Το Queen's Lane Coffee House, που άνοιξε τις πόρτες του το 1654, θεωρείται από πολλούς το παλαιότερο καφενείο σε συνεχή λειτουργία στην Ευρώπη.
- Μέσα σε ένα περιβάλλον κοινωνικών και πολιτικών αλλαγών στην Αγγλία του 17ου αιώνα, η επανεγκατάσταση εβραϊκών κοινοτήτων έφερε νέα προϊόντα, μεταξύ των οποίων και τον καφέ, ένα εξωτικό, διεγερτικό ρόφημα.
- Με την ίδρυση του Queen’s Lane από τον Cirques Jobson, τα καφενεία εξελίχθηκαν σε «πανεπιστήμια της μιας πένας», προσφέροντας χώρο για συζητήσεις, ενημέρωση και ανταλλαγή ιδεών, αντίθετα με τις παμπ.
- Τα καφενεία, με το Queen’s Lane στην Οξφόρδη να πρωταγωνιστεί, λειτούργησαν ως δίκτυο ενημέρωσης και καταλύτης για τη διαμόρφωση του Διαφωτισμού, συμβάλλοντας στην έναρξη του σύγχρονου κόσμου.
- Το Queen’s Lane παραμένει ζωντανό, διατηρώντας τον πολυπολιτισμικό του χαρακτήρα υπό τουρκική ιδιοκτησία, ενώ τα καφέ ανακτούν τη θέση τους ως κέντρα κοινωνικοποίησης στη βρετανική κουλτούρα, κλείνοντας έναν ιστορικό κύκλο.
Στην καρδιά της Οξφόρδης, ανάμεσα στα ιστορικά κολέγια και τα στενά δρομάκια μιας πόλης που ταυτίζεται σχεδόν απαρέγκλιτα με την ακαδημαϊκή παράδοση, λειτουργεί εδώ και περισσότερους από 350 χρόνια ένας χώρος που συνδέει το παρελθόν με το παρόν της ευρωπαϊκής καθημερινότητας. Το Queen's Lane Coffee House, που άνοιξε τις πόρτες του το 1654, θεωρείται από πολλούς το παλαιότερο καφενείο σε συνεχή λειτουργία στην Ευρώπη, αποτελώντας ένα ζωντανό αποτύπωμα της ιστορίας του καφέ και της βρετανικής κοινωνικής ζωής.
Ξεχωρίζει όχι μόνο για τη μακροβιότητά του
«Σε μια εποχή όπου οι σύγχρονες πόλεις της Αγγλίας κατακλύζονται από αλυσίδες καφέ και ανεξάρτητα café, η Οξφόρδη δεν αποτελεί εξαίρεση. Ωστόσο, το Queen’s Lane ξεχωρίζει όχι μόνο για τη μακροβιότητά του, αλλά και για τον ρόλο που διαδραμάτισε στη διαμόρφωση της κουλτούρας των coffee houses, πολύ πριν αυτά γίνουν καθημερινή συνήθεια», σημειώνει το άρθρο του Atlas Obscura.
Η ίδρυσή του τοποθετείται σε μια περίοδο έντονων κοινωνικών και πολιτικών μεταβολών. Στα μέσα του 17ου αιώνα, η Αγγλία έβγαινε από τον καταστροφικό Εμφύλιο Πόλεμο και βρισκόταν υπό το καθεστώς της Κοινοπολιτείας, με τον Όλιβερ Κρόμγουελ να επιχειρεί την αναδιοργάνωση της οικονομίας και των εμπορικών σχέσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ενθαρρύνθηκε η επιστροφή εβραϊκών κοινοτήτων, οι οποίες είχαν εκδιωχθεί από τη χώρα από το 1290, και μαζί τους ήρθαν νέα προϊόντα και εμπορικές πρακτικές – ανάμεσά τους και ο καφές.
Ο ιστορικός Τομ Γκάρνερ σημειώνει ότι εκείνη την εποχή ο καφές θεωρούνταν ένα εξωτικό, μη αλκοολούχο ρόφημα με ιδιότητες που «διεγείρουν το μυαλό χωρίς να σε μεθούν». Η γεύση του, ωστόσο, απείχε από τη σημερινή εμπειρία.
«Θα έμοιαζε περισσότερο με τον σύγχρονο τουρκικό καφέ και θα ήταν πιο πικρός, λόγω της μακράς μεταφοράς του από τη Μέση Ανατολή», εξηγεί, προσθέτοντας ότι οι κόκκοι συχνά έφταναν στην Οξφόρδη ήδη αλλοιωμένοι από το μεγάλο ταξίδι.
Η ίδρυση του Queen’s Lane αποδίδεται σε έναν εβραίο επιχειρηματία, τον Cirques Jobson, και συνέπεσε με την εξάπλωση ενός νέου τύπου δημόσιου χώρου: των coffee houses. Σε αντίθεση με τις ταβέρνες και τις παμπ, όπου κυριαρχούσε το αλκοόλ, τα καφενεία προσέφεραν έναν χώρο συζήτησης, ανταλλαγής ιδεών και ενημέρωσης. Δεν είναι τυχαίο ότι απέκτησαν το προσωνύμιο «penny universities»: πανεπιστήμια της πένας, δηλαδή «φτωχά».
Με ένα μικρό αντίτιμο, οι θαμώνες μπορούσαν να αποκτήσουν πρόσβαση σε εφημερίδες και να συμμετάσχουν σε συζητήσεις που συχνά άγγιζαν πολιτικά, επιστημονικά και φιλοσοφικά ζητήματα. Στην Οξφόρδη, μάλιστα, είχε αναπτυχθεί ένα άτυπο δίκτυο ενημέρωσης: οι λεγόμενοι «runners» περιφέρονταν από καφενείο σε καφενείο, συλλέγοντας ειδήσεις και μεταφέροντάς τες στους πελάτες. «Μιλάμε για ένα είδος ανθρώπινου wi-fi», σχολιάζει χαρακτηριστικά ο Γκάρνερ.
Αυτή η διαρκής ροή πληροφοριών συνέβαλε στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου οι ιδέες μπορούσαν να διαδοθούν και να εξελιχθούν, λειτουργώντας ως καταλύτης για το πνευματικό ρεύμα του Διαφωτισμού. Το Queen’s Lane Coffee House, σύμφωνα με τον ίδιο, βρέθηκε «στην καρδιά της αρχής του σύγχρονου κόσμου όπως τον γνωρίζουμε».
Παρά την ιστορική του σημασία, το καφενείο δεν αποτελεί απλώς ένα μουσειακό κατάλοιπο. Συνεχίζει να λειτουργεί ως ζωντανός χώρος συνάντησης, διατηρώντας τον πολυπολιτισμικό χαρακτήρα που το συνόδευε από την αρχή. Σήμερα ανήκει σε μια τουρκική οικογένεια, με την Εϊλίν και τον αδελφό της να έχουν αναλάβει τη λειτουργία του από τους γονείς τους.
«Νιώθω πολύ περήφανη», δηλώνει η ίδια. «Δεν κατάφερα ποτέ να αποσυρθώ, αν και το ήθελα, αλλά νομίζω ότι ο καφές είναι στο αίμα μας». Η προσωπική αυτή μαρτυρία αποτυπώνει τη συνέχεια μιας παράδοσης που μεταφέρεται από γενιά σε γενιά, προσαρμοζόμενη στις απαιτήσεις της εποχής.
Στο μεταξύ, η θέση των coffee houses στη σύγχρονη βρετανική κοινωνία φαίνεται να ενισχύεται εκ νέου. Όπως επισημαίνει ο Γκάρνερ, τα καφέ αρχίζουν να αντικαθιστούν τον παραδοσιακό ρόλο της παμπ ως βασικού χώρου κοινωνικοποίησης. «Είναι πλέον και πάλι μέρος της κουλτούρας μας», λέει, προσθέτοντας ότι «ο κύκλος έχει κλείσει: από το 1654 μέχρι σήμερα, ο καφές κυριαρχεί».