Μια πιο προσεκτική ματιά στην «Οδύσσεια» του Νόλαν αποκαλύπτει ολόκληρη σειρά από κρυφές αναφορές, νύξεις και δανεισμούς από το προηγούμενο έργο του.
- Ο Αγαμέμνονας στην «Οδύσσεια» του Νόλαν παρουσιάζεται με πανοπλία από «μαυρισμένο μπρούντζο». Η εμφάνισή του, από το κράνος έως τη φωνή, αποτελεί μια σκόπιμη και ευθεία παραπομπή στον Batman, παρά τις ιστορικές δικαιολογίες του σκηνοθέτη.
- Η απουσία του Οδυσσέα παραλληλίζεται με την αποστολή του Κούπερ στο «Interstellar». Επιπλέον, μια χρυσή καρφίτσα λειτουργεί ως αντικείμενο δοκιμής της πραγματικότητας, θυμίζοντας έντονα το περιστρεφόμενο τόπι από το «Inception».
- Οι παραλίες κατέχουν κεντρικό ρόλο, όπως στο «Dunkirk», με σκηνές στρατοπέδευσης και απελπισμένης αναμονής. Το βλέμμα του Οδυσσέα μπροστά στην κατεστραμμένη Τροία αντικατοπτρίζει τον τρόμο του πρωταγωνιστή από την ταινία «Oppenheimer».
- Ένα δαχτυλίδι από νεκρό σύντροφο γίνεται σύμβολο απώλειας, όπως στο «The Prestige». Παράλληλα, η αμνησία που προκαλούν τα άνθη του λωτού μιμείται τη δομή του «Memento», όπου ο ήρωας ανασυνθέτει την ταυτότητά του.
Δεν χρειάζεται να έχεις διαβάσει καμία από τις εξήντα και πλέον μεταφράσεις της Οδύσσειας του Ομήρου για να παρακολουθήσεις την κινηματογραφική εκδοχή του Κρίστοφερ Νόλαν. Ούτε, βέβαια, να ξέρεις ότι πρόκειται στην ουσία για μια ταινία όπου ο Αγαμέμνονας μοιάζει τόσο πολύ με τον Batman, που πολλοί θεατές δεν μπόρεσαν να το προσπεράσουν.
Η πανοπλία του Αγαμέμνονα
Το γωνιώδες κράνος που καλύπτει το πρόσωπό του σχεδόν εξ ολοκλήρου, η μακριά μαύρη κάπα, ο σμιλεμένος θώρακας, ακόμη και η βαριά, τραχιά φωνή του χαρακτήρα, όλα παραπέμπουν ευθέως στον «Σκοτεινό Ιππότη» του 2008. Ο ίδιος ο Νόλαν έχει υπερασπιστεί την πανοπλία του Αγαμέμνονα, εξηγώντας ότι οι Μυκηναίοι πιθανότατα χρησιμοποιούσαν «μαυρισμένο μπρούντζο» για να δηλώσουν πλούτο και εξουσία. «Παίρνεις μπρούντζο, προσθέτεις χρυσό και ασήμι και μετά χρησιμοποιείς θειάφι», είπε στο Time. «Με τον Αγαμέμνονα, η Έλεν Μιρότζνικ, η ενδυματολόγος μας, προσπαθεί να δείξει πόσο ανώτερος είναι σε σχέση με όλους τους άλλους».
Ωστόσο, όσο κι αν ο Νόλαν προσπαθεί να δικαιολογήσει την επιλογή μέσα από ιστορικά επιχειρήματα, η ομοιότητα με τον υπερήρωά του δείχνει σαφώς σκόπιμη. Και δεν είναι η μόνη. Μια πιο προσεκτική ματιά στην «Οδύσσεια» του Νόλαν αποκαλύπτει ολόκληρη σειρά από κρυφές αναφορές, νύξεις και δανεισμούς από το προηγούμενο έργο του.
Στο «Interstellar», ο Κούπερ χάνει χρόνια από τη ζωή της κόρης του λόγω σχετικιστικών φαινομένων, κάτι που θυμίζει έντονα τον Οδυσσέα να χάνει σχεδόν ολόκληρη την παιδική ηλικία του Τηλέμαχου. Και οι δύο άντρες φεύγουν για μακρινές αποστολές και βρίσκονται παγιδευμένοι, αναγκασμένοι να βρουν πλάγιους δρόμους για να επιστρέψουν σπίτι.
Πιο εμφανής, όμως, είναι η οπτική αναφορά στο διαχωριστικό πλέγμα πίσω από το οποίο κρύβεται η Πηνελόπη για να κρατήσει σε απόσταση τους εισβολείς μνηστήρες, σκηνή που θυμίζει τον Κούπερ να παρακολουθεί αβοήθητος τη Μερφ μέσα από τα ράφια.
Πριν φύγει για την Τροία, ο Οδυσσέας παίρνει από την Πηνελόπη μια χρυσή καρφίτσα μαλλιών σε σχήμα της θεάς Αθηνάς, ένα στοιχείο που δεν υπάρχει στο πρωτότυπο κείμενο του Ομήρου. Λειτουργεί σχεδόν σαν την περιστρεφόμενη σβούρα του Κομπ στο «Inception», ένα προσωπικό αντικείμενο δοκιμής της πραγματικότητας. Όταν η Καλυψώ του επιστρέφει τελικά την καρφίτσα, ο Οδυσσέας ξυπνά από τη μαγεία της και θυμάται την υπόσχεσή του να γυρίσει σπίτι.
Οι παραλίες κατέχουν κεντρικό ρόλο στην ταινία, ακριβώς όπως και στο «Dunkirk». Οι ελληνικές δυνάμεις στρατοπεδεύουν στην άμμο έξω από τα τείχη της Τροίας για χρόνια, μέχρι να βρουν τον τρόπο να μπουν στην πόλη μέσα από τον Δούρειο Ίππο.
Αργότερα, καθώς οι άντρες του Οδυσσέα προσπαθούν να ξεφύγουν από τους Λαιστρυγόνες γίγαντες, βλέπουμε πλοία να επιπλέουν στα ρηχά με την ακρογιαλιά βαμμένη κόκκινη. Και στο τέλος, ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του μένουν παγιδευμένοι, πεινασμένοι και απελπισμένοι, στο νησί του ήλιου, περιμένοντας να αλλάξει ο άνεμος, ακριβώς όπως οι στρατιώτες στο «Dunkirk» περιμένουν τα βρετανικά πλοία.
Υπάρχει επίσης μια σκηνή προς το τέλος της Μάχης της Τροίας όπου ο Οδυσσέας πέφτει σαστισμένος σε κάποια σκαλιά και κοιτάζει τρομαγμένος τις φλόγες του πολιτισμού που μόλις κατέστρεψε, σαν να μην έχει ξαναδεί ποτέ σφαγή. Είναι ακριβώς το ίδιο βλέμμα που έχει ο Κίλιαν Μέρφι στην αρχική σκηνή του «Oppenheimer», όταν βλέπει με το μάτι του νου του την καταστροφική δύναμη της ατομικής βόμβας που μόλις δημιούργησε.
Ο Ευρύλοχος παίρνει ένα δαχτυλίδι από το δάχτυλο του νεκρού Ελπήνορα, ενός συντρόφου που αφήνουν πίσω στη σπηλιά του Κύκλωπα. Το δαχτυλίδι γίνεται σύμβολο όλων των φίλων που έχασε ο Οδυσσέας, κάτι που θυμίζει το βέρα της νεκρής συζύγου του Άντζιερ στο «The Prestige». Παράλληλα, η αμνησία που προκαλούν τα άνθη του λωτού της Καλυψώ στον Οδυσσέα, σβήνοντας τη μνήμη του για τον πόλεμο και τους συντρόφους του, θυμίζει έντονα τη δομή του «Memento», όπου ο Λέναρντ αναγκάζεται να ανασυνθέσει την ταυτότητά του μέσα από φωτογραφίες, σημειώσεις και τατουάζ.
Τέλος, η επιλογή του Νόλαν να δώσει στην Ελένη (Λουπίτα Νιόνγκο) ουλές στη μία πλευρά του προσώπου της, κάτι που δεν υπάρχει στον Όμηρο, θυμίζει έντονα τη σκηνή στο νοσοκομείο του «The Dark Knight», όπου ο Χάρβεϊ Ντεντ αποκαλύπτει σιγά σιγά την κατεστραμμένη πλευρά του προσώπου του. Η ίδια αργή, σοκαριστική αποκάλυψη, η ίδια πλευρά κατεστραμμένη, το ίδιο ένστικτο να κρατά κρυμμένη τη φρίκη όσο το δυνατόν περισσότερο πριν σε αναγκάσει να κοιτάξεις.