Με αφορμή την ταινία «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν, το ενδιαφέρον για τον Όμηρο έχει αναζωπυρωθεί και η γειτονική Τουρκία σχεδιάζει να το αξιοποιήσει τουριστικά.
- Τούρκοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ο Όμηρος εμπνεύστηκε και έγραψε την «Οδύσσεια» σε σπηλιά στο Μπουρνόβα της Σμύρνης, βασιζόμενοι σε επιγραφές και ευρήματα, παρά την αβεβαιότητα για την ακριβή καταγωγή του ποιητή, πέραν της Ιωνίας.
- Η τοπική πεποίθηση για την αυθεντικότητα της σπηλιάς παραμένει ισχυρή, με τον ερευνητή Αλτάν Αλτίν να τονίζει πως η περιοχή ονομαζόταν πάντα «Κοιλάδα του Ομήρου» και τον Παυσανία να την έχει συνδέσει ιστορικά με τον ποιητή.
- Η θεωρία ενισχύεται από αρχαιολογικά ευρήματα, όπως νομίσματα της αρχαίας Σμύρνης με τη μορφή του Ομήρου και μια ζωφόρος του 3ου αιώνα π.Χ. που πιστεύεται ότι αναπαριστά με ακρίβεια τη συγκεκριμένη σπηλιά.
- Ο δήμος του Μπουρνόβα σχεδιάζει την τουριστική αξιοποίηση της τοποθεσίας, όμως ο δήμαρχος αντιμετωπίζει πολιτική αντίδραση από αξιωματούχους του κυβερνώντος κόμματος που πρότειναν τη μετονομασία της «Κοιλάδας του Ομήρου» με τουρκικό όνομα.
Σε μια τουρκική πλαγιά που βλέπει προς τις γεμάτες ελιές πλαγιές έξω από τη Σμύρνη, βρίσκεται μια σπηλιά γνωστή σε γενιές ντόπιων ως το μέρος όπου ο Όμηρος έγραψε την «Οδύσσεια».
Η σπηλιά βρίσκεται στην περιοχή του Μπουρνόβα και πολύ θεωρούν ότι σε αυτό το μέρος ο Όμηρος συνέθεσε τα δύο αθάνατα έπη του, την «Ιλιάδα» και την «Οδύσσεια».
Μάλιστα , Τούρκοι ερευνητές βασίζονται σε επιγραφές και αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή που αποδεικνύουν – κατ’ αυτούς – ότι ο μεγάλος ποιητής πράγματι εμπνεύστηκε και έγραψε την «Οδύσσεια» στο συγκεκριμένο σημείο.
Η «σπηλιά του Ομήρου» στο Μπουρνόβα
Στην πραγματικότητα, κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς τον τόπο καταγωγής του αρχαίου Έλληνα ποιητή, πόσο μάλλον το πού έγραψε ο Όμηρος τα επικά του ποιήματα - το μόνο που έχει αποδειχτεί επιστημονικά είναι ότι καταγόταν από την Ιωνία της Μικράς Ασίας (που στην αρχαιότητα περιλάμβανε την Σμύρνη και τη Χίο). Η ιωνική διάλεκτος και ο πολιτισμός της περιοχής διαμόρφωσαν καθοριστικά το έργο του.
Αν και δεν υπάρχουν ακλόνητα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι ο Όμηρος έγραψε την «Οδύσσεια» στη σπηλιά στο Μπουρνόβα, οι ντόπιοι πιστεύουν ακράδαντα ότι είναι αλήθεια.
«Για μένα δεν υπάρχει αμφιβολία, ο Όμηρος είναι από το Μπουρνόβα. Σε κάθε περίπτωση, είναι από την Ιωνία, από αυτά τα εδάφη. Αυτό το μέρος ονομαζόταν πάντα "Κοιλάδα του Ομήρου" από τους ντόπιους. Ταξιδιώτες από όλο τον κόσμο έρχονται για να δουν τη σπηλιά όπου λέγεται ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του», δήλωσε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Τούρκος ερευνητής Αλτάν Αλτίν.
Επίσης, ο Έλληνας χρονικογράφος και γεωγράφος του 2ου αιώνα Παυσανίας είχε γράψει σχετικά για την περιοχή: «Οι Σμυρναίοι έχουν τον ποταμό Μέλη, με το υπέροχο νερό του, και στις πηγές του βρίσκεται το σπήλαιο, όπου λένε ότι ο Όμηρος συνέθεσε τα ποιήματά του».
Πού στηρίζουν Τούρκοι ερευνητές τη θεωρία τους
Εκτός από τς γραπτές αναφορές, τα αρχαιολογικά ευρήματα από την περιοχή υποδηλώνουν επίσης μια σύνδεση με τον Όμηρο.
Για να στηρίξει τη θέση του για τη σπηλιά, ο Αλτίν επισήμανε μια ζωφόρο του 3ου αιώνα π.Χ. που απεικονίζει τη θεοποίηση του Ομήρου, η οποία, όπως λέει, αναπαρήγαγε τη σπηλιά του Μπουρνόβα με αξιοσημείωτη ακρίβεια.
«Αυτό το ανάγλυφο ήταν ήδη γνωστό, αλλά κανείς δεν είχε παρατηρήσει ποτέ τις πανομοιότυπες λεπτομέρειες με αυτές που βρέθηκαν στη σπηλιά του Ομήρου. Αυτή είναι η πρώτη φορά που έρχεται στο φως μια τόσο λεπτομερής γεωγραφική περιγραφή», είπε.
Ελληνική γραφή διακρίνεται επίσης σκαλισμένη στον τοίχο της σπηλιάς - αλλά δεν είναι σαφές πόσο παλιά είναι.
Οι ανακαλύψεις από τις ανασκαφές, ιδιαίτερα τα νομίσματα που φέρουν τη μορφή του Ομήρου, μας δείχνουν ότι οι κάτοικοι της αρχαίας Σμύρνης θεωρούσαν τον ποιητή ως έναν δικό τους άνθρωπο», δήλωσε από την πλευρά του ο αρχαιολόγος Μεχμέτ Ακίφ Ερντέμ.
«Η "Ιλιάδα" και η "Οδύσσεια" γράφτηκαν στις αρχαίες ελληνικές διαλέκτους της ιωνικής και της αιολικής, υποδηλώνοντας ότι η αρχαία Σμύρνη και το Μπουρνόβα θα μπορούσαν να είναι μεταξύ των πατρίδων του Ομήρου», είπε.
«Ο Όμηρος ήταν Ανατολίτης»
Ο ερευνητής Αλτάν Αλτίν πιστεύει ότι υπάρχουν στοιχεία στα γραπτά του Ομήρου και σε αρχαιολογικά αντικείμενα που δείχνουν τους δεσμούς του Έλληνα ποιητή με την περιοχή.
«Όταν βυθίζεσαι στην «Ιλιάδα», καταλαβαίνεις πραγματικά ότι ο Όμηρος ήταν Ανατολίτης. Βρίσκεις ανέκδοτα και πολιτισμικές αναφορές που είναι εντελώς άγνωστες αλλού», είπε χαρακτηριστικά στο Γαλλικό πρακτορείο.
Τόνισε ωστόσο ότι η καταγωγή του Ομήρου δεν πρέπει να προκαλεί αντιπαλότητα μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας.
«Ο Όμηρος είναι 2.800 ετών, ενώ τα ελληνοτουρκικά σύνορα είναι μόλις ενός αιώνα. Ο Όμηρος είναι Έλληνας. Ο Όμηρος είναι Ανατολίτης. Κανείς μας δεν είναι παλαιότερος από αυτόν, ούτε καν οι χώρες μας», δήλωσε.
Θέλουν να κάνουν τη σπηλιά τουριστικό αξιοθέατο
Στο Γεσίλοβα Χογιούκ (Yesilova Hoyuk), μια νεολιθική τοποθεσία που θεωρείται ο παλαιότερος γνωστός προϊστορικός ανθρώπινος οικισμός στη Σμύρνη, υπάρχει μια προτομή του Ομήρου με την επιγραφή: «Συνέθεσα τα έπη της Ιλιάδας και της Οδύσσειας σε αυτή τη γη. Έζησα στο Μπουρνόβα».
Η πόλη του Μπουρνόβα -η οποία φιλοξενεί ήδη μια έκθεση βιβλίου αφιερωμένη στον Όμηρο και έχει ένα άγαλμα του ήρωα του Τρωικού Πολέμου, Έκτορα, σε ένα τοπικό πάρκο- σχεδιάζει να διαμορφώσει κατάλληλα τη σπηλιά και να την ανοίξει στους επισκέπτες, για να επωφεληθεί από την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τον αρχαίο ποιητή.
Η ιστορία του Ομήρου «είναι και δική μας», λέει ο δήμαρχος του Μπουρνόβα, Ομέρ Εσκί. «Η διατήρηση της κληρονομιάς του Ομήρου είναι ένα καθήκον που οφείλουμε στην ανθρωπότητα. Είναι ένας από τους ιδρυτές πατέρες της λογοτεχνίας», δήλωσε στο AFP. «Οι ιστορίες που αφηγείται αφορούν αυτή τη γη. Το ζήτημα δεν είναι αν πρέπει να διεκδικήσουμε τον Όμηρο ή όχι. Η ιστορία του είναι και δική μας», είπε.
Αλλά δεν συμμερίζονται όλοι το όραμά του. Το 2024, δημοτικοί αξιωματούχοι από το κυβερνών κόμμα AKP, του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρότειναν τη μετονομασία της Κοιλάδας του Ομήρου με το όνομα ενός Τούρκου μαχητή, λέγοντας ότι η τοποθεσία δεν πρέπει να έχει ελληνικό όνομα.
«Η διαγραφή του ονόματος του Ομήρου θα ήταν ένα από τα χειρότερα πράγματα που θα μπορούσαμε να κάνουμε στο Μπουρνόβα», αντέτεινε ο δήμαρχος, στόχος του οποίου είναι «να κάνει τον Όμηρο γνωστό σε όλο τον κόσμο ως έναν άνθρωπο από το Μπουρνόβα» και να μετατρέψει την πόλη σε τουριστικό αξιοθέατο.