Μια γυναικοκτονία σε ένα μικρό χωριό της Ηλείας, τον Πόθο, στάθηκε η αφορμή για να γράψει ο Νίκος Γκάτσος τους στίχους στο τραγούδι «Ο Γιάννης ο φονιάς».
- Ένας λαουτιέρης στην Ηλεία ανακαλύπτει τις ερωτικές επιστολές της γυναίκας του προς τον φίλο του. Μετά την ομολογία της για την πρόθεσή της να τον εγκαταλείψει, τη δολοφονεί με επτά μαχαιριές μπροστά στα παιδιά τους.
- Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο αλλά χωρίς ποινή, δεχόμενο ότι ενήργησε «εν βρασμώ ψυχής», με αποτέλεσμα να επιστρέψει ως ήρωας στο χωριό του. Δύο χρόνια αργότερα, η 18χρονη κόρη του, Φρόσω, αυτοκτόνησε.
- Η ιστορία ενέπνευσε τον Νίκο Γκάτσο και τον Μάνο Χατζιδάκι να δημιουργήσουν το τραγούδι. Κατά την ηχογράφηση, ο συνθέτης ζήτησε από τον Μανώλη Μητσιά να το ερμηνεύσει «συνωμοτικά», δίνοντας του την εξομολογητική του χροιά.
- Πενήντα χρόνια αργότερα, το τραγούδι παραμένει επίκαιρο και αμφιλεγόμενο. Σε πρόσφατη συναυλία, ο γιος του Χατζιδάκι απαγόρευσε την εκτέλεσή του, αναγκάζοντας τον Μανώλη Μητσιά να απαγγείλει τους στίχους αντί να τους τραγουδήσει.
Η Ηλεία του 1960 δεν έμοιαζε με τόπο όπου θα μπορούσε να γεννηθεί ένα από τα πιο εμβληματικά τραγούδια της ελληνικής δισκογραφίας.
Κι όμως, ένα φονικό σε ένα μικρό χωριό της περιοχής, τον Πόθο, στάθηκε η αφορμή για να γράψει ο Νίκος Γκάτσος τους στίχους στο τραγούδι «Ο Γιάννης ο φονιάς», ένα από τα κορυφαία κομμάτια του δίσκου «Αθανασία», που κυκλοφόρησε το 1976 σε μουσική Μάνου Χατζιδάκι.
Μια φαινομενικά ήσυχη ζωή
Πρωταγωνιστής της πραγματικής ιστορίας ήταν ο Θόδωρος, ένας 40χρονος γεωργός, που για να συμπληρώνει το εισόδημά του έπαιζε λαούτο σε πανηγύρια της περιοχής μαζί με τον στενό του φίλο και βιολιστή, τον Κώστα. Παντρεμένος με τη Δήμητρα, γυναίκα 36 ετών, με την οποία είχε αποκτήσει επτά παιδιά, ζούσε μια φαινομενικά ήσυχη ζωή μέσα στα στενά κοινωνικά πλαίσια της ελληνικής επαρχίας. Η Δήμητρα, όμορφη κατά τις μαρτυρίες της εποχής, ήταν συχνά στόχος κουτσομπολιού των χωριανών, που της απέδιδαν φήμη... μιας ακόρεστης σεξουαλικά γυναίκας.
Το ξημέρωμα της 1ης Αυγούστου του 1960, μετά από ένα πανηγύρι όπου οι δύο φίλοι είχαν παίξει μαζί μεθυσμένοι, ο Θόδωρος ζήτησε από ένα από τα παιδιά του να μεταφέρει τα όργανα στο σπίτι. Λίγο αργότερα, θέλοντας να δοκιμάσει το βιολί του Κώστα, ανακάλυψε στο εσωτερικό του ένα πορτοφόλι με πάνω από 35 ερωτικές επιστολές. Η αποκάλυψη ότι η συγγραφέας τους ήταν η ίδια του η γυναίκα τον οδήγησε σε έξαλλη αντίδραση.
Η Δήμητρα, αφού αρχικά αρνήθηκε, παραδέχθηκε τελικά τον έρωτά της για τον Κώστα και την πρόθεσή της να χωρίσουν ώστε να τον παντρευτεί. Ο Θόδωρος, σε έκρηξη οργής, τη σκότωσε με τουλάχιστον επτά μαχαιριές, μπροστά στα μάτια των παιδιών τους, πριν εξαφανιστεί στα γύρω δάση. Το πρωί παραδόθηκε ο ίδιος στη Χωροφυλακή, λέγοντας πως το έκανε γιατί «τον ατίμασε» και πως μετάνιωνε μόνο για τα παιδιά του.
Δύο μήνες αργότερα, στο Κακουργιοδικείο της Πάτρας, δεκάδες συγχωριανοί τον υποστήριξαν, περιγράφοντας τη Δήμητρα ως «αμαρτωλή» και «ερωτομανή». Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο, αλλά δεν του επέβαλε ποινή, κρίνοντας ότι είχε ενεργήσει «εν βρασμώ ψυχής».
Ο Θόδωρος επέστρεψε στο χωριό του ως ήρωας. Η ιστορία, ωστόσο, είχε τραγική συνέχεια: δύο χρόνια αργότερα, η μεγαλύτερη κόρη της οικογένειας, η τότε 18χρονη Φρόσω, αυτοκτόνησε, μη αντέχοντας τον χαμό της μητέρας της. Είναι το «Φροσί» των στίχων, που σκύβει σιωπηλή να φιλήσει τα χέρια του πατέρα της.
Ο Νίκος Γκάτσος έμαθε την ιστορία από τον δημοσιογράφο και παραγωγό της ΕΡΑ Γιώργο Μητρόπουλο, του οποίου ο πατέρας υπήρξε φίλος του Θόδωρου. Καθώς το πραγματικό όνομα του δράστη δεν ήταν «Γιάννης», το όνομα αυτό επιλέχθηκε από τον ποιητή για λόγους έμπνευσης και έμεινε έτσι μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, λίγους μήνες μετά την αφήγηση αυτή στο τραπέζι του Γκάτσου, εμφανίστηκε ο Μάνος Χατζιδάκις, που έλειπε τότε στην Αμερική, και οι δύο άρχισαν να δουλεύουν πάνω στον δίσκο «Αθανασία».
Το ίδιο χωριό, ο Πόθος, ενέπνευσε αργότερα τον Χατζιδάκι και για το τραγούδι «Χωρίον ο Πόθος», στον κύκλο «Ο Μεγάλος Ερωτικός».
Μελετητές έχουν επισημάνει, μάλιστα, ότι ο «Γιάννης ο φονιάς» έχει έναν έμμετρο ποιητικό «πρόγονο»: το «Μεσολογγίτικο», του Μιλτιάδη Μαλακάση, γραμμένο το 1914.
Η ηχογράφηση του τραγουδιού δεν έγινε χωρίς τις δικές της ιστορίες. Ο Χατζιδάκις αρχικά επιθυμούσε να κυκλοφορήσει τον δίσκο χωρίς το όνομά του, με ψευδώνυμο, για δικούς του λόγους· τον έπεισε τελικά ο παραγωγός Γιώργος Μαρκάκης, με όρο να τραγουδήσει στον δίσκο και η Δήμητρα Γαλάνη, η οποία είχε μόλις επιστρέψει από την Αμερική.
Ο δίσκος, με 12 τραγούδια συνολικά, ηχογραφήθηκε στις αρχές του 1976 και κυκλοφόρησε από την Columbia με ερμηνευτές τον Μανώλη Μητσιά και τη Γαλάνη, γνωρίζοντας αμέσως τεράστια απήχηση. Ο ίδιος ο Μητσιάς έχει διηγηθεί πως όταν μπήκε στο στούντιο σκόπευε να ερμηνεύσει το κομμάτι σαν βαρύ χασάπικο, όμως ο Χατζιδάκις τον διόρθωσε επιτόπου, ζητώντας του να το πει «συνωμοτικά» - δίνοντας έτσι στο τραγούδι τη σκοτεινή, εξομολογητική του χροιά.
Πενήντα χρόνια μετά, το τραγούδι εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις. Το βράδυ της περασμένης Κυριακής, σε συναυλία στο Δίον, ο Μανώλης Μητσιάς αναγκάστηκε να απαγγείλει -αντί να τραγουδήσει- τον «Γιάννη τον φονιά», καθώς ο γιος του Μάνου Χατζιδάκι δεν επέτρεψε την εκτέλεσή του, προκαλώντας αποδοκιμασίες από μέρος του κοινού. Το γεγονός ανέδειξε για ακόμη μια φορά πόσο ζωντανό παραμένει, μισό αιώνα μετά, ένα τραγούδι βασισμένο σε ένα πραγματικό έγκλημα, που κάποτε συγκλόνισε την ελληνική επαρχία.