Γουόρχολ, Μπάνκσι, Πικάσο «επιστρατεύτηκαν» εν αγνοία τους σε μία από τις πιο εντυπωσιακές υποθέσεις πλαστογραφίας έργων τέχνης των τελευταίων ετών.
- Οι Έρβιν και Καρολίνα Μπανκόφσκα, πατέρας και κόρη από το Νιου Τζέρσεϊ, ομολόγησαν την ενοχή τους για την πώληση πάνω από 200 πλαστών έργων τέχνης μεγάλων καλλιτεχνών από το 2020 έως το 2025, αποκομίζοντας σχεδόν 2 εκατομμύρια δολάρια.
- Το δίδυμο εφάρμοζε μια βιομηχανική μέθοδο εξαπάτησης, με καλλιτέχνη στην Πολωνία να δημιουργεί αντίγραφα και τους ίδιους να κατασκευάζουν ψεύτικα πιστοποιητικά και περίπλοκες ιστορίες προέλευσης για να παραπλανήσουν τους εμπόρους τέχνης.
- Πωλήθηκαν πλαστά έργα Γουόρχολ, Μπάνκσι και Στάπρανς, με τις σύγχρονες τεχνικές εκτύπωσης να καθιστούν τον εντοπισμό των απομιμήσεων εξαιρετικά δύσκολο για συλλέκτες και εμπόρους, παρόλο που δεν ήταν τέλειες αντιγραφές.
- Η υπόθεση αποκάλυψε σοβαρές πλαστογραφήσεις έργων ιθαγενών καλλιτεχνών, πλήττοντας την πολιτιστική αξιοπιστία κοινοτήτων. Η διεθνής αγορά τέχνης παραμένει ευάλωτη, με οργανωμένα κυκλώματα να αποκομίζουν τεράστια κέρδη από πλαστά έργα παγκοσμίως.
Για πέντε ολόκληρα χρόνια, ένας πατέρας και η κόρη του κατάφερναν να πουλούν πλαστά έργα τέχνης σε γκαλερί και οίκους δημοπρασιών των ΗΠΑ, παρουσιάζοντάς τα ως αυθεντικά έργα μερικών από τα μεγαλύτερα ονόματα της παγκόσμιας τέχνης. Άντι Γουόρχολ, Μπάνκσι, Πάμπλο Πικάσο και δεκάδες ακόμη διάσημοι δημιουργοί «επιστρατεύτηκαν» εν αγνοία τους σε μία από τις πιο εντυπωσιακές υποθέσεις πλαστογραφίας έργων τέχνης των τελευταίων ετών, με τις αμερικανικές αρχές να υπολογίζουν ότι το κύκλωμα απέφερε σχεδόν 2 εκατομμύρια δολάρια.
Οι 50χρονος Έρβιν Μπανκόφσκι και η 26χρονη κόρη του Καρολίνα Μπανκόφσκα, κάτοικοι του Νιου Τζέρσεϊ, παραδέχθηκαν την ενοχή τους σε ομοσπονδιακό δικαστήριο, έπειτα από έρευνα που αποκάλυψε ότι από το 2020 έως το 2025 διέθεσαν στην αγορά περισσότερα από 200 πλαστά έργα τέχνης. Τα έργα αυτά πωλούνταν ως αυθεντικά κομμάτια μεγάλων καλλιτεχνών, συνοδευόμενα από ψεύτικα πιστοποιητικά γνησιότητας, κατασκευασμένες ιστορίες προέλευσης και περίπλοκες αφηγήσεις για ιδιωτικές συλλογές και κλειστές γκαλερί.
Μια σχεδόν... βιομηχανική μέθοδος εξαπάτησης
Σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, το οικογενειακό δίδυμο είχε αναπτύξει μια σχεδόν βιομηχανική μέθοδο εξαπάτησης. Τα περισσότερα έργα δημιουργούνταν από καλλιτέχνη με έδρα την Πολωνία, ο οποίος παρήγαγε αντίγραφα βασισμένα σε διάσημους πίνακες και μεταξοτυπίες. Στη συνέχεια, ο πατέρας και η κόρη αναλάμβαναν να «χτίσουν» γύρω από κάθε έργο ένα πειστικό παρελθόν, προσπαθώντας να δυσκολέψουν τους εμπόρους τέχνης να εντοπίσουν την πραγματική προέλευσή του.
Πολλά έργα παρουσιάζονταν ως κομμάτια ιδιωτικών συλλογών που δεν είχαν εκτεθεί δημόσια για δεκαετίες. Άλλα υποτίθεται πως ανήκαν σε εταιρείες που είχαν πλέον κλείσει ή σε γκαλερί που δεν λειτουργούσαν πια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δύο κατηγορούμενοι χρησιμοποιούσαν παλιά βιβλία αντίκας και ειδικά παλαιωμένο χαρτί για να κατασκευάσουν πιστοποιητικά αυθεντικότητας που έμοιαζαν δεκαετιών.
«Αυτοί οι δύο άνθρωποι δεν πούλησαν απλώς πλαστά έργα τέχνης. Υπονόμευσαν την εμπιστοσύνη, εκμεταλλεύτηκαν αγοραστές και προσπάθησαν να κερδίσουν μέσω απάτης», δήλωσε ο Τζέιμς Μπάρνακλ Τζούνιορ, βοηθός διευθυντής του FBI.
Η υπόθεση αναδεικνύει ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της διεθνούς αγοράς τέχνης: την αδυναμία επιβεβαίωσης της γνησιότητας πολλών έργων, ειδικά όταν αυτά προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές ή όταν η διαδρομή τους μέσα στον χρόνο είναι ασαφής. Ο Γκάρεθ Φλέτσερ, διευθυντής του προγράμματος εγκλημάτων τέχνης στο Sotheby’s Institute of Art, σχολίασε στους New York Times ότι «οι μη εξοικειωμένοι αγοραστές συχνά δεν γνωρίζουν ποιες ερωτήσεις πρέπει να κάνουν πριν προχωρήσουν σε μια αγορά».
Ανάμεσα στα πλαστά έργα που πωλήθηκαν βρισκόταν και μια απομίμηση μεταξοτυπίας του Άντι Γουόρχολ από τη σειρά Love του 1983. Το έργο απεικόνιζε ένα γυμνό ζευγάρι λουσμένο σε έντονα νέον χρώματα και πωλήθηκε έναντι 5.500 δολαρίων. Αν και το ποσό δεν θεωρείται τεράστιο για τα δεδομένα της αγοράς τέχνης, ειδικοί σημειώνουν ότι οι σύγχρονες τεχνικές εκτύπωσης έχουν κάνει τις απομιμήσεις εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν.
Ο έμπορος τέχνης Ρίτσαρντ Πόλσκι είχε γράψει χαρακτηριστικά πως «οι σημερινοί εκτυπωτές έχουν εξελιχθεί τόσο πολύ ώστε οι αναπαραγωγές να είναι σχεδόν αδύνατο να διακριθούν από τα αυθεντικά έργα του Γουόρχολ». Όπως διευκρινίζει, «δεν είναι τέλειες απομιμήσεις, αλλά είναι αρκετά καλές ώστε να ξεγελούν τους περισσότερους συλλέκτες και πολλούς εμπόρους».
Ακόμη ένα πλαστό έργο που εντόπισαν οι αρχές παρέπεμπε σε έργο του Μπάνκσι από τις αντιπολεμικές διαδηλώσεις του 2003 στο Λονδίνο κατά της εισβολής στο Ιράκ. Το έργο παρουσίαζε στρατιωτικά ελικόπτερα σε stencil αισθητική, με ένα από αυτά να φέρει παιδικό φιόγκο, ενώ από κάτω αναγραφόταν η φράση «Wrong War». Το αντίγραφο πωλήθηκε για 2.000 δολάρια, την ώρα που αυθεντικά έργα της ίδιας σειράς είχαν φτάσει το 2023 σε δημοπρασίες σχεδόν τα 33.000 δολάρια.
Σε άλλη περίπτωση, ένα πλαστό αντίγραφο του πίνακα Triple Boats του Λετονοαμερικανού ζωγράφου Ράιμοντς Στάπρανς πωλήθηκε για 60.000 δολάρια. Οι αρχές εκτιμούν ότι το έργο συνοδευόταν από ιδιαίτερα προσεγμένα έγγραφα προέλευσης, γεγονός που συνέβαλε στο να περάσει τους ελέγχους της αγοράς.
Η πιο σοβαρή πτυχή της υπόθεσης
Η πιο σοβαρή πτυχή της υπόθεσης, ωστόσο, αφορά τις πλαστογραφήσεις έργων ιθαγενών καλλιτεχνών. Ένα ψεύτικο έργο που αποδόθηκε στον ιθαγενή και αφροαμερικανό καλλιτέχνη Ρίτσαρντ Μέιχιου πωλήθηκε για 160.000 δολάρια, αποφέροντας στους κατηγορούμενους επιπλέον ομοσπονδιακές κατηγορίες. Η αμερικανική νομοθεσία προβλέπει ειδικές ποινές για ψευδή αναπαράσταση έργων που υποτίθεται ότι έχουν παραχθεί από αυτόχθονες δημιουργούς.
Στο στόχαστρο των αρχών βρέθηκαν επίσης πλαστά έργα που αποδίδονταν στον ιθαγενή ζωγράφο Φριτς Σόλντερ. Σύμφωνα με την Υπηρεσία Ψαριών και Άγριας Ζωής των Ηνωμένων Πολιτειών, τέτοιες υποθέσεις δεν ζημιώνουν μόνο οικονομικά τους αγοραστές, αλλά πλήττουν και την πολιτιστική αξιοπιστία ολόκληρων κοινοτήτων.
«Αυτή η απάτη δεν εξαπατά απλώς συλλέκτες», δήλωσε ο Νταγκ Όλτ από την αμερικανική Υπηρεσία Ψαριών και Άγριας Ζωής. «Κλέβει από τους αυτόχθονες καλλιτέχνες και υπονομεύει την ακεραιότητα μιας ολόκληρης πολιτιστικής αγοράς».
Ένας από τους πιο ευάλωτους χώρους στην πλαστογραφία
Η αγορά τέχνης αποτελεί εδώ και δεκαετίες έναν από τους πιο ευάλωτους χώρους απέναντι στην πλαστογραφία. Με τη συνολική αξία της παγκόσμιας αγοράς να υπολογίζεται στα 57,5 δισεκατομμύρια δολάρια, τα πλαστά έργα εξακολουθούν να αποφέρουν τεράστια κέρδη σε οργανωμένα κυκλώματα.
Μόλις τον Οκτώβριο του 2025, οι γερμανικές αρχές εξάρθρωσαν διεθνές κύκλωμα που κατηγορούνταν ότι παρήγαγε ψεύτικους πίνακες των Ρέμπραντ, Πάμπλο Πικάσο και Φρίντα Κάλο. Ένα από τα έργα, πλαστός πίνακας του Ρέμπραντ, είχε βγει προς πώληση με τιμή που άγγιζε τα 150 εκατομμύρια δολάρια.
Παράλληλα, η πλαστογράφηση έργων αυτόχθονων καλλιτεχνών έχει εξελιχθεί σε τεράστιο διεθνές πρόβλημα. Το 2024, το Smithsonian είχε αποκαλύψει μία από τις μεγαλύτερες απάτες στην ιστορία της τέχνης, που αφορούσε περίπου 10.000 πλαστά έργα αποδιδόμενα στον Καναδό καλλιτέχνη Νόρβαλ Μορισό, γνωστό και ως «Πικάσο του Βορρά». Η υπόθεση εκτιμάται ότι απέφερε παράνομα κέρδη ύψους 100 εκατομμυρίων δολαρίων μέσα σε διάστημα δεκαετιών.
Οι ειδικοί σημειώνουν ότι το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο καθώς οι τεχνολογίες εκτύπωσης και αναπαραγωγής εξελίσσονται. Πολλά αντίγραφα δεν προορίζονται πλέον για τουρίστες ή πρόχειρες αγορές, αλλά κατασκευάζονται με στόχο να περάσουν επαγγελματικούς ελέγχους γνησιότητας.