρχικά το 1891, αναστηλώθηκε σχεδόν στην αρχική του μορφή, με περισσότερα από 950 δέντρα 50 διαφορετικών ειδών. «Αυτό είναι κάτι που η νότια πλευρά του Σικάγο δεν έχει ξαναδεί, και πραγματικά τη βάζει στον χάρτη», λέει η Νταϊάν Μπέρναμ, εκτελεστική διευθύντρια οργανισμού οικονομικής ανάπτυξης της περιοχής.