Μπορεί ένα ψάρι να αποτελέσει τη σημαντικότερη πλουτοπαραγωγική πηγή μιας χώρας; Μπορεί, αρκεί η χώρα να λέγεται Ισλανδία και το ψάρι μπακαλιάρος.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, τα ψάρια και τα αλιευτικά προϊόντα αντιπροσώπευαν το 90%-95% των ισλανδικών εξαγωγών εμπορευμάτων και απέφεραν πάνω από το 70% του συναλλάγματος της χώρας. Ο μπακαλιάρος δεν ήταν λοιπόν ένα απλό έδεσμα. Ήταν το ισλανδικό πετρέλαιο, η βιομηχανία, το εξαγωγικό θαύμα και το εθνικό θησαυροφυλάκιο, όλα μαζί. Κι όταν κάποιοι άρχισαν να απειλούν αυτόν τον πλούτο, οι Ισλανδοί αποφάσισαν να πολεμήσουν.
Μόνο που απέναντί τους δεν βρισκόταν κανένα τυχαίο κράτος. Βρισκόταν η Μεγάλη Βρετανία, η παλιά θαλασσοκράτειρα, με το ένδοξο Βασιλικό Ναυτικό της. Έτσι, από το 1958 έως το 1976, οι δύο χώρες ενεπλάκησαν σε τρεις συγκρούσεις που έμειναν στην Ιστορία ως «Πόλεμοι του Μπακαλιάρου». Και το καταπληκτικό είναι ότι η Ισλανδία κέρδισε και τους τρεις. Παρότι δεν διέθετε ούτε στρατό ούτε πολεμικό ναυτικό. Μόνο Ακτοφυλακή, ψαράδες και ξεροκεφαλιά.
Ο πρώτος πόλεμος του μπακαλιάρου
Ο πρώτος πόλεμος άρχισε το 1958, όταν η Ισλανδία επέκτεινε την αποκλειστική αλιευτική ζώνη της από τα τέσσερα στα δώδεκα ναυτικά μίλια. Οι Βρετανοί αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν την απόφαση και συνέχισαν να στέλνουν τις μηχανότρατές τους στους ισλανδικούς ψαρότοπους, προστατευμένες από πολεμικά πλοία. Ακολούθησαν καταδιώξεις, επικίνδυνοι ελιγμοί και συγκρούσεις. Το 1961 οι Βρετανοί υποχώρησαν. Δώδεκα μίλια λοιπόν. Πρώτη ισλανδική νίκη.
Πηγή φωτογραφίας: Wikipedia Commons
Ο δεύτερος πόλεμος του μπακαλιάρου
Το 1972 οι Ισλανδοί αποφάσισαν ότι τα δώδεκα μίλια δεν τους έφταναν. Ανακοίνωσαν επέκταση στα πενήντα. Οι Βρετανοί έστειλαν πάλι φρεγάτες, αλλά αυτή τη φορά οι Ισλανδοί είχαν ετοιμάσει ένα μυστικό όπλο. Όχι πύραυλο, ούτε τορπίλη. Έναν υποβρύχιο κόφτη συρματόσχοινων, που είχε κατασκευαστεί με τη βοήθεια δύο ντόπιων σιδεράδων.
Τα περιπολικά πλησίαζαν τις βρετανικές μηχανότρατες, περνούσαν πίσω τους και έκοβαν τα συρματόσχοινα που συγκρατούσαν τα δίχτυα. Τράτες και ψαριές κατέληγαν στον βυθό. Οι Βρετανοί ψαράδες έμεναν να κοιτάζουν το πέλαγος, έχοντας χάσει και τον μπακαλιάρο και τα εργαλεία τους. Συνολικά, στη δεύτερη σύγκρουση κόπηκαν τα αλιευτικά εργαλεία 82 βρετανικών και δυτικογερμανικών μηχανοτρατών. Ολόκληρη η ναυτική τεχνολογία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας βρέθηκε αντιμέτωπη με την πατέντα δύο Ισλανδών σιδεράδων.
Πηγή Φωτογραφίας: Wikipedia Commons
Οι εμβολισμοί και οι συγκρούσεις πολλαπλασιάστηκαν. Τότε η Ισλανδία έβγαλε το μεγάλο χαρτί της και απείλησε να εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ.
Εδώ οι Αμερικανοί άρχισαν να ιδρώνουν. Διότι η μικροσκοπική Ισλανδία ήταν ιδρυτικό μέλος της Συμμαχίας από το 1949 και κατείχε στρατηγική θέση στον Βόρειο Ατλαντικό. Η αμερικανική βάση του Κέφλαβικ ήταν κρίσιμη για την παρακολούθηση των σοβιετικών υποβρυχίων. Να χάσουν οι ΗΠΑ μια τέτοια βάση μέσα στον Ψυχρό Πόλεμο επειδή οι Άγγλοι ήθελαν περισσότερο μπακαλιάρο για τα fish and chips τους; Ούτε ως ανέκδοτο δεν στεκόταν.
Το ΝΑΤΟ μεσολάβησε και το 1973 επιτεύχθηκε προσωρινός συμβιβασμός. Δεύτερη ισλανδική νίκη. Η συμφωνία επιτεύχθηκε στις 8 Νοεμβρίου 1973, πριν ακριβώς 53 χρόνια.
Ο τρίτος πόλεμος του μπακαλιάρου
Ο τρίτος πόλεμος ξέσπασε το 1975, όταν η Ισλανδία επέκτεινε την αλιευτική ζώνη της στα διακόσια ναυτικά μίλια. Εδώ οι Βρετανοί θεώρησαν ότι το πράγμα είχε παραγίνει. Έστειλαν ξανά πολεμικά πλοία. Οι Ισλανδοί έβγαλαν ξανά τους κόφτες. Ακολούθησαν αλλεπάλληλοι εμβολισμοί, πυροβολισμοί και σοβαρά επεισόδια. Τον Φεβρουάριο του 1976 οι δύο χώρες διέκοψαν ακόμη και τις διπλωματικές τους σχέσεις.
Πηγή φωτογραφίας: Wikipedia Commons
Η βρετανική υποχώρηση
Τελικά, τον Ιούνιο του 1976, η Βρετανία υποχώρησε και αποδέχθηκε ουσιαστικά τη ζώνη των διακοσίων μιλίων, με περιορισμένη μεταβατική πρόσβαση για τα αλιευτικά της. Τρίτος πόλεμος, τρίτη νίκη της Ισλανδίας.
Βεβαίως, οι συνέπειες για χιλιάδες Βρετανούς αλιεργάτες ήταν οδυνηρές. Ολόκληρες αλιευτικές κοινότητες, όπως το Χαλ και το Γκρίμσμπι, έχασαν μεγάλο μέρος της οικονομικής τους δραστηριότητας. Για τους Ισλανδούς ήταν εθνικός θρίαμβος. Για τους Βρετανούς ψαράδες, οικονομική καταστροφή.
Η μεγαλύτερη ειρωνεία είναι ότι τα διακόσια ναυτικά μίλια, τα οποία η Βρετανία θεωρούσε εξωφρενική απαίτηση, καθιερώθηκαν αργότερα ως διεθνής κανόνας για τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες.
Και μια τελευταία λεπτομέρεια που συνδέει αυτή την απίθανη ιστορία με τη σημερινή επικαιρότητα. Ο Ντόναλντ Τραμπ θέλει να αποκτήσει τη Γροιλανδία, επικαλούμενος τη στρατηγική της σημασία. Μόνο που στην ομιλία του στο Νταβός μπέρδεψε επανειλημμένα τη Γροιλανδία με την Ισλανδία. Δεδομένου ότι οι Ισλανδοί δεν δίστασαν κάποτε να τα βάλουν με ολόκληρο το Βασιλικό Ναυτικό για μερικά ψάρια, ίσως θα ήταν φρόνιμο να μάθει πρώτα ο Αμερικανός πρόεδρος ποιο από τα δύο νησιά θέλει να αποκτήσει.
Διότι οι Ισλανδοί έχουν αποδείξει ότι δεν χρειάζονται μεγάλα κανόνια για να υπερασπιστούν την πατρίδα τους. Μερικές φορές τους αρκούν δύο σιδεράδες και μια καλή ιδέα.