Τον αποκαλούσαν «βασιλιά του λαού» γιατί είχε καταφέρει να είναι δίπλα στον κόσμο. Άγνωστες ιστορίες για τη ζωή του βασιλιά Χάραλντ της Νορβηγίας.
Τα πρώτα λουλούδια άρχισαν να αφήνουν οι Νορβηγοί έξω από το Βασιλικό Παλάτι του Όσλο σχεδόν αυθόρμητα, μόλις έγινε γνωστό ότι η κατάσταση της υγείας του βασιλιά Χάραλντ είχε επιδεινωθεί δραματικά. Άνθρωποι κάθε ηλικίας φτάνουν μπροστά από το παλάτι, αφήνοντας ένα λουλούδι, ένα μήνυμα, μια μικρή χειρονομία αποχαιρετισμού. Δεν χρειάστηκε κανένα επίσημο κάλεσμα. Ήταν ο ίδιος ο λαός που θέλησε να βρεθεί εκεί.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο χαρακτηριστική εικόνα για να περιγράψει κανείς τον Χάραλντ Ε΄: Έναν βασιλιά που οι Νορβηγοί αποκαλούσαν «folkekonge», δηλαδή «βασιλιά του λαού».
Ο βασιλιάς Χάραλντ δεν υπήρξε ένας μονάρχης που θέλησε να υψωθεί πάνω από την κοινωνία του. Αντίθετα, σε όλη τη διάρκεια της βασιλείας του, επιχείρησε να εκφράσει την ιδέα μιας Νορβηγίας που χωράει όλους τους ανθρώπους της. Το είπε ίσως με τον πιο συγκλονιστικό τρόπο σε μια ομιλία του το 2016, όταν μίλησε για το ποιοι είναι πραγματικά οι Νορβηγοί: «Οι Νορβηγοί προέρχονται από τη βόρεια Νορβηγία, την κεντρική Νορβηγία, τον νότο και από όλες τις άλλες περιοχές. Οι Νορβηγοί έχουν επίσης μεταναστεύσει εδώ από το Αφγανιστάν, το Πακιστάν και την Πολωνία, τη Σουηδία, τη Σομαλία και τη Συρία και πίστευαν «στον Θεό, στον Αλλάχ και σε τίποτα» και ότι οι Νορβηγοί περιλάμβαναν «κορίτσια που αγαπούν τα κορίτσια, αγόρια που αγαπούν τα αγόρια και κορίτσια και αγόρια που αγαπούν το ένα το άλλο». «Οι παππούδες μου μετανάστευσαν από τη Δανία και την Αγγλία πριν από 110 χρόνια», είχε πει. Ηταν μια ομιλία στην οποία επένεσε την ποικιλομορφία, την ανοχή και τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+,
Είχε προηγηθεί το 2011 μια άλλη ομιλία ιδιαίτερα συγκινητική, μετά τον θάνατο 77 ατόμων στις δύο τρομοκρατικές επιθέσεις από τον ακροδεξιό εξτρεμιστή Άντερς Μπέρινγκ Μπρέιβικ, όταν είπε στους υπηκόους του ότι «η ελευθερία είναι ισχυρότερη από τον φόβο» και ως «πατέρας, παππούς και σύζυγος, μπορώ μόνο να αρχίσω να νιώθω μέρος του πόνου που νιώθετε. Ως βασιλιάς του έθνους, νιώθω πόνο για τον καθένα από εσάς».
Και συνέχισε με μια φράση που έμελλε να μείνει ως μία από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές της δημόσιας παρουσίας του: «Η Νορβηγία είστε εσείς. Η Νορβηγία είμαστε εμείς». Για τον Χάραλντ, πατρίδα δεν ήταν μόνο η καταγωγή, αλλά οι άνθρωποι, η διαφορετικότητα, η αλληλεγγύη και η κοινή ζωή. «Η Νορβηγία είναι πάνω απ' όλα άνθρωποι», ήταν το μήνυμα της ομιλίας του.
Ίσως γι' αυτό και ο αποχαιρετισμός των Νορβηγών ήταν τόσο προσωπικός. Δεν έμοιαζε με τυπικό φόρο τιμής προς έναν μονάρχη. Έμοιαζε περισσότερο με τον αποχαιρετισμό ενός ανθρώπου που είχε καταφέρει, μέσα σε δεκαετίες στον θρόνο, να γίνει μέρος της καθημερινότητας και της συλλογικής μνήμης μιας ολόκληρης χώρας.
Ο όρκος του βασιλιά Χάραλντ -Δεν τον εγκατέλειψε μέχρι το τέλος
Και πίσω από αυτή την εικόνα του ήρεμου, προσιτού και βαθιά ανθρώπινου βασιλιά κρυβόταν ένας άνθρωπος που είχε πάρει πολύ σοβαρά τον όρκο του προς το Στέμμα. Ο βασιλιάς Χάραλντ δεν εγκατέλειψε τον θρόνο όταν η υγεία του άρχισε να κλονίζεται. Είχε δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν προτίθεται να παραιτηθεί, επειδή είχε δώσει όρκο στο Κοινοβούλιο και αυτός ο όρκος ίσχυε για όλη του τη ζωή.
Την ίδια στιγμή, ο ίδιος άνθρωπος που υπηρέτησε τόσο πιστά το Στέμμα είχε κάποτε αμφισβητήσει ένα από τα πιο αυστηρά άγραφα πρωτόκολλα της μοναρχίας του. Ως διάδοχος του θρόνου, ερωτεύτηκε τη Σόνια Χάραλντσεν, μια νεαρή γυναίκα χωρίς βασιλική ή αριστοκρατική καταγωγή. Η σχέση τους κράτησε εννέα χρόνια και η επιθυμία του να την παντρευτεί υπήρξε τότε ένα εξαιρετικά αμφιλεγόμενο ζήτημα.
Η επιλογή τού τότε πρίγκιπα και αντιβασιλέα Χάραλντ ήταν τόσο ξεκάθαρη, ώστε τελικά ο πατέρας του, βασιλιάς Όλαφ Ε΄, έδωσε τη συγκατάθεσή του. Στις 29 Αυγούστου 1968 ο διάδοχος Χάραλντ παντρεύτηκε στον Καθεδρικό Ναό του Όσλο τη Σόνια Χάραλντσεν, μια «γυναίκα του λαού» όπως την περιγράφει και η ίδια η Βασιλική Αυλή της Νορβηγίας. Ο γάμος τους αποτέλεσε ρήξη με την προηγούμενη παράδοση και άνοιξε έναν νέο δρόμο για τη νορβηγική μοναρχία.
Τραγική ειρωνεία το γεγονός ότι ο βασιλιάς Χάραλντ έφυγε από τη ζωή μία ημέρα πριν από την 58η επέτειο του γάμου του με τη βασίλισσα Σόνια.
Τα παιδικά χρόνια του βασιλιά Χάραλντ
Γεννήθηκε στις 21 Φεβρουαρίου 1937 στο Σκάουγκουμ, ως γιος του τότε διαδόχου Όλαφ και της πριγκίπισσας Μάρθας. Ήταν μάλιστα ο πρώτος πρίγκιπας που γεννήθηκε στη Νορβηγία εδώ και 567 χρόνια. Η γέννησή του είχε τεράστια δυναστική σημασία, γιατί τότε μόνο οι άνδρες μπορούσαν να διαδεχθούν τον θρόνο.
Όταν ήταν μόλις 3 ετών ξεκινησε ο πόλεμος και η βασιλική οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη χώρα. Η μητέρα του Μάρθα έφυγε με τον πρίγκιπα Χάραλντ και τις δύο κόρες της αρχικά προς τη Σουηδία και, στη συνέχεια, τον Αύγουστο του 1940, για τις ΗΠΑ, μετά από πρόσκληση του προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ. Ο διάδοχος του νορβηγικού θρόνου έζησε για πέντε χρόνια στην Αμερική.
Η οικογένεια πέρασε για λίγο από τον Λευκό Οίκο και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στο Pook's Hill, έξω από την Ουάσιγκτον. Η μητέρα του είχε πολύ στενή σχέση με τους Ρούζβελτ.
Ο ίδιος ο βασιλιάς Χάραλντ έχει πει αργότερα ότι όταν επέστρεψε στη Νορβηγία, μετά από πέντε χρόνια, η Αμερική είχε γίνει γι' αυτόν «δεύτερη πατρίδα». Ο ίδιος δεν είχε μεγαλώσει μόνο σε ένα παλάτι, αλλά από τα πρώτα του βιώματα ήταν η ξενιτιά.
Επέστρεψε στη Νορβηγία στις 7 Ιουνίου 1945, σε ηλικία οκτώ ετών. Τον περίμεναν στο Όσλο ο πατέρας του και τεράστιο πλήθος. Επιστρέφοντας στη Νορβηγία ο διάδοχος του θρόνου πήγε στο Smestad School, ένα κανονικό σχολείο του Όσλο.
Η βασιλική οικογένεια είχε αποφασίσει ότι έπρεπε να τον μεγαλώσει όσο το δυνατόν περισσότερο σαν τα άλλα παιδιά της Νορβηγίας. Η επίσημη βιογραφία λέει ότι, εκτός από έναν φρουρό στον διάδρομο, ελάχιστα πράγματα ξεχώριζαν την εκπαίδευσή του από εκείνη των συμμαθητών του.
Στη συνέχεια, πήγε στο Oslo Cathedral School και πήρε το απολυτήριό του το 1955. Ακολούθησε στρατιωτική εκπαίδευση και μετά Oxford, Balliol College, από το 1960 έως το 1962. Εκεί σπούδασε κοινωνικές επιστήμες, Ιστορία και Οικονομικά.
Η τραγωδία που τον σημάδεψε
Ο διάδοχος Χάραλντ έχασε τη μητέρα του, την πριγκίπισσα Μάρθα, μόλις στα 17 του χρόνια. Πέθανε από καρκίνο το 1954.
Χρόνια αργότερα, όταν απέκτησε κόρη, την ονόμασε Μάρθα Λουίζ, προς τιμήν της μητέρας του.
Στα 20 του έγινε διάδοχος
Το 1957 πέθανε ο παππούς του, βασιλιάς Χάακον Ζ΄. Ο Χάραλντ έγινε διάδοχος του θρόνου σε ηλικία μόλις 20 ετών.
Και από τότε άρχισε να εκπαιδεύεται ουσιαστικά για μια δουλειά που θα έκανε για όλη του τη ζωή.
Το 1958 έγινε για πρώτη φορά αντιβασιλέας όταν ο πατέρας του απουσίαζε. Από το 1960 άρχισε και τις διεθνείς αποστολές του, προωθώντας νορβηγικές επιχειρήσεις στο εξωτερικό.
Δηλαδή ο Χάραλντ δεν έγινε ξαφνικά βασιλιάς το 1991. Εκπαιδευόταν για τον ρόλο επί 34 χρόνια.
Η γνωριμία του με την κοινή θνητή Σόνια
Ο Χάραλντ γνώρισε τη Σόνια Χάραλντσεν το 1959. Δεν ήταν πριγκίπισσα ούτε είχε αριστοκρατική καταγωγή. Ήταν κόρη μιας απλής οικογένειας του Όσλο. Και αυτό ήταν τεράστιο πρόβλημα για εκείνη την εποχή.
Οι διάδοχοι τότε αναμενόταν να παντρεύονται γυναίκες από βασιλικές ή αριστοκρατικές οικογένειες. Οι δυο τους όμως ερωτεύτηκαν και κράτησαν τη σχέση τους για εννέα χρόνια πριν μπορέσουν να παντρευτούν.
Ο πατέρας του, βασιλιάς Όλαφ, δεν ήθελε να του επιτρέψει τον γάμο. Διότι υπήρχε φόβος ότι ένας γάμος με μια «κοινή θνητή» θα έβλαπτε τη μοναρχία.
Ο Χάραλντ όμως έφτασε σε ένα σημείο όπου ουσιαστικά είπε στον πατέρα του ότι αν δεν την παντρευτεί δεν θα παντρευτεί ποτέ. Τότε ήταν ο μοναδικός άνδρας διάδοχος. Αν δεν παντρευόταν και δεν αποκτούσε παιδιά, δημιουργούνταν τεράστιο πρόβλημα διαδοχής - και ενδεχομένως ολόκληρη η δυναστεία θα έμπαινε σε κρίση.
Ο βασιλιάς Όλαφ τελικά συμβουλεύτηκε κυβέρνηση, πολιτικούς αρχηγούς και το Κοινοβούλιο. Και στις 19 Μαρτίου 1968 ανακοινώθηκε ο αρραβώνας. Παντρεύτηκαν στις 29 Αυγούστου 1968 στον καθεδρικό ναό του Όσλο.
Μάλιστα, ο πατέρας της Σόνιας είχε πεθάνει. Έτσι, στον γάμο ο ίδιος ο βασιλιάς Όλαφ, ο άνθρωπος που αρχικά αντιστεκόταν στον γάμο, ήταν αυτός που οδήγησε τη Σόνια στην εκκλησία.
Το ζευγάρι απέκτησε δύο παιδιά: τη Μάρθα Λουίζα, το 1971 και τον Χάακον, το 1973.
Μεγάλωσαν τα παιδιά τους στο Σκάουγκουμ, όπως είχαν μεγαλώσει και οι ίδιοι, σε μεγάλο βαθμό μακριά από την υπερβολική βασιλική επιτήδευση.
Ο πατέρας του, Όλαφ Ε΄, πέθανε στις 17 Ιανουαρίου 1991 και ο Χάραλντ έγινε αμέσως βασιλιάς. Τέσσερις ημέρες αργότερα ορκίστηκε στο Storting, το νορβηγικό Κοινοβούλιο.
Στις 23 Ιουνίου 1991 έγινε η τελετή καθαγιασμού του στο Nidaros Cathedral στο Trondheim. Και κράτησε το οικογενειακό σύνθημα: «Alt for Norge» -«Όλα για τη Νορβηγία.
Ο Χάραλντ δεν έγινε ποτέ ένας βασιλιάς τύπου «σταρ». Είχε πάντα μια πολύ νορβηγική εικόνα: ήσυχος, λίγο ντροπαλός, προσγειωμένος, κάπως αμήχανος, αλλά εξαιρετικά ανθρώπινος.
Ένα πολύ ωραίο πορτρέτο του από το 2000 τον περιγράφει περίπου ως έναν άνθρωπο που μπορούσε να μοιάζει περισσότερο με έναν συνηθισμένο Νορβηγό παρά με μονάρχη. Αναφέρει μάλιστα ότι χρησιμοποιούσε το τρένο εξπρές του αεροδρομίου και μπορούσε να εμφανιστεί στον σταθμό με ελάχιστη συνοδεία.
Ο άνθρωπος που αγαπούσε τη θάλασσα περισσότερο από τα παλάτια
Αν υπάρχει ένα πράγμα που πραγματικά χαρακτηρίζει τον Χάραλντ, είναι η αγάπη του για την ιστιοπλοΐα. Υπήρξε πρωταθλητής και συμμετείχε στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Τόκιο 1964, στο Μεξικό 1968 και στο Μόναχο 1972. Και το 1964 ήταν αυτός που κράτησε τη νορβηγική σημαία στην τελετή έναρξης.
Το 1987 κέρδισε το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα με το Fram X. Το 2005 πήρε το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα με το Fram XV.
Συνέχισε να συμμετέχει σε αγώνες μέχρι το 2022, όταν σταμάτησε τους ανταγωνιστικούς αγώνες ιστιοπλοΐας.
Η αγάπη του για τη φύση
Ο ίδιος πήγαινε για κυνήγι άλκης το φθινόπωρο στην περιοχή Sikkilsdalen και έχει περάσει πολλά χρόνια ψαρεύοντας σολομό στα νορβηγικά ποτάμια. Μάλιστα, ήταν από τους ανθρώπους που βοήθησαν να δημιουργηθεί το νορβηγικό τμήμα του WWF και υπήρξε πρόεδρός του για περίπου 20 χρόνια.