Στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οργανωμένο έγκλημα βλέπει στους εφήβους ένα ιδανικό εργατικό δυναμικό: ευάλωτους, φθηνούς και νομικά «αναλώσιμους».
Yπάρχει εδώ και πολλούς μήνες μια εικόνα που επαναλαμβάνεται όλο και συχνότερα στο πολυσύχναστο λιμάνι της Αμβέρσας: ανήλικοι συλλαμβάνονται μέσα στη νύχτα, άλλοτε κρυμμένοι σε κοντέινερ, άλλοτε να προσπαθούν να διαφύγουν από περιφραγμένους χώρους, έχοντας αναλάβει έναν από τους πιο επικίνδυνους ρόλους στην αλυσίδα διακίνησης κοκαΐνης προς την Ευρώπη.
Το φαινόμενο έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις
Πρόκειται για τους λεγόμενους uithalers, τους «εξαγωγείς», που αναλαμβάνουν να απομακρύνουν τα ναρκωτικά από το λιμάνι όσο το δυνατόν γρηγορότερα και χωρίς να γίνουν αντιληπτοί. Το φαινόμενο δεν είναι νέο, όμως τα τελευταία δύο χρόνια έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις, καθώς τα δίκτυα του οργανωμένου εγκλήματος στρέφονται ολοένα και περισσότερο στη στρατολόγηση παιδιών, σύμφωνα με το αναλυτικό ρεπορτάζ της ισπανικής El Pais.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία της βελγικής ομοσπονδιακής αστυνομίας, οι συλλήψεις uithalers στην Αμβέρσα διπλασιάστηκαν μέσα σε έναν μόλις χρόνο. Το 2024 καταγράφηκαν 100 συλλήψεις, εκ των οποίων οι 16 αφορούσαν ανηλίκους. Το 2025, μέχρι σήμερα, οι συλλήψεις ξεπερνούν τις 200, με 40 ανήλικους μεταξύ των συλληφθέντων. «Οι περισσότεροι είναι Βέλγοι ή Ολλανδοί ηλικίας 18 έως 30 ετών, αλλά υπάρχουν και πολλοί ανήλικοι», επισημαίνει η εκπρόσωπος της αστυνομίας Αν Μπέργκερ, υπογραμμίζοντας ότι η Αμβέρσα αποτελεί τον βασικό κόμβο εισόδου κοκαΐνης στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Για τη δικηγόρο Σαντάλ βαν ντεν Μπος, που ασκεί το επάγγελμα στην πόλη από τα μέσα της δεκαετίας του 1980, η μεταβολή στο ηλικιακό προφίλ είναι δραματική. «Είναι παιδιά», λέει χωρίς περιστροφές. Ο νεότερος πελάτης της, κατηγορούμενος για διακίνηση στον δρόμο, ήταν μόλις 13 ετών όταν βρέθηκε ενώπιον δικαστή. «Έχουμε 14 και 15 ετών παιδιά να πουλούν ναρκωτικά ή να τα ψάχνουν σε κάδους σκουπιδιών», αναφέρει, προσθέτοντας με πικρό χιούμορ ότι «μερικές φορές λέω στην αστυνομία πως θα έπρεπε να έχουν ένα τμήμα γεμάτο λούτρινα αρκουδάκια».
Η επιλογή ανηλίκων δεν είναι τυχαία. Στην καρδιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οργανωμένο έγκλημα βλέπει στους εφήβους ιδανικό εργατικό δυναμικό: ευάλωτους, φθηνούς και νομικά «αναλώσιμους». Από τα περισσότερα από 500 τόνους κοκαΐνης που κατασχέθηκαν στο Βέλγιο την περίοδο 2019–2024 — αριθμός-ρεκόρ για ευρωπαϊκή χώρα — η συντριπτική πλειονότητα εντοπίστηκε στο λιμάνι της Αμβέρσας. Εκεί, τα εγκληματικά δίκτυα στρατολογούν παιδιά ως τσιλιαδόρους, μεταφορείς ή συλλέκτες φορτίων.
Η στρατολόγηση γίνεται συχνά διαδικτυακά. Εφαρμογές όπως το Snapchat, όπου τα μηνύματα εξαφανίζονται, ή το Telegram, με περιορισμένο έλεγχο περιεχομένου, αποτελούν βασικά εργαλεία προσέγγισης. Σε έκθεσή της, η Europol επισημαίνει ότι οι εγκληματικές οργανώσεις μιμούνται ακόμη και τις τεχνικές των influencers: memes, emojis και «αποστολές» που παρουσιάζονται σαν επίπεδα βιντεοπαιχνιδιού. Το μήνυμα είναι απλό και δελεαστικό: εύκολο χρήμα, γρήγορη ανταμοιβή, καμία συνέπεια.
Πίσω από αυτό, όμως, κρύβονται βαθύτεροι κοινωνικοί παράγοντες. Η ανεργία στους νέους 15–24 ετών στο Βέλγιο αγγίζει το 14,5%, υπερδιπλάσια του γενικού ποσοστού. Τα δίκτυα εκμεταλλεύονται την οικονομική δυσπραγία, την ανάγκη για ένταξη σε μια ομάδα και τη γοητεία ενός τρόπου ζωής που προβάλλεται ως λαμπερός. Οι αρχές σημειώνουν ότι οι πιο ενεργές ομάδες στρατολόγησης ανηλίκων συνδέονται με κυκλώματα από την Αλβανία, την Ολλανδία και βελγομαροκινές συμμορίες.
«Δεν είναι σύμπτωση, είναι υπολογισμένο»
«Δεν είναι σύμπτωση, είναι υπολογισμένο», τονίζει η Europol. Η χρήση ανηλίκων μειώνει το ρίσκο για τους εγκεφάλους των κυκλωμάτων και δυσκολεύει τη δίωξη. Ένας ενήλικος uithaler μπορεί να καταδικαστεί σε έως και 40 μήνες φυλάκισης, ενώ οι ανήλικοι δεν οδηγούνται σε κανονικές φυλακές αλλά σε ιδρύματα κράτησης. «Όταν συλλαμβάνεται ένας, υπάρχουν δέκα έτοιμοι να τον αντικαταστήσουν», λέει η βαν ντεν Μπος.
Τα ποσά που υπόσχονται τα κυκλώματα ποικίλλουν. Ένας τσιλιαδόρος μπορεί να κερδίζει 100–150 ευρώ την ημέρα, ένας μικροδιακινητής λίγο περισσότερα. Στην περίπτωση των uithalers, όμως, τα ποσά εκτοξεύονται. Ένας Ολλανδός πρώην μεταφορέας δήλωσε δημόσια ότι έλαβε 40.000 ευρώ για μία αποστολή, προτού συλληφθεί και καταδικαστεί σε έξι μήνες φυλάκιση. Άλλοτε, τα ανταλλάγματα είναι πιο «αθώα»: ένα μηχανάκι, ένα κινητό, μια κονσόλα παιχνιδιών. «Στην αρχή νομίζουν ότι είναι εύκολο χρήμα και σκέφτονται μόνο το “bling”», λέει η δικηγόρος. «Μετά έρχονται οι απειλές, ακόμη και προς τις οικογένειές τους, και δεν μπορούν να φύγουν».
Οι επιχειρήσεις στο λιμάνι είναι συχνά εξαιρετικά επικίνδυνες. Με το 90% της κοκαΐνης από τη Νότια Αμερική να φτάνει στην Ευρώπη διά θαλάσσης, οι αρχές εντείνουν τους ελέγχους, όμως ο όγκος είναι τεράστιος: 14 εκατομμύρια κοντέινερ διακινούνται κάθε χρόνο μόνο στην Αμβέρσα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι ανήλικοι κρύβονται για ημέρες μέσα σε άδεια κοντέινερ — η λεγόμενη μέθοδος «Δούρειος Ίππος». Τον Δεκέμβριο του 2023 έξι άτομα διασώθηκαν έπειτα από μία εβδομάδα εγκλωβισμού, ενώ τον Ιανουάριο του 2024 εντοπίστηκαν 19 άτομα, ανάμεσά τους έξι ανήλικοι, σε παρόμοια επιχείρηση στο λιμάνι του Ρότερνταμ.
Παρά τη σκληρή πραγματικότητα, το προφίλ των στρατολογημένων δεν είναι ενιαίο. «Υπάρχουν παιδιά από δύσκολα περιβάλλοντα, αλλά και από προνομιούχες οικογένειες», σημειώνει η βαν ντεν Μπος. «Κάποιοι το βλέπουν σαν περιπέτεια. Όταν συλληφθούν, καταλαβαίνουν ότι δεν είναι παιχνίδι και δεν υπάρχει κουμπί επανεκκίνησης». Για την ίδια, η απάντηση βρίσκεται στην πρόληψη και στις εναλλακτικές διεξόδους. «Δεν έχουμε το δικαίωμα να παραιτηθούμε», λέει, επιστρέφοντας στους φακέλους που συσσωρεύονται στο γραφείο της.